“Математика сабағында қалыптастырушы бағалаудың рөлі”

Б.О.Маралова.

“Наурызбай батыр Құтпанбетұлы

атындағы орта мектебі” КММ

Математика пәнінің мұғалімі

E-mail: mbakit.74@mail.ru

Қазіргі таңда білім беру жүйесі түбегейлі өзгерістерге ұшырап, жаңартылған мазмұнға көшу арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыруға бағытталуда. Бұл өзгерістердің бірі – бағалау жүйесіндегі жаңашылдық. Дәстүрлі "тек баға қою" тәсілінен арылып, оқушының даму деңгейін бақылау мен жетілдіруге арналған қалыптастырушы бағалау кеңінен қолданысқа еніп отыр. Әсіресе математика пәні секілді нақты ғылымда қалыптастырушы бағалаудың рөлі өте маңызды.

Қалыптастырушы бағалау дегеніміз не?

Қалыптастырушы бағалау – оқу үдерісінің барысында оқушының білімін, білігін, дағдысын бақылап, оларға уақытылы және сапалы кері байланыс беру арқылы білім сапасын арттыруға бағытталған бағалау түрі. Бұл әдіс арқылы мұғалім оқушылардың оқу мақсаттарына қаншалықты жетіп жатқанын көре алады және оқу процесін соған сәйкес түзетеді.

Математикада қалыптастырушы бағалау қалай жүзеге асады?

Математика сабағында бұл бағалау түрі түрлі жолмен жүзеге асады:
– Жеке немесе жұптық тапсырмалар,
– Қысқа тест сұрақтары,
– Қатемен жұмыс,
–Жылдам кері байланыс әдістері,
– Тақтада өз шешімін түсіндіру.

Мысалы, мұғалім "Бір айнымалысы бар теңдеулерді шешу" тақырыбын өткен кезде, оқушыларға әртүрлі деңгейдегі тапсырмалар беріп, олардың орындау барысын бақылайды. Қате кеткен жағдайда оны бірден түзетіп, түсіндіреді. Бұл – оқушының өзін-өзі бағалап, білімін жетілдіруіне мүмкіндік береді.

Қалыптастырушы бағалау кімге не береді?

Мұғалім үшін:
- Оқушының оқу деңгейін анықтайды;
- Сабақты дұрыс бағытта ұйымдастыруға мүмкіндік береді;
- Жетістікке жетпей жатқан оқушыларды ерте анықтап, оларға жеке қолдау көрсетуге жағдай жасайды.

Оқушы үшін:
- Өзінің білім деңгейін үнемі бақылап отырады;
- Қате жасаудан қорықпайды, себебі бұл бағалау "жазалау" емес, "жетелеу" құралы;
- Жетістікке жету үшін нақты бағыт алады;
- Өзін-өзі реттеуді үйренеді.

Практикадан мысал:

Тәжірибе көрсеткендей, қалыптастырушы бағалау жүйесі дұрыс ұйымдастырылған сыныптарда оқушылардың математика пәніне қызығушылығы артып, үлгерім деңгейі жақсарған. Мұғалім әр сабақта оқушының ойлау тәсілін, логикасын дамытатын тапсырмалар ұсынып, "сенің шешімің дұрыс, ал мынаны сәл толықтырсаң жақсырақ болар еді" деген сынды пікірлер арқылы оқушыға бағыт береді. Мұндай жағдайда оқушы өз қатесін дұшпан емес, дос ретінде қабылдайды.

Қиындықтар мен оларды шешу жолдары:

Қалыптастырушы бағалау кезінде кейбір мұғалімдер:

-Уақыт тапшылығы мен кері байланысты жүйелі түрде жинақтау қиындығын,

-Оқушылардың өзін-өзі және бір-бірін бағалау дағдыларының жеткіліксіздігін,

-Бағалау критерийлерін түсіндірудегі әдістемелік кемшіліктерді кезіктіруі мүмкін.

Шешу жолдары:

-Бағалау тапсырмаларын алдын ала дайындап, оқу жоспарымен интеграциялау.

-Оқушыларға өзін-өзі және жақын құрбы-құрдасын бағалауды үйрету арқылы сыныптағы жауапкершілікті арттыру.

-Жұлдызша, смайлик, “бағдаршам” сияқты практикалық кері байланыс құралдарын күнделікті қолдану.

Цифрлық құралдар мен мүмкіндіктер:

Цифрлық платформалар формальды емес бағалауға жаңа мүмкіндіктер ашады:

-Google Forms, Moodle: тапсырмаларды автоматты түрде жинақтап, нәтижені кесте түрінде көрсету.

-Kahoot!, Quizizz: ойын форматындағы тест арқылы оқушылардың мотивациясын көтеру.

-Socrative, Edmodo: жылдам кері байланыс пен талдау құралдары.

Мұғалім бұл платформалар арқылы:

-Оқушының нақты қандай бөлімде қиындыққа тап болғанын жылдам анықтап,

-Топтық және жекелік кері байланыс сеанстарын жүргізіп,

-Оқу нәтижелерін визуалдап, сыныптық талдау жасауға мүмкіндік алады.

Ұсыныстар мен келешек бағыттар:

1. Мұғалімдерді оқыту: қалыптастырушы бағалау әдістерін жетілдіру бойынша мектепішілік семинарлар ұйымдастыру.

2. Бағалау кестесін құру: әр сабаққа баға қою критерийлерін алдын ала анықтап, мұғалімдердің қолжетімді ресурсын жасау.

3. Оқушы активтілігін арттыру: бағалау критерийлері мен мақсаттарын сыныпта ашық талқылау.

4. Интеграцияланған цифрлық шешімдер: оқу платформаларын бірыңғай жүйеге біріктіріп, кері байланысты жеделдету мен нәтижелерді визуалдау.

Қорытынды:

Қалыптастырушы бағалау – білім беру сапасын арттырудағы тиімді құрал. Ол оқушыны бағалау үшін емес, оқыту үшін бағалау идеясын жүзеге асырады. Математика пәнінде бұл әдіс арқылы оқушылардың логикалық ойлауы, өзіндік шешім қабылдау қабілеті артады. Сондай-ақ, оқушының өзіне деген сенімі нығайып, сабаққа деген ынтасы артады. Сондықтан қалыптастырушы бағалау – білім сапасын арттырудың басты кілттерінің бірі.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Қазақстан Республикасының “Білім туралы” Заңы. 2007 жылғы 27 шілдедегі Мұғалімге арналған нұсқаулық Үшінші (негізгі) деңгей. “Назарбаев зияткерлік мектебі” ДББҰ, 2012.

2. Жақсылықова К.З., Тайтанова Н.К., Кемешова А.М. /Қалыптастырушы бағалауды қолдану бойынша пән мұғалімдерінің кәсіби құзыреттілігін арттыру/ Алматы 2016.

3. Ғаламтор желісінен http://google.com.; жасанды интеллект.

4. Оқыту үрдісіне жаңаша әдіс-тәсілдерді енгізу-нәтижеге бағытталған білім беру кепілі /Жамбыл ауданы мұғалімдерінің іс-тәжірибесіне, яғни өз тәжірибемнен /Ұзынағаш, 2014 /66-69 бет/.