Тақырыбы: Мектеп жасына дейінгі балалардың қабілетін анықтау жолдары.

Кіріспе.

Қазіргі заманғы мектепке дейінгі білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – әр баланың жеке қабілетін ерте жастан анықтап, оны дамытуға жағдай жасау. Әрбір бала – қайталанбас тұлға. Оның қызығушылығы, икемі, қабілеті мен даму қарқыны бір-біріне ұқсамайды. Сондықтан балабақшада жүргізілетін оқу-тәрбие жұмысы баланың тек білім алуына ғана емес, оның табиғи мүмкіндіктерін ашуға бағытталуы тиіс.

Баланың қабілетін анықтау – педагогикалық ұжымның бірлескен, жүйелі әрі мақсатты жұмысының нәтижесі. Ерте жаста анықталған қабілет баланың болашақтағы оқуына, өзін-өзі тануына және қоғамда өз орнын табуына үлкен ықпал етеді. Осы тұрғыда мектепке дейінгі ұйымдағы педагогтердің кәсіби жауапкершілігі ерекше маңызға ие.

Негізгі бөлім

1. Балалар қабілеті ұғымы және оның түрлері.

Қабілет – баланың белгілі бір іс-әрекетке бейімділігі, оны тез меңгеруі және қызығушылықпен орындауы. Мектепке дейінгі жаста қабілеттер толық қалыптасып үлгермегенімен, оның алғашқы белгілері анық байқалады.

Балабақша жасындағы балаларда төмендегідей қабілет түрлері жиі кездеседі:

Танымдық қабілет (зейін, есте сақтау, ойлау, логика);

Шығармашылық қабілет (сурет салу, құрастыру, қиялдау);

Тілдік қабілет (сөздік қорының байлығы, еркін сөйлеу);

Музыкалық қабілет (ән айту, ырғақты сезіну);

Қимыл-қозғалыс қабілеті (ептілік, шапшаңдық, үйлесімділік);

Әлеуметтік қабілет (қарым-қатынас, көшбасшылық, топпен жұмыс).

Осы қабілеттерді ескере отырып, балалардың жеке ерекшеліктерін анықтау және дамыту жұмыстары жүйелі түрде жүргізілуі қажет.

2. Балалардың қабілетін анықтау жолдары

Балалардың қабілетін анықтау бір реттік әрекет емес, ол үздіксіз, жоспарлы түрде жүзеге асады. Негізгі тиімді жолдары төмендегідей:

2.1. Бақылау әдісі

Бақылау – ең негізгі және сенімді тәсіл. Баланың күнделікті іс-әрекетіне назар аудара отырып, оның қай жұмысқа белсенді қатысатынын, неден ләззат алатынын анықтауға болады.

Мысалы:

баланың сурет салуға жиі ұмтылуы;

ойын барысында белсенділік танытуы;

сұрақты көп қоюы, ой қорыта алуы.

Бақылау нәтижелері жүйелі түрде тіркеліп, талданып отырса, баланың қабілеті айқын көрінеді.

2.2. Ойын арқылы анықтау

Мектепке дейінгі жаста ойын – баланың негізгі әрекеті. Дидактикалық, рөлдік, қимылды ойындар арқылы баланың қабілеті табиғи түрде байқалады.

Рөлдік ойындарда баланың қиялы, сөйлеу мәдениеті дамыса, құрылыс және логикалық ойындарда ойлау қабілеті қалыптасады.

2.3. Шығармашылық тапсырмалар

Сурет салу, мүсіндеу, жапсыру, құрастыру сияқты шығармашылық жұмыстар баланың жеке қабілетін анықтауға мүмкіндік береді.

Бұл жұмыстар барысында баланың қиялы, эстетикалық талғамы және дербестігі айқындалады.

2.4. Әңгімелесу және сұрақ-жауап

Баламен еркін әңгімелесу арқылы оның ойлау деңгейі, сөздік қоры және қызығушылықтары анықталады.

Баланың өз ойын еркін жеткізе алуы, пікір айтуы оның тілдік және әлеуметтік қабілетін көрсетеді.

2.5. Ата-анамен бірлескен жұмыс

Баланың қабілетін толық тану үшін ата-анамен байланыс маңызды. Үй жағдайындағы баланың мінез-құлқы, қызығушылығы, сүйікті істері туралы мәліметтер қабілетті анықтауға көмектеседі.

Ата-аналармен сауалнама, кеңес беру жұмыстары бұл үдерісті толықтыра түседі.

3. Балалардың қабілетін анықтаудағы педагогикалық жұмыстың маңызы

Балалардың қабілетін анықтау барысында педагогтер:

баланың жеке ерекшелігін ескереді;

қолайлы білім беру ортасын қалыптастырады;

әр баланың жетістігін қолдап, ынталандырады;

шығармашылық пен еркін ойлауға мүмкіндік береді.

Бұл жұмыстар баланың өзіне деген сенімділігін арттырып, тұлғалық дамуына ықпал етеді.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, балалардың қабілетін анықтау – балабақшадағы оқу-тәрбие жұмысының маңызды бөлігі. Әр баланың бойындағы табиғи мүмкіндікті дер кезінде байқап, қолдау көрсету – болашақта жан-жақты дамыған тұлға қалыптастырудың негізі.

Баланың қабілеті ойын, шығармашылық, қарым-қатынас барысында айқын көрінеді. Осы мүмкіндікті тиімді пайдалану үшін педагогтердің жүйелі, мақсатты және бірлескен жұмысы қажет. Бақылау, талдау және ата-анамен өзара байланыс арқылы ғана баланың қабілеті толық ашылады.

Сондықтан мектепке дейінгі ұйымдарда балалардың қабілетін анықтауға арналған жұмыстар үздіксіз жүргізіліп, әр баланың жетістігі жеке бағалануы тиіс. Бұл – бүгінгі білім беру жүйесінің өзекті бағыттарының бірі.