Тіл - қоғамдағы адамдардың бір - бірімен пікір алысып, қарым - қатынас жасайтын құралы. Таза мәнерлі тіл – бұл ойлау жемісі. Баланы ана тілінде дұрыс сөйлеуге үйрету арқылы олардың бойындағы тілдік мәдениетті қалыптастырамыз. Олай болса тіл адам баласы қоғамымен бірге туып, өмір сүріп, ұрпақтан - ұрпаққа мирас болып келе жатқан мұра. Баланы тілдік мәдениетке тәрбиелеуде отбасының, бала - бақшаның қажырлы еңбегі орасан. Бала - бақшада тәрбие жұмыстарының басты мақсаттарының бірі - баланың тілін ұстартып, жақсы сөйлей білуге үйрету. Мектепке дейінгі балалардың тілін дамыту жұмысы балабақшада өтілетін барлық сабақтарда (шығарма оқу, сауат ашу, сурет, математика, музыка, дене шынықтыру, т.б.) баланың жасына қарай жүргізіледі.

Мектепке дейінгі балалық шақта мемлекеттік тілді ерте үйрену баланыңжеке басының үйлесімді дамуына ықпал етеді. ҚР мектепке дейінгі білім берудің Мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты 3 жастан бастап қазақ тілін

дамытуды көздейді. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік жалпы білім беру бағдарламасындағы «Коммуникация» білім беру саласы тілдің базалық құндылықтарын меңгерген, ана тілінде және басқа тілдерде әлеуметтік-мәдени өзара іс-қимыл жасауға дайын, айналадағы вербалды және вербалды

емес құралдармен қарым-қатынас жасауға қабілетті мектепке дейінгі жастағы

жеке тұлғаны тәрбиелеуге бағытталған [1, 14 б.]. Осыған байланысты

мемлекеттік тілді оқыту кезінде білім беру процесін ұйымдастыру процесінде

оқытудың дамытушы технологияларын қолданған жөн.

Қазақ тілі сабақтарында балалардың іс-әрекеттері мен жұмыс түрлері

әртүрлі. Бүкіл оқу процесі ортақ мақсатпен біріктірілген: оқу материалын

меңгеруді жеңілдететін технологияларды қолдануды қамтамасыз ететін

инновациялық билингвалды білім беру ортасын құру арқылы мектеп жасына

дейінгі балалардың тіл мәдениетін қалыптастыру және дамыту. Осы мақсатқа

жету үшін келесі міндеттерді орындау қажет:

 Тіл үйрену негізінде мектеп жасына дейінгі балалардың патриоттық

санасын тәрбиелеу.

 Мектеп жасына дейінгі балалардың тілдік коммуникативтік дағдыларын

қалыптастыру.

 Әр түрлі жұмыс түрлері арқылы тіл үйренуге танымдық қызығушылықты

Мектепке дейінгі жастағы балалардың қарым-қатынасын қарапайым

деңгейде жүзеге асыруға мүмкіндік беретін негіз қаланғандықтан, мен ойын

технологиялары арқылы қазақ тілінде қарым-қатынаста коммуникативті

бағытты жүзеге асырамын. Ойын технологиялары негізінде «Қазақшаң қалай,

балақай?» дидактикалық құрал әзірленген, ол келесі білім беру міндеттерін

шешеді:

1. Тілдерді үйренуге деген қызығушылықтарын арттыру.

2. Мектеп жасына дейінгі балаларды тілдік ортаға енгізуге ықпал ету.

3. Сөз тіркестерінен сөйлемдерді құру грамматикалық дұрыс айту қабілеттерін

жетілдіру.

4. Мұғалімнің тапсырмаларын орындай отырып, ойын барысында қазақ тілінде

сөйлеу бұрылыстарын қолдана білу қабілетін қалыптастыру.

5. Сөздерді пассивті сөздіктен белсенді сөздікке аудару.

6. Сенсоримоторлы қабылдауды дамыту.

Құрал-жабдықтар: түсті жолдар, тақырыптық магниттер жиынтығы. Бұл дидактикалық құрал ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінде және балалармен жеке

жұмыста қолданылады. «Қазақшаң қалай, балақай?» бірнеше дидактикалық

ойындарды қамтиды:

1.«Түсті төсеніштер» - жұмыстың ең оңай нұсқасы - ойынды түсатауын бекіту үшін пайдалану. Квадраттардың (шаршының) түс схемасы баланың жасына

және бағдарламалық мазмұнына байланыстыанықталады. Нұсқауларды орындау арқылы

келесі пайдалану жағдайы. Педагог тапсырманы орындауға нұсқау береді: «Қоян сапарды төменгі оң жақ бұрыштан бастайды.Аялдамаларда ол достарымен кездеседі, қоян

адасып қалмас үшін мұқият тыңдау керек». Тапсырмалар мен олардың саныбаланың жасына және мұғалімнің балаларға қойған білім беру міндеттерінебайланысты жасалады.

2.«Түсті болжау» - ойынның негізгі қағидасы - белгілі бір тақырыптардысимволдармен (түстермен) ауыстыру. Мысалы нұсқалардың бірі: Қызыл тор –үй жануарлары, сары тор – жабайы аңдар, қызғылт сары тор – үй құстары,жасыл тор - орман құстары. Балалардың әрқайсысы өзіне түрлі-түсті карточканы (ойын алаңының түстерін) таңдайды. Содан кейін балаларұсынылған магниттерден осы түске сәйкес келетін суретті таңдап, оларды ойын

алаңына орналастырады.

Келесі нұсқада мұғалім балаларға ойын алаңына орналастырудыұсынады: қызыл квадраттарда - дөңгелек

нысандар, сары квадраттарда - үшбұрыштынысандар, қызғылт квадраттарда - шаршы

заттар, жасыл квадраттарда - сопақ заттар.Балалар түсі бар карталарды таңдайды және

әрқайсысы таңдалған түске байланыстықажетті затты таңдап, оны түс өрісіне орналастырады.

3. «Геометриялық кілем» (3 сурет) - ұсынылған геометриялық

фигуралардан балалар сапалы белгілерге назар аудара отырып, ойын алаңына

тапсырыс бере отырып, мұғалімнің сипаттамасына сәйкес дұрысын таңдайды.

Мысалы: Үшбұрыш – сары, үлкен. Фигуралар ретпен, қатарға қойылады.

Педагог тапсырмалары:

Бірінші қатар:

1 пішін – үлкен сары үшбұрыш

2 пішін – үлкен қызыл шеңбер

3 пішін кішкентай сары үшбұрыш

4 пішін үлкен көк төртбұрыш

Педагог барлық келесі қатарларды барлық

пішіндерді атай бермейді, сондықтан балалар

логикалық қатарды өз бетінше аяқтап, жетіспейтін пішіндерді қосады.

4. «Сөйлем құра» (4 сурет) Бұл дидактикалық ойын балалардың қазақ

тілінде қарапайым сөйлемдер құра білуін қалыптастыруға бағытталған.

Суреттер көмегімен балалар сөйлемдердегісөздердің ретін есте сақтай отырып, түрлі-

түсті өрістегі сөйлемдердің сызбаларынжасайды.

Мысық балық жақсы көреді. Тышқан ірімшік жақсы көреді.

Аю бал жақсы көреді. Сиыр шөп жақсы көреді.

Қазақ тілі сабақтарында денсаулық сақтау технологияларын қолдану

балалардың денсаулығын сақтау мен нығайтуды, оларды салауатты өмір

салтына баулуды қамтамасыз етеді. Әр сабаққа саусақ ойындары мен су-джок

шарлары бар артикуляциялық гимнастика кіреді. Су-Джок терапиясын

қолданатын сергіту сәттер және артикуляциялық гимнастика, артикуляция мен

дыбыстарды, фразалық стрессті, ырғақтың ерекшеліктерін бекітуге

көмектеседі. Су-Джокты қолданудың арқасында психологиялық жүктеме төмендейді, тілдік белсенділік белсендіріледі, эмоционалды тонус жоғарылайды, қазақ тілін үйренуге деген қызығушылық сақталады.

Мнемотехниканы қолдану (5 сурет) қазақ тілін үйрену жұмысында

балаларға сөздерді іздеуді және есте сақтауды айтарлықтай жеңілдетеді.

Мнемотаблицалардың белгілері сөйлеу материалына мүмкіндігінше жақын,

мысалы: үй құстары мен жануарларды белгілеуге үй суретін қоланамыз, ал

жабайы (орман) жануарлар мен құстардыбелгілеу үшін шыршаны қолданамыз.

Кез-келген жұмыс сияқты, қарапайымнан күрделіге дейін. Балалар

біртіндеп «Сөзді шифрлау» дегеннің не екенін түсінеді. Содан кейін біз

біртіндеп мнеможолдарға көшеміз. Содан кейін біз сөз тіркестерін кезең-

кезеңмен кодтауға, шартты таңбалар бойынша сөйлемдерді есте сақтауға және

көбейтуге көшеміз. Кейінірек мнемокесмтелерге көшеміз. Кестедегі ұяшықтар

саны мәтіннің күрделілігі мен көлеміне, сондай-ақ баланың жасына

байланысты. Мнемокестелер әсіресе өлеңдерді үйренуде тиімді. Өлеңдерді

жаттауға үйрету үшін тірек сызбаларды қолдану балаларды қызықтырады,

сабақты ойынға айналдырады.Оқытудың дамытушытехнологияларын пайдалану

уақытында қазақ тіліндемектеп жасына дейінгібалалардың коммуникативтіктілдікқұзыреттіліктерініңқалыптасу деңгейін мониторингілеу нәтижелері

бойынша оң динамика байқалады. Нәтижелер 3 жылға бөлінген.(1 кесте)Балабақшада мемлекеттік тілді оқыту бойынша тиімді білім беру

кеңістігін құру бойынша жұмыс тәжірибесі «Сөйлеу білім беру кеңістігін

ұйымдастырудағы интерактивті технологиялар», «Мектепке дейінгі жастағы

балалардың коммуникативтік дағдыларын қалыптастыру бойынша міндеттерді

іске асыру үшін дамыту кеңістігін ұйымдастыру» тақырыбы бойынша

біліктілікті арттыру курстарының педагогтарына арналған семинар шеңберінде

ұсынылды.

Осылайша, балабақшада қазақ тілін оқыту бойынша білім беру кеңістігін тиімді ұйымдастыру баланың мемлекеттік тілдегі коммуникативтік құзыреттілігінің қалыптасуының жоғары деңгейін қамтамасыз етеді, тілдік кеңістікке терең бойлауға ықпал етеді және оқыту процесін қызықты және тартымды етеді, бұл болашақта тәрбиеленушілерге кез келген сөйлеу ортасында коммуникативтік - бейімделген болуға мүмкіндік береді.