«Қайнар» мектеп – гимназия» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Мектеп мұражайында іс жүргізудің

әдістемелік көмекші құралы

Дайындаған: Г.Кубейова

2013 – 2014 оқу жылы

Мұражай – ел тарихы ұлттың көне менталитеті, дүние жүзі мәдениетінің қайнар көзі тоғысқан жері. Себебі мұражай қойылымдарына орналасқан әрбір мұраның астарында сол жеке мұра тарихы ғана емес, осыған байланысты болатын кез-келген халықтың жүріп өткен ізі, тарихы жатыр.

Мұражай заттық және рухани құндылықтарды танытуда, ғылыми тұрғыда зерттеп, оның нәтижелерін насихаттауда, осы негізінде тәлім тәрбие беруде маңызды рөл атқарады. Мұражай өткен кезең мен осы кезеңді байланыстырушы.

Мұражай материалдары яғни қазақ халқының мәдени мұралары негізінде тарихты жан-жақты оқыту өте пайдалы.

Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін алғаннан кейін мұражай саласы құрылымдық саяси идеологиялық, ұйымдық түбегейлі өзгерістерді бастан өткерді.

Мектеп мұражайы 2000 жылы ашылған үш бөлімнен тұрады:

1. Мектеп тарихы

2. Тарихи – этнография

3. Нумизматика

Алғаш ашылған кезде 86 экспонат болса қазіргі таңда 513 ке жеткен. Мұражай өз жұмысын мектепте өткізілетін тәрбиелік, білім беру сыныптан тыс жүргізілетін жұмыстар мен тығыз байланыста ұйымдастырады. Мұражайдың жұмыс бағыты мен жоспарына байланысты мектеп белсенділері мына жұмыстарды атқарады:

1. Мектеп мұражайының қорын толықтыру барысында жорықтар жасап, өзге мектеп мұражайлары мен, мекемелер мен хат жазысып, хабар алысып отырады.

2. Тақырыптар бойынша, әдебиеттер ақпарат көздерін іздестіреді.

3. Жиналған ақпарат материалдарды жинақтап сақтайды.

4. Мұғалімдерге мұражайдың қорындағы материалды оқу барысында қолдануға ықпал етеді.

Мұражай қорына жинақталған материал мүлік кітапшасына тіркеледі. Мектеп мұражайымыздың қоры жалпы екіге бөлінеді негізгі және қосымша. Негізгі қорға (табиғи, тарихи, мәдени ескерткіштердің түп-нұсқалары кіреді).

Қосымша қорға (диаграммалар, кестелер, сызбалар, көшірмелер және т.б. кіреді)

Мектебіміздегі мұражайдағы материалдарды құрамына қарай топтарға бөліп қоямыз:

1. Құжаттар немесе қағаздан жасалған заттар (кітап, карталар, суреттер)

2. Металдан жасалған бұйымдар

3. Маталар мен киімдер

4. Қыштан, керамикадан, шыныдан жасалған бұйымдар.

5. Тері мен ағаш бұйымдары

6. Майлы бояу шығармалары

Оқушыларға мұражай ескерткіштерді сақтайтын орын ғана емес, оның тәрбие және білім беру мекемесі ретінде ерекшелігі жайында, оның қоғамдағы әлеуметтік қызметтері жөнінд, мұражай түрлерінің жіктелуі, мұражай жұмыстарының бағыттары жөнінде, сонымен қатар мәдени мұра өнер туындылары жөнінде оқушыларғатанымдық түсінік қалыптастыру.

Мұражайдың мақсаты:

Мұражайтанулық шараларды дамыту. Оқыту үрдісінде жеке тұлғаның өзіндік дамуына ықпал етуші тәрбие мен білімді ұштастыру.

Күтілетін нәтиже. Білім деңгейі жоғарлайды, мұражайлық ой өрісі кеңейеді.

Мәдени әлемге терең көз қараспен қарауға үйренеді. Мұражайтану мен өнер жолын таңдайтын оқушылар қалыптасады.

Отансүйгіш, елжанды, өз тарихы мен мәдениетіне құрметтпен қарайтын азамат қалыптасады.

Мектеп мұражайындағы жұмыстардың бағыттары.

Атқарылған жұмыс нәтижелерін мұражай кеңесінде талқылау

Пән сабақтарына қатысу, көмек көрсету

Аудан мұражайларымен тығыз байланыста болу

Жергілікті жердің туған өлкенің тарихын білу

Мұражай жұмысының бағыттары

Саяхаттар, экскурсияларт нәтижесін талқылау

Халық тарихы туралы шежірелер, қолжазбалар, кітаптар, бағалы заттар жинақтау

Жергілікті жердегі зираттармен мазарларды қасиетті, киелі жерлерді оқып білу, тіркеуге алу

Өлкедегі тарихи этнографиялық ескерткіштерге, қасиетті орындарға жорықтар жасау

Арнайы топтар құру

Мұражай өз жұмысында қазіг\ргі кездегі ҚР заңдарын «Қазақстан Республикасындағы білім беру мекемелеріндегі жұмыс істейтін иұражай туралы Ережені» басшылыққа аламыз. Мұражай белсенділері өз міндеттерін жақсы біледі. Мұражай жұмыстарын жүргізуде мынандай әдістерді пайдаланамын.

Экскурсия сабақтарын ұйымдастыру

Атаулы даталарды атап өту

Шығармашылық ізденуге баулу

Өлкетану бағыты бойынша білім олимпиядаларын өткізу

Мұражай жұмысының әдістері

Сайыстар кештер өткізу

Мұражайда тәжірибелік шаралар ұйымдастырып тұрамыз.

1. Аудандық мұражайда жинақталған жәдігерлермен танысамыз.

2. Оқушылардың жинақталған материялдары туралы пікірлес, әңгімелесу өткіземіз.

3. Оқушылардың жазған шығармашылық жұмыстарын талдаймыз.

4. Мұражай қызметінің мамандарымен шығармашылық адамдармен кезлдесулер ұйымдастырамыз.

5. Мектепте арнайы сайыс өткізіп отырамыз және оқушылардың еңбектеріни көрсетіп бағалаймыз.

Мұражай тәрбиелік, өткеннен ақпарат жеткізуші ғана емес, ақпаратты заттай деректер арқылы насихаттайтын, сол тарихи кезең жөнінде түсінік қалыптастыратын мәдени мекеме

«Мектеп мұражайы» бойынша тірек мектебінің іс- шаралар жоспары.

Ұйымдастыру іс- шаралары

№	Іс – шаралар	мерзімі	жауаптылар
1	Мақтарал ААБ нің «Тірек мектептердің құру туралы» бұйрығымен танысу	қыркүйек	Әкімшілік Тәрбие жөніндегі орынбасарлар
2	МАББ нің «Тірек мектептерді құру туралы» бұйрығы негізінде шығарылған мектеп директорының бұйрығымен сынып жетекшілерді таныстыру	қыркүйек	Тәрбие жөніндегі орынбасарлар
3	МАББ нің әдістемелік кабинетімен біркелікте тірек мектебі мүшелерінің тізімін анықтау, түзу	қыркүйек	Әкімшілік Тәрбие жөніндегі орынбасарлар
4	«Тірек мектебі» бойынша атқарылған іс-шаралар бойынша АББ не есеп беру.	қыркүйек	Тәрбие жөніндегі орынбасарлар
5	«Тірек м ектебі» бойынша МАББ нің нұсқаулықтарын жадынамаларды басшылыққа ала отырып, іс -шаралар жүргізу	үнемі	Тәрбие жөніндегі орынбасар
6	«Тірек мектебі» бойынша атқарылған іс- шаралар бойынша АББне есеп беру	үнемі	Тәрбие жөніндегі орынбасар

Тірек мектебі бойынша МАББ мен бірлескен іс- шаралар

№	Іс – шаралар	мерзімі	жауаптылар
1	Мектеп базасында өңірлік, аудандық оқу семинарларын өткізу	Жоспар бойынша	Тәрбие жөніндегі орынбасар
2	Мектеп базасында мектеп директорларының тәрбие ісі жөніндегі орынбасарларымен тақырыптық семинарлар өткізу	Жоспар бойынша	Тәрбие жөніндегі орынбасар
3	Мектеп базасында «Ашық есік» күндерін өткізу	Жоспар бойынша	Тәрбие жөніндегі орынбасар
4	Мектеп директорларының тәрбие ісі жөніндегі орынбасарларына әдістемелік көмек , кеңестер беру	үнемі	Тәрбие жөніндегі орынбасар
5	Мектеп директорларының жас тәрбие ісі жөніндегі орынбасарларына әдістемелік көмек , кеңестер беру	үнемі	Тәрбие жөніндегі орынбасар

Мұражайда жүргізілетін жұмыстардың жылдық жоспары

№	Тақырыптар	Мерзімі	Жауапты
1	Мұражай мүшелерін сайлау, міндеттерін бөліп беру	Қыркүйек	Мұражай жетекшісі
2	Мұражайдың тарихымен таныстыру	Қыркүйек	Мұражай жетекшісі
3	«Мұражай және мұра» ескерткіштер туралы түсіндіру	Қазан	Мұражай жетекшісі (5-6)сынып
4	Ашық есік күнін өткізу. Мұражай жәдігерлерімен таныстыру	Қазан	Мұражай жетекшісі (1-4) сынып
5	Мектептің алғашқы директоры Ә. Қойтанов туралы материалдарды толықтыру	Жыл бойы	Мұражай жетекшісі
6	Тарих және мәдениет ескерткіштері, мәдени құндылықтар туралы түсінік	Қараша	Мұражай жетекшісі
7	Мұражайға тарихи мәдени мұраларды жинақтау	Жыл бойы	Мұражай жетекшісі мүшелері
8	Экспозиция (музейлік заттар көрсетілімі)	Желтоқсан	Мұражай жетекшісі мүшелері
9	Тәуелсіздік шежіресі – альбом жасау	Желтоқсан	Мұражай жетекшісі мүшелері
10	«Тәуелсіздік тұғырым» атты баяндама	Желтоқсан	Мұражай жетекшісі 7 “А” сынып оқушылары
11	Этнографиялық ескерткіштер туралы түсінік беру	Қаңтар	Мұражай жетекшісі
12	«Ата мұрам асыл қазынам» атты іс-шара	Қаңтар	Мұражай жетекшісі 5- сынып оқушылары
13	Қолданбалы өнер мұралары. Қазақ халқының ұлттық киім түрлері. Тұрмыстық заттар. Қару жарақтар. Зергерлік бұйымдар	Ақпан	Мұражай жетекшісі
14	Қазақ халқының мәдениеті	Ақпан	Мұражай жетекшісі
15	Мұражай жәдігерлерін толықтыру	Жыл бойы	Мұражай жетекшісі Мүшелері
16	«Ұлттық киімдер және салт-дәстүрлері» туралы сайыс ұйымдастыру	Наурыз	Мұражай жетекшісі 8- сынып оқушылары
17	Мұражайлық басылымдар, фото материалдар, картиналық суреттер, көрмелік жәдігерлер жинақтау	Наурыз	Мұражай жетекшісі
18	Қазақтың ұлттық құрал жабдықтары және үй мүліктері туралы әңгіме	Сәуір	Мұражай жетекшісі 6- сынып оқушылары
19	Оқушылардың аудандық мұражайда жинақталған жәдігерлермен таныстыру (экскурсиялық шолу)	Сәуір	Мұражай жетекшісі
20	Оқушылардың жинақтаған материалдары туралы пікірлесу, әңгіме, қорытындылау	Мамыр	Мұражай жетекшісі

Үлгілер

Акт №_________

тұрақты/ уақытша / қабылдауға

20___жылғы «____» _________

Бұл актіні бір жағынан мұражай өкілі

/аты-жөні және қызметі/

Екінші жағынан / мекеме өкілі мен жеке тұлға

/аты-жөні және қызметі/

тұрақты/уақытша/сақтау үшін біріншіміз қабылдадық, екіншіміз тапсырдық

/өткізген мекеменің толық атауы/

р/с	Материалдың аты қысқаша сипаты/соның ішінде қандай материалдан жасалғаны, жасалу техникасы, көлемі/	Қор есебі кітабы бойынша есеп белгісі	Сақталу жағдайы	Саны	Ескерту
1	2	3	4	5	6

М ұражай қорының тіркеу кітабшасы

р/с	Жазылған уақыты	Заттың түскен уақыты,қайдан, қалай алынғаны, акт № жіберу құжаты	Заттың аты, қысқаша сипаттамасы, жазу белгілері, көлемі т.б	Заттың саны	Зат неден және қалай жасалған	Заттың сақтау жарамдылығы	Зат қайсы қоға жатқызылады	Мұражай қорындағы заттың реттік нөмірі	Ескерту: ұдайы сақтауға берілгендігі туралы актінің № беруге рұқсат етілген құжаттың № және уақыты	Қолы

Мұражайдағы заттың берілу тізімі

р/с	Мұғалімнің аты-жөні	Сыныбы, қызметі	Пайдалану мақсаты	Пайдала-нуға алынған зат атауы	Айы, күні, жылы	Алдым (қолы)	Тапсырдым (қолы)

Мұражайға кірген сыныптар тізімі

р/с	Оқушылардың аты-жөні	Кірген уақыты	Сыныбы	Сынып жетекшісі	Мұражай жетекшісі

Мұражайда өтілетін іс-шараларды тіркеу кітабы

р/с	Өтілетін іс-шаралардың тақырыбы	Сабақ, лекция, тәрбие сағаты,кездесу, саяхат	Айы, күні	Сыныбы	Қатысушылар саны	Жауапты	Қолы	Ескерту