Мектеп оқушыларының дене дайындығын арттыруда ұлттық ойындардың рөлі

Кіріспе

Қазіргі қоғамда мектеп оқушыларының денсаулығын нығайту, олардың дене дайындығын арттыру – білім беру жүйесінің маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Дене шынықтыру пәні оқушылардың физикалық қабілеттерін дамытып қана қоймай, олардың өмір бойы салауатты өмір салтын ұстануына негіз қалыптастырады. Сондықтан дене тәрбиесі сабақтарын тиімді ұйымдастыру мәселесі қазіргі педагогиканың өзекті мәселелерінің бірі болып саналады.

Соңғы жылдары оқушылардың қозғалыс белсенділігінің төмендеуі байқалады. Компьютер, смартфон, әлеуметтік желілер сияқты технологиялардың кең таралуы балалардың қозғалыс уақытын азайтып, гиподинамия мәселесін туындатуда. Бұл жағдай оқушылардың денсаулығына, дене дамуына және жалпы өмір сапасына кері әсер етеді.

Осы мәселелерді шешудің тиімді жолдарының бірі – ұлттық ойындарды дене шынықтыру сабақтарында қолдану. Қазақ халқының ұлттық ойындары ғасырлар бойы халықтың тұрмыс-тіршілігімен бірге дамып, балалардың ептілігін, күшін, төзімділігін және батылдығын тәрбиелеуге бағытталған.

Ұлттық ойындардың тағы бір маңызды ерекшелігі – олар оқушылардың қызығушылығын арттырып, сабаққа белсенді қатысуына ықпал етеді. Ойын элементтері сабақтың эмоционалдық атмосферасын жақсартып, оқушылардың қозғалыс белсенділігін арттырады.

Осы ғылыми жұмыста мектеп оқушыларының дене дайындығын арттыруда ұлттық ойындардың рөлі зерттеліп, олардың педагогикалық тиімділігі қарастырылады.

Зерттеудің мақсаты мен міндеттері

Зерттеудің мақсаты – дене шынықтыру сабағында ұлттық ойындарды қолдану арқылы мектеп оқушыларының дене дайындығын арттырудың тиімді жолдарын анықтау.

Зерттеудің міндеттері:
1. Ұлттық ойындардың тәрбиелік және педагогикалық маңызын анықтау.
2. Дене шынықтыру сабақтарында қолданылатын ұлттық ойын түрлерін талдау.
3. Ұлттық ойындардың оқушылардың физикалық қабілеттеріне әсерін зерттеу.
4. Оқушылардың дене дайындығын арттыруға бағытталған тәжірибелік жұмыстың нәтижелерін анықтау.

Зерттеу әдістері

Зерттеу барысында келесі педагогикалық әдістер қолданылды:

Педагогикалық бақылау – сабақ барысында оқушылардың белсенділігі мен қозғалыс белсенділігін бақылау.

Тестілеу – оқушылардың жылдамдық, күш, ептілік және төзімділік көрсеткіштерін анықтау.

Тәжірибелік жұмыс – ұлттық ойындарды жүйелі түрде сабақ барысында қолдану.

Салыстырмалы талдау – тәжірибеге дейінгі және тәжірибеден кейінгі нәтижелерді салыстыру.

Ұлттық ойындардың педагогикалық маңызы

Қазақ халқының ұлттық ойындары – халық мәдениетінің ажырамас бөлігі. Олар балалардың физикалық дамуына ғана емес, сонымен қатар олардың мінез-құлқы мен тұлғалық қасиеттерінің қалыптасуына да әсер етеді.

Ұлттық ойындар арқылы балалар ұйымшылдыққа, батылдыққа, шапшаңдыққа және өзара көмек көрсетуге үйренеді. Сонымен қатар ойын барысында балалардың эмоционалдық жағдайы жақсарып, олардың сабаққа деген қызығушылығы артады.

Ұлттық ойындардың тағы бір ерекшелігі – оларды кез келген жерде және арнайы құрал-жабдықсыз өткізуге болады. Бұл олардың мектеп жағдайында қолдануға өте қолайлы екенін көрсетеді.

Дене шынықтыру сабағында қолданылатын ұлттық ойындар

Мектептегі дене шынықтыру сабақтарында келесі ұлттық ойындарды қолдануға болады:

Арқан тартыс – күш пен төзімділікті дамытуға бағытталған командалық ойын.

Асық ату – дәлдік пен көз мөлшерін дамытады.

Ақсерек – көксерек – жылдамдық пен ептілікті дамытатын қозғалыс ойыны.

Теңге алу – шапшаңдық пен икемділікті арттырады.

Бұл ойындар оқушылардың физикалық қабілеттерін жан-жақты дамытуға мүмкіндік береді.

Тәжірибелік жұмыс

Зерттеу жұмысы барысында 5–7 сынып оқушылары арасында тәжірибелік сабақтар өткізілді. Сабақтарда ұлттық ойын элементтері жүйелі түрде қолданылды.

Тәжірибе екі кезеңнен тұрды:
1. Бастапқы диагностика – оқушылардың дене дайындығын анықтау.
2. Қорытынды диагностика – ұлттық ойындарды қолданғаннан кейінгі нәтижелерді анықтау.

Сабақ барысында оқушылардың қозғалыс белсенділігі артқаны және олардың сабаққа деген қызығушылығының жоғарылағаны байқалды.

Мониторинг нәтижелері

Зерттеу нәтижелері оқушылардың дене дайындығы көрсеткіштерінің жақсарғанын көрсетті.

Нәтижелер кестесі

Диаграмма

Қорытынды

Зерттеу нәтижелері ұлттық ойындарды дене шынықтыру сабақтарында қолдану оқушылардың физикалық қабілеттерін дамытуға оң әсер ететінін көрсетті.
Ойын элементтері сабақтың қызықты өтуіне ықпал етіп, оқушылардың қозғалыс белсенділігін арттырды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Қазақстан Республикасының білім туралы заңы.

Дене тәрбиесі теориясы мен әдістемесі. Оқу құралы.

Қазақтың ұлттық ойындары. Алматы.

Мектептегі дене шынықтыру әдістемесі.