Мектепке дейінгі мекемелерде дәстүрден тыс ойындар ұйымдастыру маңыздылығы.

Мектепке дейінгі мекемелерде дәстүрден тыс ойындар ұйымдастыру маңыздылығы.

Светлана Жәрдемқызы Жанғали

«Айналайын» бөбекжай-бақшасының меңгерушісі

Ойын - бала өмірінің табиғи серігі, сондықтан дамып келе жатқан баланың қимыл қозғалысының өзі баланың ағзасына қажетті табиғи заңдылық десек де болады.Әр түрлі ойындар бар, бірақ олардың арасында қимылдық ойындар ерекше орын алады. Қимылдық ойындардың ең маңызды артықшылығы - олардың негізгі қимыл түрлерін дамытуға ықпал етуі: жүгіру, жүру, секіру, өрмелеу, лақтыру. Ойын арқылы баланың қиялы, шығармашылық белсенділігі дамиды.Балалардың бос уақытын ойындармен жеткілікті ұйымдастыру олардың жалпы және жан-жақты дамуына ықпал етеді. Сонымен қатар, тиісті түрде таңдалған ойындар, әсіресе ауадағы ойындар шынығуға, баланың денесін нығайтуға, қатаюына және сол арқылы аурулардың алдын алуға ықпал етеді.

Мектеп жасына дейінгі балалардың физикалық дамуы үшін ойынның маңыздылығы зор екені дәлелденген.

Тапсырмалар:

1. Таза ауада ойнау арқылы баланың қол моторикасы мен дағдыларын қалыптастыру.

2. Жағымды эмоциялардың қалыптасуына жағдай жасау.

3. Ата-аналардың салауатты ойын түрлерін таңдай білуіне кеңес беру.

Жұмыс тәжірибесінің теориялық маңызы ерте және кіші мектеп жасына дейінгі балалардың дамуы бойынша материалдарды жинақтау, талдау және жүйелеу, атап айтқанда мектепке дейінгі мекемелерде ойын түрлерін ұйымдастыру болып табылады. Мектеп жасына дейінгі баланың ойын арқылы ойлау қабілеті мен мінез құлқы қалыптасады. Ойын шарттарын баланың көңіл күйіне қарай өзгертіп отыруға болады. Серуен, жүгіру, секіру, еңбектеу сияқты қозғалыстар, олар балалар өз бетінше іс-әрекетте, шығармашылық ойындарда кеңінен қолданып қана қоймай, сонымен қатар өте ерте жастан бастап ұйымдастырылған қимылдық ойындардың мазмұнының ажырамас бөлігі болып табылады. Бұл қимылдарды балалар қимылдық ойындарда ойдағыдай меңгереді,үнемі пайдаланып отырады.

Ойын белгілі бір нақты техниканы, зейіннің шоғырлануын және қосымша ерікті күш-жігерді талап ететін, ойынды ұйымдастыруда күрделі қозғалыстарға үйрету құралы бола алмайды.

Мектеп жасына ерте жастағы балалар үшін ашық аспан астындағы таза ауадағы ойындар өмірлік қажеттілік болып табылады. Ерте жастағы балалар үшін ойын тапсырмаларын орындау үлкен қуаныш.

Ойын кезінде балалар әр түрлі жаттығулар жасайды. Ересектердің көмегімен бала жаңа, күрделі қимылдарды игереді. Ерте жастағы балалардың қимылды үйлестірудің бастапқы дағдылары жете қалыптаспағандықтан ойын арқылы дағдылары жетіледі. Ойын кезінде ойын ережелерінің өзгеруі кішкентай баланы біреуді қуып жету үшін үлкен жылдамдықпен қозғалуға мәжбүр етеді немесе алдын-ала белгіленген жерде (үйде, ұяда) тезірек жасырынып қалуы үшін, ұстап алмау үшін, қарапайым кедергілерді ептілікпен жеңуге (арқанның, рельстің астына түсу, оларға қол тигізбеу, түйреуіштердің арасымен жүгіру, ештеңені түсірмей, белгілі бір жерге жүгіруді ұмытпаңыз және т.б.) жетелейді. Бұл әрекеттерді бірнеше рет қайталау балалардан зейінді, ерікті және физикалық күш-жігері мен қимылдарды үйлестіруді қажет етеді.

Таза ауадағы ойындар негізінен ұжымдық сипатта болады, сондықтан балалар кеңістікте дағдыларын дамытады, өз қозғалыстарын басқа ойыншылардың қозғалыстарымен үйлестіреді, бағанадан, шеңберден өз орындарын табады, басқаларға кедергі келтірмей, белгі бойынша, тез қашып кетеді ойын шартын орындауға жұмыстанады. Тәрбиеші сонымен бірге қарапайым тапсырмалармен, аз қимылдық ойындар мен ойын жаттығуларын шағын топтағы балалармен немесе кейбір балалармен жеке жүргізе алады. Ұйымдасқан оқу қызметін өткізер алдында тәрбиеші аз қимылдық ойындарды ұйымдастыру арқылы балаға мотивация беруі керек.

Балабақшада жұмыс істей отырып, мен балалардың балабақшаға деген белсенділігінің жоғары болуы үшін мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында ойынды жақсарту үшін тиімді шараларды ұйымдастыру қажет ететіндігін түсіндім.Балалар үшін ойын өмірлік қажеттілік және күнделікті ойындарды қызықты болуы үшін түрлендіріп,бала қажеттілігіне қарай өзгертіп отыру қажет.

Балабақшаға баратын балалардың ата-аналары арасында жүргізілген сауалнама нәтижесі ата-аналардың балаларын олармен қандай ойындар ойнау керектігі туралы аз білетіндігін көрсетті.Ата-аналардың көпшілігі «роботты» немесе ойын консолі Барбиді сатып алғанда, олар баланың жанына зиян тигізіп, отбасының жауына айналуы мүмкін екенін ойламайды.Дүкен сөрелеріндегі көптеген ойыншықтар да жыл өткен сайын біздің көз алдымызда мейірімсіз, қатігез болып келеді.Ата-аналар да балаларын таза ауадағы ойындардан жиі шектейді: «жүгірме, секірме, шықпа, әйтпесе құлап кетесің, отыр» деген сөздермен балаға көп қадағалау жасайды.Ата-ананың осылай балаға «кедергі» жасап, ескертуінің нәтижесінен менмен, достарымен тіл табыса алмайтын тілазар не болмаса досы жоқ бала саны көбеюде.

Мектеп жасына дейінгі балалармен жұмыс жасай отырып, мен көптеген балалар құрдастарымен қарым-қатынастарын түзету керек деген қорытындыға келдім. Ойын мектеп жасына дейінгі балалардың жетекші әрекеті болғандықтан, мұны жасаудың ең оңай жолы - ойын процесінде. Бұл мәселені шешудің бір жолы - мектеп жасына дейінгі балалардың ойын әрекеттерін дамытуда дәстүрлі емес әдістер мен тәсілдерді мақсатты қолдану.

Ойын:“Кім шапшаң?”

Мақсаты: Балалардың күні бойы көңіл-күйлерінің көтеріңкі болуына жағдай жасау,балалардың қимыл белсенділіктерін арттыру.

Қажетті құралдар: Ақ қағаздар
Ойын шарты: Тәрбиеші балаларды қарама-қарсы бағытта отырғызады.Балалардың ортасына ақ қағазды умаштап,шар етіп ортаға тасталады.Балаларға дене мүшелерін атаған кезде дене мүшелерін көрсететіндіктерін ,ал “Шар” деген сөзді айтқанда ортада жатқан шарды тез алу керектігін айтады.Ойын кезінде сөйлеуге болмайтынын және шапшаңдық керектігін тәрбиеші түсіндіреді.

О йын: “Ғажайып жіпше”

Мақсаты: Балалардың саусақ қол моторикаларын дамыту.Сөздік қорларын молайту,көңіл-күйлерін көтеру.

Қажетті құралдар:Түсті матадан қиылған жіп және резенке.

Ойын шарты:Балаларға шебер бойында отырғызып ,ғажайып жіпті ұстата отырып тақпақ жаттату.Тақпақ айтқызу кезінде жіпшені әртүрлі бағытта қозғап отыру.Балалардың қызығушылықпен ойынға қатысуына ат салысу.

Ойын: “Өрмекші»

Мақсаты: Балалардың саусақ қол бұлшық еттерін дамыту.Қимыл белсенділіктерін арттыру.

Қажетті құралдар: Шығыршыққа бекітілген өрмекші өрмегі

Ойын шарты: Тәрбиеші балаларды екі командаға бөліп алады. Екі топқа үстел үстіне өрмекші торын беру. Балалар алдарындағы жіпті таяқшаға тәрбиешінің «Ойынды бастаймыз» деген пәрмені бойынша орауы тиіс. Балаларды тәрбиеші шапшаңдыққа шақырады.

Ойын: “Көңілді доптар”

Мақсаты: Балаларды екі топқа бөле отырып, қимыл белсенділігін арттыру.,шапшаңдыққа баулу.

Қажетті құралдар: Доптар, себет, отырғыш.
Ойын шарты: Тәрбиеші балаларды екі топқа бөліп екі қатарға қатарластыра балаларды отырғызады. Алдымен себеттегі допты алып жоғары көтеріп қолдарына береді. Сөйтіп екі топ бір-бірімен жарысады

Ойын: “Кенгуру”

Мақсаты:Балалардың көңіл-күйлерін көтеру. Қимыл белсенділіктерін арттыру.Танымдық қабілеттерін дамыту.

Қажетті құралдар: 20 кг пакет, шар суреті, түсті доптар.
Ойын шарты:Тәрбиеші балаларға кеудешелерді кигізіп балаларға кеудешелердің артқы жағында түсті доптардың суретті белгіленгендігін айтып өтеді. Сонымен қатар тәрбиеші жерге түсті доптарды шашып тастайды. Шашылған түсті допты алып ойыншының кеудешесіндегі шарға сәйкестендіріп, доптарды кеудешеге бір-бірін қуа отырып салуды тапсырады.

Ойын: “Өткелден өт”

Мақсаты: Балалардың ойынға деген қызығушылығын арттыру.Қол бұлшық еттерін шынықтыру.

Қажетті құралдар: Отырғыштар, доптар, шығыршық.

Ойын шарты: Балаларды тәрбиеші екі командаға бөліп алады. Баларға екі-екіден қол ұстасып тұру

керектігін айтады. Балалардан 2 м алыс жерге шиыршықтар мен доптар және отырғыштарды

күйде қояды. Балаларға ойын басталған кезде екі ойыншы қол ұстаса отырып,шиыршықтардан секіреді. Қолдарын қосып ұстап допты алып,өткелден өту керек.Балаларды тәрбиеші

шапшаңдыққа шақырады.

Ойын: “Баскетбол”

Мақсаты: Балалардың күні-бойы көңіл күйі көтеріңкі болып жүруіне жағдай жасау. Балаларды қимыл белсенділіктерін арттыру.

Қажетті құралдар: 2 м жасыл түсті матаға баскетбол алаңы жасалған, доп.

Ойын шарты: Балаларды шеңберде отырғызу.Тәрбиеші балаларға баскетбол алаңын ортаға қояды. Балалар алаңның шетін ұстайды. Алаңның ортасында ұяшық бар екенін балаларға тәрбиеші түсіндіреді. Алаңның ортасына бір доп беріледі, бірнеше допты да пайдалануға болады. Алаңды жоғар төмен қозғай отырып, допты ұяшыққа түсіру тапсырылады.

Тақырыбы: «Білім аялдамасында»

Мақсаты Балалардың көңіл күйлерін көтере отырып,білімге деген қызығушылықтарын ,танымдық қабілетін,белсенділігін арттыру,логикалық ойлауға және өз білімдерін жұмсай білуге үйрету.

Қажетті құралдар: Пойыз жолы, білім аялдамалары.

Ойын шарты: Тәрбиеші балаларға жүрдек пойызбен саяхат жасайтыны айта отырып,балалармен бірге жолға шығады.Әр білім аялдамасында кездескен кейіпкерлерді тапсырмаларын орындайды.Әр тапсырма үшін балалар жұлдызшамен бағаланады.

Ойын:«Жолың болсын,балақай!»

Мақсаты:Балаларға жол ережесін түсіндіре отырып,тәбиешінің командасы бойынша іс –қимыл әрекет арқылы зейінін,ойлау қабілетін дамыту.

Қажетті құралдар: Жалаушалар (қызыл,жасыл,сары) ,жол суреті бейнелеген төсеніш,қортоннан жасалған көліктер,атрибуттар.

Ойын шарты: Балалар көліктерімен қарама-қарсы жүре отырып,тәрбиешінің командасына зейінін аудара отырады.Егер тәрбиеші қызыл жолақша көрсетсе,бір орында тұрып қалуы қажет ,ал жасыл жолақша көтерсе, көліктерін жүргізулері қажет.

Ойын: «Өзге ғаламшарда»

Қажетті құралдар: Нүктелі ұяшықты мата,нүктелі бала санына қарай қағаздар

Ойын шарты: Балалар аспан ғаламшарында сапар шегеді.Тәрбиеші балаларға ресурстарды тарату арқылы нақты тапсырма береді. Тапсырмада ресурста берілген нүктеге сәйкес ,жерде орналастырған ұяшықтарды санап орналастыру қажет.

Ойын: «Тәулік бөліктерін тап»

Мақсаты:Балалардың қимыл белсенділіктерін арттыра отырып,уақыт бөліктерін анықтай білуге үйрету.

Қажетті құралдар: Суретті текшелер,музыка әуені.

Ойын шарты: Балалар әуен көмегімен шеңберде билеп жүріп,командалық дыбыс арқылы тәрбиеші пәрмені бойынша текшелі тәулікті дұрыс ретімен қою.

Ойын: «Көңілді құрттар»

Мақсаты: Балалардың есте сақтау қабілеті мен дене қимыл әрекеті дамиды.Ойын барысында тәрбиешімен бірлесе ән шырқай отырып,тілдік сөздік қоры молаяды.

Қажетті құралдар: Құрт туралы музыка.

Ойын шарты: Тәрбиешімен балалар бірге әндете отырып,шеңбер бойынан шықпай құрттың қимыл әрекетін орындайды.Құрттың қимылын орындау барысында балалар белгіленген шеңберден аспаулары қажет.Шеңберден шыққан бала өзінің достары қойған сұрақтарға жауап беруі қажет.

Бүгінгі таңда қазіргі заманғы балалардың ойын әрекетін ұйымдастырумен байланысты өткір мәселе бар. Әрдайым қажетті психологиялық-педагогикалық ақпаратты алып жүрмейтін ойындар мен ойыншықтардың көптігімен балаларды бүлдіреді. Барби қуыршақтары, роботтар, монстрлар, киборгтар, компьютерлер тұлғаның толық психикалық және әлеуметтік дамуын өтей алмайды. Сондықтан тәрбиешінің ойын әрекеттерін дамытуда дәстүрлі емес әдістер мен тәсілдерге көбірек назар аудара отырып, баланың қалауымен оның пайдасы арасындағы тепе-теңдікті сақтай отырып, заманауи ойындар мен ойыншықтар әлемінде бағдарлай білуді талап етеді, баланың сәйкес әлеуметтенуіне ықпал ету.