Мұқағали Мақатаев: Жыр пырағы

1. Балалық шағы мен есею жылдары

Мұқағали Мақатаев 1931 жылы 9 ақпанда Алматы облысы, Райымбек ауданындағы Қарасаз ауылында дүниеге келген. Ақынның балалық шағы соғыстың қиын-қыстау кезеңімен тұспа-тұс келді. Әкесі Сүлеймен майданда қаза тауып, Мұқағали жастайынан еңбекке араласып, тұрмыс тауқыметін тартты. Бұл қиындықтар оның кейінгі жырларындағы мұң мен сағыныштың қайнар көзіне айналды.

2. Еңбек жолы және Шығармашылығы

Ақын өмір бойы түрлі салада қызмет етті:

Ауылдық кеңес хатшысы;

Мектеп мұғалімі;

«Қазақ әдебиеті» газеті мен «Жұлдыз» журналының редакторы;

Қазақ радиосында диктор болып жұмыс істеді.

Мұқағалидың алғашқы өлеңдері 1948 жылы жарық көргенімен, нағыз танымалдылық оған 1960-жылдардың ортасында келді. Оның «Қарлығашым келдің бе?», «Шолпан», «Өмір-өзен» сияқты жыр жинақтары қазақ әдебиетінің алтын қорына енді.

3. Басты тақырыптары

Мұқағали поэзиясы — адам жанының айнасы. Оның шығармаларында мынадай негізгі желілер бар:

Туған жерге махаббат: Хантәңірі, Қарасаз, қазақ даласы.

Ана мен перзент: Анаға деген шексіз құрмет.

Махаббат лирикасы: Нағыз сезім мен адалдық жырлары.

Өмір мен өлім: Пәлсапалық ой толғаулары.

«Поэзия! Менімен егіз бе едің?» — деп жырлаған ақын үшін өлең мен өмір ешқашан бөлінбеген.

4. Мұрасы мен соңғы жылдары

Ақын небәрі 45 жасында, 1976 жылы 27 наурызда дүниеден озды. Тірі кезінде лайықты бағасын ала алмаса да, көз жұмғаннан кейін оның есімі мәңгілікке ұлықталды. 2000 жылы Мұқағали Мақатаевқа Мемлекеттік сыйлық берілді.

Бүгінде оның өлеңдеріне жазылған әндер («Есіңе мені алғайсың», «Сәби болғым келеді», т.б.) әрбір шаңырақта шырқалады.

“Ғ.Мұратбаев атындағы шағын жинақты жалпы білім беретін мектеп” коммуналдық мемлекеттік мекемесініңғ 4 а сынып оқушы Базарбай Айзере Жетекшісі Арынова Марияш Киркимбаева Ляззат

Ақиық ақын Мұқағали

Мұқағали Мақатаев — қазақтың атақты ақыны. Ол 1931 жылы Алматы облысының Қарасаз ауылында туған. Оның өлеңдері өте қарапайым әрі жүрекке жылы тиеді. Ол Отанды, туған жерді, ананы қатты жақсы көрген. Біз оның «Үш бақытым», «Отан» деген өлеңдерін жаттап өсеміз. Мұқағали атамыз бізге бай әдеби мұра қалдырды.

Мұқағали — поэзия пайғамбары Мұқағали Мақатаевтың шығармашылығы — қазақ әдебиетінің алтын діңгегі. Оның «Қарлығашым келдің бе?», «Шолпан», «Өмір-өзен» атты жыр жинақтары бар. Ақын тек өлең жазып қана қоймай, Дантенің «Тамұғын» қазақ тіліне шебер аударған. Оның «Аққулар ұйықтағанда» поэмасы — нағыз шедевр. Ол «Поэзия, менімен егіз бе едің?» деп жырлап, өлеңді өмірінен биік қойған.

“Ғ.Мұратбаев атындағы шағын жинақты жалпы білім беретін мектеп” коммуналдық мемлекеттік мекемесініңғ 4 а сынып оқушы Құрман Айзере Жетекшісі Арынова Марияш Киркимбаева Ляззат

Ақиық ақын – Мұқағали Мақатаев

Қазақ халқының мақтанышы, есімі ел жүрегінде жатталған ұлы ақын Мұқағали Мақатаевты білмейтін бала кемде-кем. Оның өлеңдері – сылдырап аққан бұлақтай таза, асқар таудай биік.

Балалық шағы және өскен ортасы

Мұқағали 1931 жылы Алматы облысы, Райымбек ауданындағы Қарасаз атты әсем ауылда дүниеге келген. Ол табиғаты көркем Хантәңірі тауының етегінде өсті. Кішкентай кезінен бастап әжесі Тиынның ертегілерін тыңдап, халық ауыз әдебиетіне сусындап өскен. Мұқағалидың балалық шағы соғыс жылдарына тұспа-тұс келді, сондықтан ол ерте есейіп, еңбекке араласты.

Не туралы жазды?

Мұқағали атамыздың өлеңдерін оқысаңыз, өзіңізді туған өлкенің ортасында жүргендей сезінесіз. Ол мынадай тақырыптарды ерекше жырлады:

Отан: Қазақстанның кең даласын, тау-тасын мақтан етті.

Ана: Анаға деген махаббатты ерекше мейіріммен жеткізді.

Тіл: Ана тіліміз – қазақ тілінің мәртебесін көтерді.

Табиғат: «Қарасаз», «Үш бақытым» өлеңдері арқылы айналаның сұлулығын суреттеді.

Қызықты деректер

Әнге айналған өлеңдер: Мұқағалидың көптеген өлеңдеріне ән жазылған. Мысалы: «Есіңе ме алған?» «Сәби болғым келеді», «Күрең күз».

Аудармашы: Ол тек өлең жазып қана қоймай, әлемге әйгілі Данте мен Шекспирдің шығармаларын қазақ тіліне шебер аударған.

Халық махаббаты: Көзі тірісінде лайықты бағасын ала алмаса да, бүгінде ол «ХХІ ғасырдың ақыны» деп аталады.

«Поэзия! Менімен егіз бе едің?» – деп жырлаған ақын үшін өлең – оның өмірі болды.

Қорытынды

Мұқағали Мақатаевтың шығармалары бізді елімізді сүюге, адамдарға мейірімді болуға және табиғатты аялауға үйретеді. Әрбір қазақ баласы оның өлеңдерін жатқа білуі – үлкен мақтаныш!

“Ғ.Мұратбаев атындағы шағын жинақты жалпы білім беретін мектеп” коммуналдық мемлекеттік мекемесініңғ 4 а сынып оқушы Темірхан Нұрсұлтан Жетекшісі Арынова Марияш Киркимбаева Ляззат