Тақырыбы: «Наурыз – жыл басы!»

Сабақтың мақсаты:

«Наурыз» мейрамы туралы түсінік беру арқылы қазақ халқының салт-дәстүрін көрсету, оқушылардың санасына халқына деген мақтаныш сезімін ұялату, ана тілін, оның тарихын, өнерін, мәдениетін қастерлей отырып, дамыта оқытып тәрбиелеу. Халықтың салт – дәстүрін, әдет – ғұрпын үйрете отырып, Наурыз қазақтың ұлттық мейрамы екенін ашып көрсету.

Көрнекіліктері: наурызға байланысты, ойындар мен салт дәстүрге байланысты суреттер.

Сабақ барысы.

Ұйымдастыру кезеңі.

Мұғалім сөзі:

Мариям: Құрметті қонақтар. Бәріміздің көптен күткен Наурыз мерекеміз келіп қалды. Мерекелеріңіз құтты болсын!

Әбілқайыр: Наурыз «жаңа күн» деген сөз. Яғни бұл күн біздің ата-бабаларымыз, арғы тегіміз, мыңдаған жылдардан бері мерекелеп келе жатқан жыл басы мерекесі.

Айлин: Наурыздың 22 – інде күн мен түн теңеледі, қыс өтіп көктем келеді. Тіршілік басталады. Ол тіршілік арқауы – тамақ. Малының қыстан аман шығуы. Оның өсіп - өніп төлдеуі. Қазақ халқы үшін үлкен мейрам – жаңа жыл болып саналған.

Ханкелді: Дәстүр бойынша үйге қос шырақ жағылады, ыдыстар ернеуіне дейін айранмен, сүтпен немесе бұлақ суымен толтырылады. Бұл - тоқшылықтың белгісі. Наурыз көжеге жеті түрлі тағам қосылады. Олар: ет, бидай, күріш, жарма, тары, айран, тұз, су. Дастарқан басына наурызкөжеден басқа ұлттық тағамдарға бауырсақ, құрт, бешбармақ, сүт өнімдері: айран, көже, қаймақ, май және т.б қояды.

Мариям: Наурызда әрбір үйде наурыз-көже істелініп, дастархан толы түрлі дәмді тағамдармен толтырылады. Салт-дәстүр бойынша бұрын Наурыз мейрамын бүкіл ауыл-ел болып, әсіресе жастар жағы түгелдей таң шапағатын қарсы алудан — тазаланған арықтарға су жіберуден, ағаш отырғызып, гүл егу рәсімін өткізуден бастайтын. Ызғарлы қыстың кетіп, жан иесі өмір қуатын туғызған жыл, жаздың келетіндігіне барлық жаратылыспен қатар қазақ елі де қуанатын.

Жансая : Наурыз-көже

Наурыз көженің дайындау түрі мұнда жеті түрлі тағаммен әзірленеді. Оған қосылатын тағамдар: бидай, кеспе, күріш, айран, тұз, су, т.б. Бұл өте дәмді болып шығады.

Әбілқайыр: Наурызда еңбектерің өнімді болып, тілектеріңіз қабыл болсын!

Маруа: Қашанда Құт – береке орнасын деп,
Тойларда шашу шашу – салты елімнің.
Уа, халайық, теріп ал мәмпәсиді,
Қабыл қылсын халқымның ақ тілеуін.

Асия:Шашу, шашу көп шашайық шашуды
Жауғандай көк аспаннан нөсер жаңбыр.
Уа, жамағат жинап ал несібеңді,
Ризығың бола берсін көл – көсір! ШАШУ ШАШЫЛАДЫ.

«Наурыз» әні.

Ұлттық ойындар.

Ханкелді: Наурызда ұлттық ойындар ойналады, мысалы: алтыбақан, көкпар, бала күрес, алтын сақа, хан талапай,қол күрес,арқан тарту,асық ойнау,тиын салмақ т.б. ойын түрлері ойналады. Наурызда қазақтың ұл-қыздары әдемі қазақша киімдерді киіп, алтыбақан тебуге шығады. Ауылдың ақсақалдары наурыз-көжеден дәм татып, батасын беріп, көпшілікті разы қылады.Осылайша адамдар наурызды ерекше көңіл-күймен қарсы алады екен

Асық ойыны

·Айлин: Асық ойыны – ерте кезден келе жатқан қазақтың ұлттық ойын түрі.

· Ойын мақсаты: барынша көп асық ұту. Уақытын қызықты өткізу.

· Ойын ережесі: Бұл ойында бала саны 4 болады. Әр бала өз асығын қосып, ойынға қатыса алады. Асықты шеңберден шығарған бала асықты өзіне алады, одан әрі қарай ойын жалғаса береді.

Арқан тартыс.

Әбілқайыяр: Бұл ойын ата – бабамыздан келе жатқан ұлттық күш сынау ойыны. Бұл ойын той – томалақта, ұлттық мерекелерде ойналады.

· Ойынның ережесі: Жігіттер екі топқа бөлініп, сызықтың екі жағына бөлінеді. Екі командаға бір ортақ арқан болады.

· Ойынның мақсаты: Қарсы команданы ұту, ол үшін қарсыластарды өз жағына тартып, сызықтан өткізу керек.

«Дастархан » әні

Мариям; Бүгін мерекеге қыздар мен балаларымыз айтыс өнерін алып келіп отыр екен.Қане тыңдап көрелік.   

Санжар:

Ата-баба  дәстүрін

Үйренуден қашпаймыз

«Айтыс» десе сәнденіп

Қыздар іздей бастаймыз

Назым:

Біржан болып сен келсең

Ақын Сараң мен болам

Сәйгүлік болып сен шапсаң

Аққу құсың мен болам

Ықылас:

Біздің топтың ұлдары

Шеттерінен ақылды –ақ

Жұмбақ, тақпақ бұл тойға

Айтып берер тақылдап

Сафия:

Үй жабдығын бұл тойға

Біздің қыздар сәнденді

Қонақ күтіп, ән салды

Ұлдарынан кем бе еді

Нұрасыл:                                                                                                                                                                   

Түрлендіріп қамшы өрсем                                                                                                                                                              

Қыздарың таң қалады                                                                                                                                             

Күмбірлетіп күй шертсем                                                                                                                                      

Мұнда думан болады                                                                                                                                                 

Қарақат:                    

Мақтандың ғой жігітім 

Өнеріңді көрейік                                                                                                                                                                                      

Көрсет сәнді қамшыңды                                                                                                                                                             

Біздер баға берейік                                                                                                                                                                        

Ибрагим

Тойға барам деген соң                                                                                                                                    

Домбыра ұстап жетіп ем                                                                                                                                       

Шашақталған қамшымды                                                                                                                                                     

Үйге тастап кетіп ем                                                                                                                                            

Нұрхафис:

Қалып қойса қамшыңыз                                                                                                                                                 

Тағы тойға келерсіз                                                                                                                                                        

Сол қамшыны мына бізге                                                                                                                       

Сонда сыйға берерсіз                                                                                                                                                  

Айтұмар:

Қоштасайық халықпен                                                                                                                                   

Ақындарын пір тұтқан                                                                                                                                                                             

Сөз өнерін шөлдегенде                                                                                                                                                                

Рахаттана бір жұтқан

Оқушыларға жұмбақ жасыру.

Мұғалім:

Өзі ащы, Аппақ су дәмі тәтті,

Бірақ, Ішсең сусын қандырады,

Дәмді етер асты. Шөлдегенде қатты.

(тұз) (қымыз)

Әжем уыстап сығып, Өзі аппақ қардай,

Далада кептірген Шайға салсаң балдай

Қатты әрі тәтті дәмін, (қант)

Кім бар жеп көрген?

(құрт)

Үсті тас, асты тас, Таңмен көзін ашады

Ортасында піскен ас Әлемге нұрын шашады.

(нан) (күн)

Ақ отаудың есігі де жоқ, Аласа ғана бойы бар,

Тесігі де жоқ Тоғыз қабат тоны бар.

(жұмыртқа) (пияз)

Әбілқайыр: Ал балалар Ұлыстың ұлы күні «Наурыз жыры» айтылатынын өздеріңіз жақсы білесіздер, ал қанекей оқушылар «Наурыз жырын» айтайық, қанекей кім дайын?

Оқушылардың тақпақтары:

Алинұр:Ассалаумағалейкум, халқым менің,
Ардақты Наурыз тойлы салтты елім.
Мереке басы болсын берекенің,
Игі еңбектің жемісін бәрің жегін!

Раяна:Әр күніміз жақсы болсын,
Достығымыз берік болсын.
Білім – өнер серік болсын,
Ұлыс оң болсын, ақ мол болсын.

Бақдаулет:Жай далаға алаша,
Наурыз келді тамаша.
Ағайлар мен апайлар,
Қуанып жүр балаша –

Расул:Келіңдер, Наурыз тойға бәрің бүгін,
Аямай өнерпаздар ән мен жырын.
Тойлайық халық тойын Наурызымның,
Шуағын жерге төккен бақыт күнін.

Мансұр:Келіңдер, Наурыз күнін қарсы алайық,
Билейік, жыр жырлайық ән салайық.
ҚаҺарлы қыстан өтіп Наурыз келді,
Арқаңды кеңге созшы, уа халайық!

Інжу:Қанекей, қарсы алайық жылдың басын,
Қосылып жасқа жасың, басқа басың.
Барайық келер жылға төрт көз түгел,
Аман боп алыс, жақын, кәрі – жасың.

Айым: Ұлыс күні қазан толса,
Ол жылы ақ мол болар,
Ұлы кісіден бата алса,
Сонда олжалы жол болар.

Жыр сыйлайық, нұр сыйлайық тірлікке,
Қастерледік қадіріңді білдік де.
Құтты болсын ұлыс күн жұмылдырған,
Бәрімізді ынтымақ пен бірлікке.

Көктем жетті көл – көсір шуақ құрып,
Қыс та ұзап барады жылап тұрып.
Шатырында үйлердің Наурыз да жүр,
Мұз көрпесін ақпанның лақтырып.

Би: «Қамажай»

Ханкелді: Ұлдар қол күрестіреді.(Нұрислам мен Бақдаулет.Ибрагим мен Нұрасыл,Али мен Расул)

Қатар бойынша ортаға 2 бала шығады. Жеңген балаға ұпай беріледі.

Айлин: Қыздар «сақина » ойыны.(Айым,Раяна,Сафия,Асия,ІнжуМаруа)

Қатар бойынша қыздар шығады, биреуіне сақина жасырамын қасындағы қыздар тапса өнерің көрсетеді.

Би : « Қаражорға»

Қорытынды.

Оқушыларды дастарқан басына шақырып ұлттық тағамдардан дәм тату.