«Қалалық жас туристер стансасы» МКҚК

«Наурыз – жаңару мен бірліктің бастауы» атты мерекелік шара сценарийі

Өткізген: Утарбаева А.Б.

2025 оқу жылы

Наурыз мейрамына арналған мерекелік шара сценарийі

Тақырыбы: "Наурыз – жаңару мен бірліктің бастауы"

Мақсаты: Оқушыларды Наурыз мейрамының дәстүрлерімен таныстыру, ұлттық салт-дәстүрлерді дәріптеу, халықтық ойындар арқылы қызықты мерекелік атмосфера қалыптастыру.

Қатысушылар: Мұғалімдер, оқушылар, ата-аналар.

Музыка ойнап тұрады, жүргізушілер ұлттық киімде сахнаға шығады.

– Армысыздар, құрметті ұстаздар, ата-аналар, оқушылар! Бүгінгі көктемнің шуақты мерекесі – Ұлыстың ұлы күні Наурыз құтты болсын!

– Наурыз – бұл тек көктемнің келуі емес, бұл – жаңа өмірдің бастауы, татулық пен бірліктің, ізгілік пен жақсылықтың мейрамы!

1. Наурыз мерекесінің бастауы: Көрісу күні – көктемгі жаңарудың алғашқы белгісі, оны қазақ халқы "Наурыздың алғашқы күні" деп те атайды. Бұл мереке Наурыз мейрамынан бір апта бұрын басталып, халықтың қыстан аман шыққанын атап өтумен ерекшеленеді.

2. Тек батыс өңірінде ғана сақталған дәстүр: Көрісу күні Қазақстанның Маңғыстау, Атырау, Ақтөбе және Батыс Қазақстан облыстарында кеңінен тойланады. Басқа аймақтарда бұл дәстүр кейін ұмыт болғанымен, соңғы жылдары қайта жаңғырып, бүкіл ел бойынша танымал бола бастады.

3. Жас ерекшелігіне қарамайды: Бұл күні жас пен кәрі, кедей мен бай, бастық пен жұмысшы – бәрі тең дәрежеде көріседі. Жастар жасы үлкен кісілерге бірінші болып барып, қол алысып, құшақтасып, "Бір жасыңмен!" деп тілек білдіреді.

4. Көрісу – тек амандасу емес: Бұл дәстүр адамдар арасындағы ренішті ұмыту, араздықты жою және қарым-қатынасты нығайту үшін өте маңызды. Қазақ халқы бұрынғы заманда ренжіскен жандардың да Көрісу күні татуласуын міндетті санаған.

– Наурыз тек ұлттық тағамдар ғана емес, ұлттық ойындармен де ерекшеленеді. Олай болса, келесі бөлімде сайыс түріндегі ұлттық ойындарға кезек берейік!

Жүргізуші 1:

«Көлеңкесін тап» ойынын ойнайық, оюды сйкестендіру керек, 2 оқушыны шақырамыз.

«Тауып көр»- Ұлттық аспаптар мен Ұлттық ойындарға бөлу.

«Асық ату» ойыны.

Карточа алу арқылы, анықтама беру.

– Бүгінгі мерекелік шарамыз өз мәресіне жетті. Баршаңызға көтеріңкі көңіл-күй, береке-бірлік, ырыс пен молшылық тілейміз!

Олай болса, бата беруге Сакен ағай мен Иматалиді ортаға шақырайық.

– Ақ мол болсын, көңіл тоқ болсын, әр шаңыраққа шаттық пен қуаныш келсін! Келесі жылы да Ұлыстың ұлы күнін бірге қарсы алайық!

1. Балаға байланысты дәстүрлер

Сұрақ: Жаңа туған сәбиге алғаш рет кім ат қояды?

Жауап: Әдетте ат қоюды сәбидің ата-анасы, ата-әжесі немесе ауылдың құрметті ақсақалы жасайды. Кейде діни тұлғаларға да ат қойдыру дәстүрі болған.

Сұрақ: «Тұсаукесер» дәстүрінің мақсаты қандай?

Жауап: Бұл дәстүр бала еңбектеуден жүріске ауысқанда жасалады. Баланың тұсауын өмірі жақсы, жолы ашық болсын деген ниетпен жаны жайсаң адам кеседі.

Сұрақ: «Бесікке салу» дәстүрі қалай өтеді?

Жауап: Бесікке салу рәсімін көреген, өнегелі әйелдер атқарады. Олар бесікті аластау үшін оттың үстінен өткізеді, бесікке баланы бөлеп, жақсы тілек тілейді.

Сұрақ: «Сүндет той» қандай дәстүр?

Жауап: Бұл – ер баланы сүндетке отырғызуға арналған той. Қазақта сүндетке отырғызу 3,5 немесе 7 жасында жасалады.

Үйлену және отбасы дәстүрлері

Сұрақ: «Құда түсу» дәстүрі қалай өтеді?

Жауап: Құда түсу – екі жастың ата-аналарының келісімі бойынша өтетін рәсім. Бұл кезде құдалар бір-біріне сыйлық беріп, баталасады.

Сұрақ: «Беташар» дәстүрінің мәні неде?

Жауап: Беташар – жаңа түскен келіннің бетін ашып, оның жаңа туыстарымен таныстыру рәсімі. Бұл дәстүрде келінге отбасының үлкендеріне сәлем беру үйретіледі.

Сұрақ: «Қыз қуу» ойынының шарты қандай?

Жауап: Бұл – қазақтың ұлттық ойыны. Жігіт атпен қызды қуып жетіп, оны сүйсе, жеңгені. Ал егер қыз оны қуып жетсе, қамшымен сабауға құқылы.

Сұрақ: Келіннің алғаш рет отбасына жасаған сыйлығы қалай аталады?

Жауап: «Өлі-тірі» немесе «Құйрық-бауыр» деп аталады. Бұл келіннің жаңа туыстарына құрмет көрсету дәстүрі.

3. Қазақтың қонақжайлық дәстүрлері

Сұрақ: «Ерулік» дегеніміз не?

Жауап: Бұл дәстүр жаңа көшіп келген көршілерге арнайы дастарқан жайып, қонақ ету дегенді білдіреді.

Сұрақ: «Сыбаға» деген не?

Жауап: Бұл – арнайы қонаққа немесе туысқа сақталған ет немесе сый. Әсіресе, алыстан келген қонаққа арналады.

Сұрақ: «Шашу» дәстүрі қандай жағдайда жасалады?

Жауап: Шашу – қуанышты хабар немесе мерекелік оқиға кезінде тәтті-дәмділерді шашу. Оны келін түсіргенде, бала туған кезде немесе тойларда жасайды.

4. Қазақтың тұрмыс-салт дәстүрлері

Сұрақ: «Жеті ата» ұғымының қазақ халқы үшін маңызы қандай?

Жауап: Қазақтар жеті атаға дейін қыз алыспаған, бұл дәстүр қанның тазалығын сақтау үшін қажет болған.