"ОЙЫН ӘРЕКЕТІНІҢ БАЛАНЫҢ ДАМУЫНА ӘСЕРІ "

Қызылорда облысы

Жаңақорған ауданы

Баспақкөл ауылы

№21«Аққайың» бөбекжай -бақшасы МКҚК

Тәрбиешісі

Сауранбаева Гулнур Бегайдаровна

ОЙЫН ӘРЕКЕТІНІҢ БАЛАНЫҢ ЖАН-ЖАҚТЫ ДАМУЫНА ӘСЕРІ

Сауранбаева Гүлнұр Бегайдарқызы

№21 «Аққайың» бөбекжай-бақшасының тәрбиешісі

Аннотация

Бұл мақалада мектепке дейінгі жастағы балалардың жан-жақты дамуын қамтамасыз етудегі ойын әрекетінің ғылыми-педагогикалық маңызы қарастырылған. Сонымен қатар ойын технологияларын ұйымдастырылған іс-әрекетке тиімді кіріктірудің жолдары, оның тәрбиеленушілердің танымдық белсенділігіне, шығармашылық әлеуетіне, коммуникативтік мәдениетіне және функционалдық сауаттылығының қалыптасуына тигізетін ықпалы тәжірибе негізінде талданады. Автордың он алты жылдық педагогикалық тәжірибесі негізінде ойынның бала тұлғасын дамытудағы тиімділігі көрсетіліп, қазіргі мектепке дейінгі білім беру жүйесіндегі инновациялық әдістермен сабақтастығы айқындалады.

Түйін сөздер: мектепке дейінгі тәрбие, ойын технологиясы, инновациялық әдіс, танымдық белсенділік, функционалдық сауаттылық, шығармашылық қабілет, тұлғалық даму, құзыреттілік.

Кіріспе

Қазіргі қоғамның қарқынды дамуы білім беру жүйесіне жаңа талаптар жүктеп отыр. Бүгінгі таңда мектепке дейінгі білім берудің басты мақсаты – ұлттық құндылықтарды бойына сіңірген, шығармашыл, сыни ойлайтын, әлеуметтік ортада еркін бейімделетін және өмір бойы білім алуға дайын тұлға қалыптастыру. Бұл міндеттердің жүзеге асуы баланың мектепке дейінгі кезеңінен басталады. Өйткені дәл осы шақта баланың дүниетанымы қалыптасып, танымдық қызығушылығы оянып, мінез-құлқы мен өмірлік дағдыларының негізі қаланады.

Мектепке дейінгі жастағы баланың жетекші әрекеті – ойын. Сондықтан ойынды тек бос уақытты ұйымдастырудың құралы ретінде емес, тұлғаның интеллектуалдық, эмоционалдық, әлеуметтік және шығармашылық әлеуетін дамытатын тиімді педагогикалық технология ретінде қарастыру – қазіргі педагогиканың негізгі бағыттарының бірі.

Ұлы педагог В.А. Сухомлинский: «Ойынсыз толыққанды ақыл-ой дамуы болмайды» деп ойынның бала дамуындағы ерекше орнын атап көрсеткен. Ал Л.С. Выготский ойын әрекеті арқылы баланың жақын даму аймағы кеңейіп, оның психикалық процестері қарқынды дамитынын ғылыми тұрғыдан дәлелдеген. Д.Б. Эльконин ойын мектеп жасына дейінгі кезеңнің жетекші әрекеті екенін негіздеп, оның әлеуметтік тәжірибені меңгерудегі рөлін ерекше бағалаған.

Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты да баланың жан-жақты дамуына бағытталған ойын технологияларын оқу-тәрбие үдерісінде тиімді қолдануды көздейді. Осыған сәйкес тәрбиеші баланың жас және жеке ерекшеліктерін ескере отырып, білім мазмұнын ойын арқылы ұйымдастырғанда ғана сапалы нәтиже қалыптасады.

Он алты жылдық педагогикалық тәжірибемде ойын технологияларын жүйелі қолдану тәрбиеленушілердің білім сапасын арттырып қана қоймай, олардың әлеуметтік бейімделуіне, шығармашылық белсенділігінің қалыптасуына, дербес шешім қабылдауына және қарым-қатынас мәдениетінің дамуына зор ықпал ететінін тәжірибе жүзінде байқадым. Сондықтан ойын – менің кәсіби қызметімдегі ең тиімді әрі нәтижелі педагогикалық құралдардың бірі.

Ойын әрекетінің ғылыми-педагогикалық негіздері

Психология мен педагогика ғылымында ойын әрекеті баланың табиғи қажеттілігі ретінде қарастырылады. Себебі ойын барысында бала өзін қоршаған ортаны таниды, өмірлік жағдайларды модельдейді, үлкендердің әрекетін қайталайды және алған білімін тәжірибеде қолдануға үйренеді. Ойын кезінде бала еркін ойлайды, салыстырады, талдайды, қорытынды жасайды, өз көзқарасын дәлелдеуге талпынады. Бұл оның танымдық белсенділігін арттырып қана қоймай, логикалық ойлауын, сөйлеу мәдениетін және эмоционалдық интеллектісін жетілдіреді.

Қазіргі педагогика ғылымында ойын технологиялары тұлғаға бағытталған білім берудің негізгі компоненттерінің бірі ретінде қарастырылады. Себебі ойын барысында бала білімді дайын күйінде алмайды, оны іздену, бақылау, зерттеу және тәжірибе жасау арқылы меңгереді. Мұндай оқыту тәсілі баланың функционалдық сауаттылығын қалыптастырып, алған білімін күнделікті өмірде қолдануына мүмкіндік береді. Ойын технологиялары – мектепке дейінгі білім берудің тиімді педагогикалық құралы

Қазіргі мектепке дейінгі білім беру жүйесінде ойын технологиялары баланың жан-жақты дамуын қамтамасыз ететін инновациялық педагогикалық құралдардың бірі ретінде қарастырылады. Ойын – баланың табиғи әрекеті ғана емес, оның қоршаған әлемді тануының, білімді меңгеруінің және өмірлік тәжірибе жинақтауының негізгі тетігі. Сондықтан ұйымдастырылған іс-әрекетті ойын технологияларымен ұштастыру бүгінгі тәрбиешінің кәсіби құзыреттілігінің маңызды көрсеткіші болып саналады.

Ойын барысында бала дайын білімді қабылдамайды, керісінше, ізденеді, бақылайды, салыстырады, талдайды және қорытынды жасайды. Осындай әрекеттердің нәтижесінде тәрбиеленушінің танымдық белсенділігі артып, логикалық ойлауы, есте сақтау қабілеті, зейіні, қиялы мен шығармашылық мүмкіндіктері дамиды. Педагогика ғылымында мұндай білім беру тәсілі баланың білімді саналы түрде меңгеруіне ықпал ететін тиімді технологиялардың бірі ретінде бағаланады.

Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты мектепке дейінгі ұйымдардағы білім беру үдерісінің негізгі қағидаттарының бірі ретінде баланың қызығушылығына негізделген ойын әрекетін ұйымдастыруды көздейді. Бұл талап тәрбиешіден оқу мазмұнын баланың жас және жеке ерекшеліктеріне бейімдей отырып, ойын арқылы тиімді ұйымдастыруды талап етеді.

Өзімнің он алты жылдық педагогикалық тәжірибемде ойын технологияларын жүйелі қолдану тәрбиеленушілердің оқу әрекетіне қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың тұлғалық дамуына да оң ықпал ететінін байқадым. Әр ұйымдастырылған іс-әрекеттің мазмұнына сәйкес таңдалған ойын баланың жаңа білімді жеңіл қабылдауына, алған білімін өмірлік жағдаяттарда қолдануына және қоршаған ортамен еркін қарым-қатынас жасауына мүмкіндік береді.

Тәжірибемде сюжеттік-рөлдік, дидактикалық, қимылды, театрландырылған, ұлттық және зерттеушілік ойындарды оқу қызметімен тиімді кіріктіріп қолданамын. Әр ойынның өзіндік педагогикалық мақсаты бар және олардың барлығы баланың белгілі бір құзыреттілігін дамытуға бағытталған.

Сюжеттік-рөлдік ойындар балалардың әлеуметтік тәжірибесін байытады. «Дәрігер», «Дүкен», «Отбасы», «Мектеп», «Асхана» сияқты ойындар арқылы тәрбиеленушілер қоғамдық ортадағы адамдардың қызметімен танысып, өзара қарым-қатынас мәдениетін меңгереді. Сонымен қатар олар жауапкершілікке, ұйымшылдыққа, сыйластыққа және өзара көмек көрсетуге үйренеді.

Дидактикалық ойындар баланың танымдық белсенділігін арттырудың тиімді құралы болып табылады. Мұндай ойындар барысында балалар заттарды салыстыруға, топтастыруға, талдауға және қорытынды жасауға дағдыланады. Әсіресе тіл дамыту, қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру және қоршаған ортамен таныстыру ұйымдастырылған іс-әрекеттерінде дидактикалық ойындарды жүйелі қолдану тәрбиеленушілердің оқу жетістіктерін едәуір жақсартады.

Қимылды ойындар балалардың денсаулығын нығайтып қана қоймай, олардың ептілігін, төзімділігін, шапшаңдығын және қозғалыс үйлесімділігін дамытады. Қозғалыс белсенділігі арқылы бала өз денесін дұрыс басқаруды үйреніп, салауатты өмір салтының бастапқы дағдыларын қалыптастырады.

Театрландырылған ойындар баланың көркемдік-эстетикалық талғамын, тіл мәдениетін және шығармашылық қабілетін дамытуда ерекше орын алады. Кейіпкерлердің рөлін сомдау арқылы балалар өз сезімдерін еркін жеткізеді, сөздік қорын байытады, көпшілік алдында сөйлеуге үйренеді және өзіне деген сенімділігі артады.

Соңғы жылдары тәжірибемде зерттеушілік және шығармашылық ойындарды кеңінен қолдануға ерекше көңіл бөліп келемін. Мұндай ойындар барысында тәрбиеленушілер бақылау жүргізіп, тәжірибе жасап, сұрақтарға жауап іздейді және өз болжамдарын ұсынады. Бұл тәсіл балалардың зерттеушілік мәдениетін қалыптастырып, сыни және креативті ойлау қабілеттерінің дамуына ықпал етеді.

Сонымен қатар оқу-тәрбие үдерісіне қазақ халқының ұлттық ойындарын жүйелі енгізу арқылы тәрбиеленушілердің ұлттық құндылықтарға деген қызығушылығын арттыруға басымдық беремін. «Арқан тарту», «Асық ату», «Ақсерек – көксерек», «Сақина салу», «Орамал тастау» сияқты ұлттық ойындар балалардың дене дамуын жетілдірумен қатар, халқымыздың мәдени мұрасын құрметтеуге, бірлікке, ұйымшылдыққа және отансүйгіштікке тәрбиелейді.

Қорытынды

Қорыта келгенде, ойын әрекеті – мектепке дейінгі білім беру жүйесіндегі ең тиімді педагогикалық технологиялардың бірі. Ол баланың интеллектуалдық, әлеуметтік, эмоционалдық және шығармашылық дамуын өзара сабақтастықта қамтамасыз етеді. Ойын арқылы бала тек жаңа білім мен дағдыны меңгеріп қана қоймай, өмірлік құндылықтарды игереді, қарым-қатынас мәдениетін қалыптастырады және өз қабілеттерін еркін танытуға мүмкіндік алады.

Қазіргі білім беру кеңістігінде тәрбиешіден жаңашылдыққа ұмтылу, үздіксіз кәсіби даму және заманауи педагогикалық технологияларды тиімді пайдалану талап етіледі. Осы тұрғыдан алғанда ойын технологияларын ғылыми негізде, жүйелі әрі мақсатты қолдану – мектепке дейінгі білім беру сапасын арттырудың маңызды тетігі.

Он алты жылдық педагогикалық тәжірибемде ойын әрекетінің тәрбиеленушілердің жан-жақты дамуына оң ықпал ететініне нақты көз жеткіздім. Сондықтан алдағы уақытта да оқу-тәрбие үдерісінде инновациялық әдістерді ұлттық тәрбиемен ұштастыра отырып, ойын технологияларын жетілдіруді кәсіби міндетім деп санаймын. Себебі бүгінгі бақытты, ізденімпаз әрі белсенді бала – ертеңгі елінің дамуына үлес қосатын саналы азамат. Осындай тұлғаны қалыптастыру жолында ойын әрекеті өзінің өзектілігін ешқашан жоғалтпайтын, тәрбиелік және дамытушылық әлеуеті жоғары педагогикалық құрал болып қала береді.

Пайдаланылған әдебиеттер

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.

Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. – Астана, 2022.

Выготский Л.С. Воображение и творчество в детском возрасте. – Мәскеу.

Эльконин Д.Б. Психология игры. – Мәскеу.

Сухомлинский В.А. Балаға жүрек жылуы. – Алматы.

Монтессори М. Баланың қабілетін дамыту әдістемесі.

Қазақстан Республикасында мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуды дамытудың тұжырымдамалық құжаттары.