ОЙЫН АРҚЫЛЫ БАЛАЛАРДЫҢ СӨЙЛЕУ ТІЛІН ДАМЫТУ

Қалдыбекова Меруерт Біләліқызы

№4 «Балдырған» б/б логопеды

Мақсаты : Балалардың сөйлеу тілін дамыту саласында ата-аналардың педагогикалық құзыреттілігін арттыру.

Міндеттері:

- ата-аналарды балалардың сөйлеуін дамытуға арналған бірлескен ойын түрлерімен және ойын тапсырмаларымен таныстыру;

- оларды үйде қолдану бойынша практикалық дағдыларды меңгеруге ықпал ету.

1 Теориялық бөлім.

Құрметті ата-аналар! . Бүгін мен сіздермен шебер сынып өткізгім келеді, тақырыбы «Ойындарды қолдана отырып, балалардың сөйлеу тілін дамыту». Енді мен сіздерге балалармен жұмыс барысында сөйлеуді дамыту үшін қолданатын ойын технологияларымен таныстырамын.

Жақсы сөйлеу - балалардың толыққанды дамуының маңызды шарты. Баланың сөйлеуі неғұрлым бай және дұрыс болса, оған өз ойын жеткізу оңайырақ болады, қоршаған ортаны тануда оның мүмкіндіктері неғұрлым кең болса, құрдастарымен және ересектермен қарым-қатынасы неғұрлым мазмұнды және толық болса, оның психикалық дамуы соғұрлым белсенді болып, жүзеге асырылады. Ойын мектеп жасына дейінгі балаларды сөйлеу қабілеті бұзылған балаларды тәрбиелеу мен оқытудың коррекциялық-педагогикалық процесінде ерекше маңызға ие болады, өйткені ол объективті белсенділікпен қатар балалар үшін дұрыс сөйлеуді қалыптастыру және олардың жан-жақты дамуы үшін негіз ретінде пайдаланылады. Ойында мектеп жасына дейінгі балалар қоршаған әлем туралы өз идеялары мен білімдерін көрсетеді. Логопедтің міндеті - баланы өзі сөйлеуді түзету процесіне қатысқысы келетін етіп қызықтыру. Ол үшін қызықсыз сабақ емес, қызықты ойын болуы керек. Бір материалдың бірнеше рет қайталануы тек баланы ғана емес, ересек адамды да шаршатады. Тек сөйлеу терапиясында сіз қайталаудан қашып құтыла алмайсыз, әсіресе дұрыс артикуляциялық жолды пысықтап, баланы естуге, дыбысты тануға, содан кейін оны дұрыс айтуға үйрету қажет болады. Сонымен, сөйлеу материалын балаға қандай формада ұсынуға болады, оған қызығушылық танытады және таныс сөздерді қайта-қайта қайталауға деген құштарлығын оятады, бірақ сөздердің дұрыс айтылуында мұндай күрделі және әрдайым қол жетімді бола бермейді? Есіңізде болсын: «Енді біз қызықты ойын ойнаймыз!» Ойынның бала өмірінде қандай үлкен және ерекше орын алатындығын түсіну үшін сізге нәзік психолог болудың қажеті жоқ.

Бала психикасының дамуын зерттейтін мамандар ұзақ уақыт бойы балалардың қолдарының ұсақ моторикасын дамытуға көп көңіл бөлу қажеттілігі туралы айтып келеді. Баланың сөйлеу тілінің даму деңгейі баланың саусақтарымен ұсақ қимылдар жасау, ұсақ заттарды алу және қолдарымен еркін әрекет ету қабілетіне тікелей пропорционалды екендігі. Бірақ жақында жалпы, ұсақ моторикасы және сөйлеу қабілеті бұзылған балалар санының өсуі байқалады. Қандай себеппен? Шынында да, қазір балаға арналған ойыншықтар мен мультфильмдер, мамандандырылған мультимедиялық бағдарламалар сатып алуға мүмкіндік бар. Шындығында, мәселенің мәні дәл осы әртүрлілікте жатыр.

Логопедиялық сабақтарда мен келесі ойын технологияларын қолданамын:

1. Артикуляциялық аппаратты дамытуға арналған ойын технологиялары.

2. Тегіс бағытталған ауа ағыны шығаруға арналған ойын технологиялары.

3. Ұсақ моториканы дамытуға арналған ойын технологиялары.

Артикуляциялық аппаратты дамытуға арналған ойын технологиялары

Балаларды артикуляциялық жаттығулар жасауға мәжбүрлеу оңай емес. Жаттығуды жасау оңай емес, көп энергия алады, табандылық пен шыдамдылықты қажет етеді. Мен артикуляциялық жаттығуды жасауда баланы қызықтыру үшін артикуляциялық ертегілер, ойындар қолданамын.

Тыныс алу жаттығулары:

Сөйлеуді дамыту үшін сөйлеуде дұрыс тыныс алу өте қажет, өйткені тыныс алу жүйесі сөйлеу жүйесінің энергетикалық негізі болып табылады. Тыныс айтуға, артикуляцияға және дауысқа әсер етеді. Тыныс алуды дамыту үшін әр түрлі ойындар қолданылады. Балаларға мақта шарларын, шарларды, қағаз қайықтарды, қағаз көбелектерін және т.б. үрлеу ұсынылады. Дауысты дыбыстармен ойындар мен жаттығулар фонематикалық процестерді дамытуға арналған барлық жұмыстардың негізі болып табылады. Логопедиялық сабақтардағы балалар дауысты дыбыстарды қимылмен айтады. Барлық дауысты дыбыстар дем шығарғанда айтылады.

Саусақ жаттығулары - мидың жұмысын белсендіруге мүмкіндік береді, сөйлеуді дамыту орталықтарына әсер етеді, қол шеберлігін дамытады, стрессті жеңілдетуге көмектеседі. Саусақ ойындары - саусақтар мен қаламдарға арналған қызықты жаттығулар, олардың көмегімен кез-келген өлең, әңгіме, ертегі сахналайды. Саусақ ойындары баланың қолында ұсақ моториканы дамытудың маңызды бөлігі болып табылады. Бұл ойындар балалар үшін өте эмоционалды, қызықты, сонымен қатар олардың жалпы дамуына өте пайдалы: олар ұсақ моториканы дамытады, ал оның дамуы мидың кейбір аймақтарының, атап айтқанда сөйлеу орталықтарының дамуын ынталандырады. Ұсақ моториканы дамыту баланың қолын болашақта әр түрлі іс-әрекеттерге дайындайды: сурет салуға, жазуға, заттармен түрлі манипуляциялар жасауға және т.б. Саусақ ойындары сөздік қорын молайтуға көмектеседі.

Ойын әрдайым эмоциялардан тұрады, ал эмоциялар бар жерде белсенділік бар, назар мен қиял бар, ойлау сонда жұмыс істейді. Логопедиялық практикада ойын технологияларын қолдану баланың сөйлеу тілінің дамуына ғана емес, жалпы физикалық дамуына да оң әсер етеді. Шебер-сыныпта ұсынылған ойындар сіздердің жұмыстарыңызға пайдасы деп үміттенгім келеді.