Оқыту үрдісінде мультимедиалық технологияларды пайдаланудың тиімділігі

Алматы қаласы, Наурызбай ауданы,

«Султан» колледжінің оқытушысы: Айынова Айна Серикбаевна

Эл.пошта: ai_aina@mail.ru. тел:87019813969

Мультимедиа - бұл компьютермен мен басқа құралдарды қолданудың көмегімен электронды немесе цифрлы басқару тәсілдерімен тасымалданатын мәтіннің, суреттің, дауыс жаңғырығының, қимыл-қозғалыстың, бейненің өңделуі. Бұл үлкен жетістік. Мультимедиалық элементтерді сезім бойынша қабылдау - әдемі суреттер мен анимациялар, дауыстар, қайталанбас бейне клиптер, кәдімгі мәтіндер адамның ойын дамытады. Мультимедиалық жоба немесе Web-сайтты құру үшін шығармашылық қабілеттілік пен жоғары технология ғана емес, оған ұйымдастыру қабілеті мен жұмыс шапшаңдығы да қажет. Мысалы, өзіндік және авторлық құқық мына элементтермен байланысты: кітаптағы мәтін, журналдардан сканерлеу, аудио және бейне клиптер. Егер пайдаланушы мультимедиалық жобаны көріп оны басқарса, экранда элементтер көрінетін болса онда мультимедиалық құрал интермультимедиялық деп аталады. Егер байланысқан элементтердің құрылымдары бар болып және бір-біріне көшетін болса, онда интермультимедиялық әрекет гиперорта болады. Бағдарламалық қамтамасыздану, компьютер мониторындағы хабар және телевизор арнасындағы көрсетілімдер мультимедиалық жоба деп аталады. Қалып қойған немесе жіберілген жобалар, қораптағы соңғы қолданғыштар, конвертте және Интернет бойынша, инструкциясымен немесе оларсыз жоба мультимедиалық қорек болып саналады. Жоба Бүкіл дүниежүзілік өрнекте сайт немесе «парақ» болып құжатпен HTML (гипертекстік белгілеу тілі) немесе DTML (гипертекстік белгілеу динамикалық тілі) мультимедиалық элементтерімен байланысады, ал мультимедиалық файлдар мынандай программаларда құрылады: Macromedia Flash, Adobe LiveMotion немесе Apple QuickTime. Мультимедиалық жоба интермультимедиялық болуы қажет емес болса қолданушы оны кәдімгі телевизордағы фильм сияқты көре алады. Жобаның басынан аяғына дейін орындалуы сызықтық жоба деп аталады. Егер пайдаланушы жаңаша басқару бойынша қолданса, мазмұнын ыңғайына қарай орындаса, онда мультимедиалық жоба сызықты емес деп аталады. Пайдаланушы жобаның мазмұнын дұрыс орындап анықтау үшін, ақпараттың толығуына, көріністің, бағдарламмалардың дұрыс орындалуына көңіл бөлу керек. Нашар өңделген интефейстен жобаның бұзылуы мүмкін. Мультимедиалық элементтер жобамен авторлық талдау құралының көмегімен байланысады. Бұл бағдарламалық құралдар пайдаланушының бөлек мультимедиалық элементтермен жұмыс істеуіне мүмкіндік береді Интермультимедиялық мультимедиалық құрал – графикалық объектілердің, бейнекадрлердің, дыбыстар презентацияның соңғы бөлімімен мультимедианы анықтауда байланысқан бөлім. Қолданушының жобамен өзара әрекеттік тәсілінен басқа, көптеген авторлық талдау құралдары мәтінді және көріністерді құруға және өңдеуге, бақару элементтерінің көмегімен бөлек аудионы және бейнефайлдарды оларға арналған бағдарлама бойынша құрып орындайды. Соңғы қорытынды бойынша, ақпаратты көрермендерге көрсету үшін монитор, графикалық интерфейстер қолданылады. Бұл интерфейс бағдарламалардың реакцияларын қолданушының әрекетіне қарай және экрандағы графикалық элементтерді өзіндік ережесімен байланыстырады. Өңдеу және бағдарламалық қамтамасыздану, жаңалықтардың орындалуы – бұл мультимедиалық платформа немесе орта деп аталады. Мультимедиалық жобаға цифрлық жады қажет, сондықтан оларға CD-ROM немесе DVD-дискілері қолданылады.

Қолданғыштың интерфейсі оны электрондық ақпараттың кез-келген типімен байланыстырса мультимедианы қолдануға болады. Мультимедиа компьютерлік интерфейстерді жақсартып, қызығушылықты арттырып, көріністік құралдарды, ақпаратты сақтауды жақсартуда.

Көптеген локальды және глобальды желілерде (LAN и WAN) таралмалы желілердің нтернетте қолданылуы – хаттамаларда дауыстық почта және бенеконференциялар өткізіледі. Мультимедиа көбінесе офистарда қолданылады. Көріністерді өңдеу, орналастыру ID қызметшісін құру кезінде қолданылады және мәліметтер базасындағы бейджиктер бейнеаннотациясы құрылады. Тасымалданатын компьютерлер және жоғары жобалар саяхат кезінде жиі қолданылады. Bluetooth қолданылатын ұялы телефондар мен қалталы компьютерлер бизнес жағынан және қарым-қатынас жағынан жоғары көрсетіледі.

Мектеп орындары мультимедианы кеңінен қолданады. Мультимедиа білім саласының әр түрінде қолданылады. Мектепте Мультимедиалық бағдарлама «MERITS» қолданылады.

Мультимедиа көпшілік орындарда: қонақ үйлерде, станцияларда, сауда комплекстерінде, музейлерде, магазиндерде ақпаратты мультимедиалық объектілер автономды терминалдарда немесе киоскілерде, сымсыз тасымалданатын ақпараттар ұялы телефондар мен қалталы компьютерлерде қолданылады.

Мультимедиалық құралдар үйлерде бақшаны игеру, кулинариялық дизайндар, жөндеуде, ағаштарды көркемдеуде қолданылады. Заманға қарай мультимедиалық жобалар үйлерге телевизор немесе мониторға енгізіледі.

Виртуалды нақтылық – бұл мультимедианың кеңеюі, бұл жерде кәдімгі көріністердің мультимедиалық элементтері, дауыс және анимациялар қолданылады. Виртуалды нақтылық сымды байланысты қажет етеді, сондықтан ол интермультимедиялық мультимедиалық жоба болып табылады.

Мультимедианың бағдарламалық талдауларының бағдарламалық көрсетілімдері

Ойнағыштар. Соңғы жылдары WinAmp көптаралмалы әмбебап ойнағыштары көп жерде кездеседі. СD (дыбысты ойнатуға арналған бағдарлама) және МР3 жолдары QCD да жақсы ойнайды.

МР3 жолдарында жұмыс істеуге арналған бағдарламалар. МР3 – жолдары дайын компмультимедиалық дискілерден алынады. Ол үшін, ақпаратты алуға міндетті түрде басқа күрделі технология – цифрлік көшіру немесе grabbing бойынша әрекет жасау керек. Дискіні МР3 форматына көшіру үшін кем дегенде екі бағдарлама қажет болады:

Граббер – AudioCD мазмұнындағы иілгіш дискідегі цифрлік көшіру системасы .

Кодер – МР3 жасалған файлдарды кодтауға арналған бағдарлама. Бүгінгі таңда граббер мен кодер бір байланыста жұмыс істейді.

Рипперлер. Ақысыз CD ex нашар емес қолайлы рипперді қолданады (компмультимедиалық -дискімен жолдарды санауға арналған бағдарлама) және жақсы кең таралмалы форматтар компрессиясындағы кодерлер. CDex аудиожолдарды МР3 файлдарына көшіреді, WAV-файлдарын сіздердің қалауларыңыз бойынша құрады.

Каталогизатролар және мәліметтер базасы. Музыкалық коллекцияларға арналған органайзер бағдарламасы - МР3 альбомын әр түрлі бумаларға, дискілерге тасмалдағыштарға көмектеседі. Бағдарлама кез-келген буманы немесе дискілерді бүтіндей МР3 альбомына, ал альбомдарды аттары бойынша сканирлейді. Өзі қолайлы ескі түрдегі құрылымды құрады. Одан кейін керекті альбомды, әнді таңдап оны тыңдауға болады.

MPEG Audio Collection. Бағдарлама әр түрлі бумадағы және дискідегі музыкалық файлдарды бір базаға біріктіреді.

WINDOWS тағы және басқа жүйелердегі қолданылатын көрсеткіштік жүйелер

Муьтимедианы талдау ортасында Windows және Macintosh комбинациясынан құралатын компьютерлер машиналар арасындағы байланысты орнатады, сонымен қатар мысалы принтер сияқты басқа ресурстармен байланысады. Microsoft® Windows Media® ойнатқы-шын Интернет қолданылатын компьютерде мультимедиалық файлдарды орындауға болады. Сонымен қатар, ойнатқышты бүкіл әлемдік радиостанцияларда, коммультимедиалық дискілерді орындауға және көшіруге, жеке компмультимедиалық -дискі құруға, дискілерді DVD да орындауға және тасымалданатын құрылғыларда музыкаларды көшіруге, мысалы тасымалданатын цифрлік аудиоойнатқыштарда, қалталы дербес компьютерлерде қолдануға болады. Көптеген арнайы құралдарды Microsoft Windows операциялық жүйесінде Windows 95- тен бастап кездестіруге болады.

Еліміздің ертеңі болашақ ұрпағымызға сапалы білім берудің мақсаты - әр түрлі деңгейдегі жосапрланған жұмыстардың нәтижесіне жету. Жоғары деңгейде білім беру негізгі үш мақсатты көздейді.

Мультимедиалық технологияның дамуы қоғамды ақпараттандыру кезеңінде мамандардың жаңа технологияны өзінің кәсіптік іс-әрекетінде пайдаланып, одан әрі жетілдіруін талап етеді. Ақпараттандырудың ең маңызды бағыты – білім беруді ақпараттандыру жағдайында оқу және тәрбие үрдісінде ақпараттық және мультимедиалық технология құралын кең түрде пайдалануға, оқу-тәрбие үрдісін басқаруда, білім мекемелерін автоматтандыруда ақпараттық-әдістемені қолдануды талап етуі. Шетелдік және отандық тәжірибелерде барлық оқу пәндерін зерттеуде ақпараттық және мультимедиалық технологияны қолданған дұрыс деп көрсеткен. Сонымен қатар ақпараттық және мультимедиалық технология құралы оқытудың жаңа интермультимедиялық құралы болып табылады және барлық дидмультимедиалық икаға лайықты оқытудың әдістерін, түрлерін және мазмұнын сапалы өзгертуге мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы мұғалім ақпараттық және мультимедиалық технологияны өз қызметінде үйрету құралы және өзінің әрекетін ұйымдастыру құралы ретінде қолдануға дайын болуы керек. Жоғары педагогикалық білім берудегі негізгі мәселе – педагогикалық жоғарғы оқу орындарындағы студенттердің болашақ кәсібінде ақпараттық және мультимедиалық технологияны қолдануға дайындау.

Қазіргі уақытта ақпараттық және мультимедиалық технологияны зерттеу мұғалімдерді дайындаудағы мемлекеттік стандарттың құрамдас бөлігі болып саналады. Қазіргі кездегі ғылыми зерттеулерде ақпараттық технологияларды оқытуды ұйымдастырудың әртүрлі бағдарлары ұсынылуда.

Кейбір зерттеулерде ақпараттық және мультимедиалық технологияны қолдануды жалпы оқытуда және мұғалім іс- әрекеттерінде ақпараттық және мультимедиалық технологияны оқытуды бір ғана курс аумағында қарастырған.

Басқа зерттеушілер «Педагогикалық информатика» саласын педагогикалық іс-әрекетте ақпараттық және мультимедиалық технологияны қолданудың әдістемесін және теориялық мазмұнын жеке пәнге бөледі.

Педагогикалық информатика білім беру мен информатиканың өзара әрекеттестігін зерттейді және осы әрекеттестіктің байланысының заңдылығын анықтайды. Бұдан басқа бірқатар ғылыми зерттеулер белгілі профильге немесе нақты пәнге даярлау ісіне арналған. Осы орайда едәуір дәрежеде профильді пәннің ерекшелігі ескеріліп, осы пәнді зерттеуге арналған өзгеше ақпараттық және мультимедиалық технология құралы жете қарастырылады.

Көрсетілген бірқатар зерттеулерде, мұғалім оқыту үрдісінде ақпараттық және мультимедиалық технологияны қолдануда пәннің профиліне байланыссыз, икем, машық инварианты деп аталатын мұғалімнің іс-әрекетінің моделін құраушы белгілі білім жиынына ие болуы керек. Э.И.Кузнецов келесі инвариант құраушы компоненттерін бөлді: жалпы білім, дүниетаным, психолого-педагогикалық (мұғалімнің кәсіптік даярлығы қызметінің бастысы), технологиялық.

Ақпараттық қоғамдағы жалпы білімге - әрбір азамат ие болуға тиісті білім жатады.

Білімнің дүниетаным компонентіне әлеуметтік-гуманитарлық сала және бүкіл білім, қоғам, ақпараттандыру салдарына байланысты проблемалар, адамға олардың әсері кіреді. Психолого-педагогикалық іс-әрекетке икем, машық, білім кіреді. Технологиялық компонентке оқыту үрдісінде қолданылатын ақпараттық және мультимедиалық технология құралының ерекшелігіне байланысты икем мен білім негіздері кіреді.

Ақпараттық және мультимедиалық технология құралының экспоненциалдық дамуын соңғы уақытта педагогикалық мамандарды дайындаудың маңызы мен құрылымын төрт компонентке бөліп, әрқайсысының аумағын қайта қарауды талап етеді. Ақпараттық және мультимедиалық технология құралын қолдануда оқыту технологиясының жетілуін артта қалдыруға болмайды, бүгінгі жағдайда оқытуды озық қалыпта алып жүру керек. Болашақта дайындап жатқан информатика мамандары ақпараттық және мультимедиалық технологияны пайдалануға даяр болуы керек.

Соңғы үздік жетістіктердің арасында ақпараттық және мультимедиалық технология саласындағы технологиялардың қол жетімділігі, атап айтқанда, желілік технологияларды, мультимедиялық технологияларды, мәліметтерді таратып өңдеу технологияларын білім беру саласында сәтті қолдануға болады. Білімді ақпараттандырудың алдағы бағыты осы жаңа ақпараттық және мультимедиалық технология құралын педагогикалық үрдісте қолдануға байланысты болады. Сондықтан мамандарды дайындауда психолого-педагогикалық және әдістемелік сипаттағы туындаған көптеген проблемаларды қарастырғанымыз қажет. Бұдан басқа тек қана қазір қарапайымдылығы артқан сайын ақпараттық және мультимедиалық технология құралын пайдалануды қатардағы мұғалімдердің прмультимедиалық икалық меңгеруі, мультимедиа-қосымшасын жасап оқытуда қолдануы жергілікті және ауқымды желідегі ақпараттың өзара әрекеттестігіне байланысты туындайтын сұрақтарға жауап беруде. Сонымен бірге жаңа ақпараттық және мультимедиалық технология құралының мүмкіншілігі ғылыми-педагогикалық зерттеулерде әзірге өз дәрежесіндегі көрінісін тапқан жоқ.

Оқыту пәндері мазмұнына қарай осы компонентке жататындар жалпы кәсіптік блок пәнінің оқыту жоспарына кіреді.

Мемлекеттік іс-әрекеттегі білім беру стандартында жоғары кәсіптік білім мамандығының 050000-Білім берудегі озық сипатын іске асыруына мүмкіншілік бермейді және білім беруді ақпараттандырудың қазіргі этапында ақпараттық және мультимедиалық технологияны қолдануды оқытуға қажетті «Педагогика теориясы, жүйесі және технологиясы» жалпы курсына бірқатар сұрақтарды кіргізуге, мұғалім іс-әрекетінде ақпараттық және мультимедиалық технологияны қолдануына байланысты болады.

Мемлекеттік бағдарламада оқу үрдісіне педагогикалық және ақпаратты- мультимедиалық технологияларды кеңінен пайдалану – жалпы білім беруді дамытудың басты бағыттарының бірі, -  делінген.

Мультимедиалық технологияны бәсекеге қабілетті ұлттық білім беру жүйесін дамытуға және оның мүмкіндіктерін әлемдік білімдік ортаға енудегі сабақтастыққа қолдану негізгі мәнге ие болып отыр.

Білім беруді ақпараттандыру, білім салаларының барлық қызметіне ақпараттық- мультимедиалық технологияны енгізу және ұлттық модельді қалыптастыру қазақстандық білім беруді сапалы деңгейге көтерудің алғы шарты.

Аталған бағыттарды дамыту үшін нормативтік-құқықтық, материалдық-техникалық, ғылыми-әдістемелік және ақпараттық жағынан қамсыздандыру педагог мамандарды даярлаудың негізгі бағыттарының біріне айналып отыр.

Жаңа типті білім беру мекемелеріне кез келген технологияны жан-жақты меңгерген және оны оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытуға шебер пайдалана білетін мұзырлы маман қажет.

Сондықтан да, қазіргі заман мұғалімінен тек өз пәнінің терең білгірі болу емес, тарихи танымдық, педагогикалық-психологиялық сауатты, саяси экономикалық білімді және ақпараттық- мультимедиалық технологияны жан-жақты  меңгерген ақпараттық құзырлы маман болу талап етілуде.

Ғылыми-техникалық прогрестің қарқындап дамуы қоғам өмірінің барлық салаларын ақпараттандырудың ғаламдық процесінің негізіне айналдыруға мүмкіндік берді. Мультимедиалық технологияның жеделдеп даму барысына қоғамның  экономикалық жағдайы, адамдардың тұрмыс деңгейі, ұлттық қауіпсіздік, бүкіл дүниежүзілік қауымдастықтағы мемлекеттің рөлі тәуелді болады. Мультимедиалық технологияның қарқындап дамуы кез келген жеке тұлғаның әлемдік ақпараттық кеңістікке енуіне мүмкіндік береді.

Ақпараттық процестерді қамтамасыз ететін қазіргі заманғы есептеу техникалары біртұтас күрделі жүйе болып табылады. Сол себепті, педагогтардың кәсіби біліктілігін арттыруда мультимедиалық технологияны оқып-үйрену және оны қолдану күрделі процесс болып табылады.

Оқыту үрдiсiнде мультимедиалық технологияны қолдану мұғалiм мен оқушы қарым-қатынасының бұрынғы қалыптасқан жүйесiн, олардың iс-әрекеттерiнiң мазмұнын, құрылымын үлкен өзгерiстерге ұшыратады. Қалыпты бiлiм беру жүйесiнде мұғалiм-оқушы-оқулық түрiнде құрылған үш жақты байланыс бұзылып, мұғалiм-оқушы-компьютер-оқулық жүйесi пайда болды. Мұндай жүйеде бiлiм беру оқыту процесiнде компьютердi қолдану бiлiм мен бiлiктiлiкке қоятын талаптарды қайта қарап, жетiлдiрiп, жүйелеудi талап етедi.

Мультимедиалық технологияларды игеру қазіргі заманда әрбір жеке тұлға үшін оқу және жазу қабілеті сияқты сапалармен бір қатарға және әрбір адам үшін қажетті шартқа айналды. Алынған білім мен дағдылар бұдан әрі көптеген жағдайда қоғамның даму жолдарын анықтайды.

Ақпараттандырудың негізгі  бағыты  ХХІ ғасырдың талаптарына  сәйкес қоғамды  дамытудың  жоғары  тиімділікті технологияларына  сүйенген  жаңа  білім стратегиясына  көшу  болып  табылады. Осыған  сәйкес  қазіргі  білім жүйесінің  ерекшеліктеріне – оның  іргелілігі,  алдын алу  сипаты  және  оларға  қол  жеткізу  мүмкіндіктері  жатады.

Әрбір елдің технологиялық даму дәрежесіне оның экономикалық қуаты мен халқының тұрмыс деңгейі ғана емес, сол елдің әлемдік қоғамдастықта алатын орны, басқа елдермен экономикалық және саяси ықпалдасу мүмкіндіктері, сондай-ақ ұлттық қауіпсіздік мәселелерін шешуі де байланысты. Сонымен қатар, әлдебір елде қазіргі технологияның дамуы мен қолданылуының деңгейі оның материалдық базасының дамуымен ғана емес, негізінен қоғамды парасаттандыру деңгейімен, оның жаңа білімді туындату, игеру және қолдана білу қабілетімен де анықталады.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Болашақта еңбек етіп, өмір сүретіндер – бүгінгі мектеп оқушылары, мұғалім оларды қалай тәрбиелесе Қазақстан сол деңгейде болады. Сондықтан ұстазға жүктелетін міндет ауыр» деген болатын. Шынында да, қазіргі заман мұғалімінен тек өз пәнінің терең білгірі болу емес, тарихи танымдық, педагогикалық-психологиялық сауаттылық, саяси экономикалық білімділік және ақпараттық сауаттылық талап етілуде. Ол заман талабына сай білім беруде жаңалыққа жаны құмар, шығармашылықпен жұмыс істеп, оқу мен тәрбие ісіне еніп, оқытудың жаңа технологиясын шебер меңгерген жан болғанда ғана білігі мен білімі жоғары жетекші тұлға ретінде ұлағатты саналады.

Еліміздің кепілі, болашақ тірегі мектептердің білім деңгейін көтеру және онда мультимедиалық технологияларды пайдалану арқылы оқу-тәрбие процесін тиісті деңгейге көтеру, ұстаздардың, басшылардың, педагогикалық ұжымның жүйелі басшылыққа алған бағыты деп есептейміз.  
  Заманымызға сай қазіргі   қоғамды ақпараттандыруда педагогтардың біліктілігін ақпараттық – мультимедиалық қолдану саласы бойынша көтеру негізгі міндеттерінің біріне айналды.

Қазақстан Республикасының Білім туралы заңында : « Білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі - білім беру бағдарламаларын меңгеру үшін жағдайлар жасау керек »- деп көрсетілген. Солардың бірі білім беруді ақпараттандыру барысында дидмультимедиалық икалық және оқыту құралы болып компьютер саналады. Сондықтан кез келген білім беру саласында мультимедиялық электрондық оқыту құралдары барлық пәндерді оқытуға пайдаланады. Бұл бағытта мультимедиалық технологияны оқыту үрдісіне екпінді түрде енгізу бағытында және қолданылатын жаңа құралдардың бірі - бағдарламалық – техникалық кешен болып саналатын « Мультимедиалық ивті экран »  болып табылады.

Ақпараттық қоғамның негізгі талабы - оқушыларға ақпараттық білім негіздерін беру, логикалық - құрылымдық ойлау қабілеттерін дамыту, мультимедиалық технологияны өзіндік даму мен оны іске асыру құралы ретінде пайдалану дағдыларын қалыптастырып, ақпараттық қоғамға бейімдеу.

Олай болса, ақпараттық бірліктердің білімге айналуы әлемнің жүйелік - ақпараттық бейнесін оқушылардың шығармашылық қабілеттері мен құндылық бағдарларын дамыту арқылы қалыптастыруды көздейтін, адамның дүниетанымының құрамдас бөлігі болып табылатын интеллектуалды дамуды қалыптастырудың бір жолы.

Ақпараттық бірлікті қалыптастыру: мектептің материалдық -техникалық базасына; ақпараттық қоғам саясатының мақсаты мен міндеттеріне; оқушылардың ақпараттық мәдениетін қалыптастыру жүйесіне; оқушылардың жас ерекшеліктері мен меңгеру қабілеттеріне, педагог мамандардың информатикадан білім деңгейлерінің сапасы мен шеберліктеріне, оқу - тәрбие бағытының ақпараттық қоғам бағытымен өзара байланысына тәуелді.

Қазіргі кезде біздің қоғамымыз дамудың жаңа кезеңіне көшіп келеді, бұл кезең ақпараттық кезең, яғни компьютерлік техника мен оған байланысты барлық мультимедиалық технологиялар педагогтар қызметінің барлық салаларына кірігіп, оның табиғи ортасына айналып отыр. «Білім берудегі мультимедиалық» ұғымы  «оқытудың жаңа мультимедиалық технологиялары», «қазіргі ақпараттық оқыту технологиялары», «компьютерлік оқыту технологиялары» және т.б., тіркестермен тығыз байланысты.

Білім беруді ақпараттандандыру процесі пән мұғалімдеріне, әдіскерлерге, білім мекемелерін басқарушыларға жаңа мультимедиалық технологияны өз қызметтеріне жан-жақты пайдалану саласына үлкен талап қояды. Мультимедиалық технологияны бәсекеге қабілетті ұлттық білім беру жүйесін дамытуға және оның мүмкіндіктерін әлемдік білімдік ортаға енудегі сабақтастыққа қолдану негізгі мәнге ие болып отыр. Білім беруді ақпараттандыру, білім салаларының барлық қызметіне мультимедиалық технологияны енгізу және ұлттық модельді қалыптастыру қазақстандық білім беруді сапалы деңгейге көтерудің алғы шарты.

Қазіргі ақпараттық технологияларды жалпы білім беруде пайдалану мәселесі ерекше маңызды бірқатар сұрақтар тудырып отыр.

Оқыту үрдісінде ақпараттық және мультимедиалық технологияны қолдануда мұндай мәселелерді шешу көп жағдайда мұғалімдердің жоғары даярлығына байланысты болады. Ақпараттық және мультимедиалық технологияны пайдалануда кәсіптік дайындықты қалыптастыру үшін ең алдымен педагогикалық жоғарғы оқу орындарындағы оқыту мен білім алуға назар аудару қажет. Атап айтқанда, оқыту үрдісін ақпараттандыруда педагог кадрлардың дайындығына назар аудару маңызды мәселе болып отыр. Қазіргі зерттеулердің көрсеткеніндей оқыту үрдісінде оларды жан-жақты әрі мақсатты пайдалануда тежейтін ең басты себептің бірі - білім берудің ақпараттық құралдарының және мұғалімдердің жұмыс істеуінде қажетті даярлықтарының жоқтығы. Сондықтан қазіргі ақпараттық технологияны пайдаланудағы ең өзекті міндет – мұғалімнің кәсіптік дайындығын қалыптастыру болып отыр. Бұл міндетті оқу-тәрбиелеу үрдісін жетілдіру үшін олардың мүмкіншіліктерін педагогикалық мақсатқа пайдалану арқылы шешуге болады. Қазақстан Республикасында кәсіптік білімді педагогтық маман ұстаздарды даярлау жоғары дәрежеде мемлекеттік білім стандартына сай жүргізіледі.

Мемлекеттік стандартта жоғарғы педагогикалық білім дипломын иеленуші маман біркелкі мамандану мінездемесіне, білімге икемді және әдетіне сай айқындылыққа ие болуы тиіс. Бұдан басқа мемлекеттік стандартта даярлық пәндерінің тізімі бар, осы пәндерге лайық білім болуы қажет.

Ақпараттық және мультимедиалық технологияны қолдануда мұғалім даярлығының қажеттілігі екі пән бойынша – «Информатика» жалпы білімдік блокта және «Педагогика теориясы, жүйесі және технологиясы» педагогтік (жалпы кәсіптік) блокта, қазіргі білім стандартында көрініс тапқан. Жалпы білім беру пәні блогының оқыту жоспарына «Информатика» пәні кіреді. Мұнда жалпы информатика курсын және ақпараттық технологияларды нақты мамандығына мән бермей-ақ оқыту ұйғарылған. Осы курстағы педагог мамандардың барлығына бұл стандарттың мазмұны бірдей деп стандартта анықталған. Атап айтқанда, бұл ұсынылған курс оқыту мекемесін басқару және оқыту үрдісінде ақпараттық және мультимедиалық технологияны қолдануға байланысты сұрақтарды қарастырмайды. Сонымен бірге мұғалім қызметінің әдістемесін үйренуге ақпараттық және мультимедиалық технологияны пайдалану туралы айтылмаған. Педагогикалық жоғарғы оқу орындарындағы жалпы білімдік информатика курсы бұл жағдайда мектептегі информатика курсының негізгі мағыналық ізін жалғастырады.

А.А.Кузнецовтың жұмысында көрсетілгендей жалпы білімдік информатика курсының негізгі мақсаты маманды ақпараттық қоғамдағы өмірге даярлау. Информатика пәні саласынан іргелі білімді меңгеру, мұнда барлық ақпараттық білім - ақпараттар ресурсының типі, ақпараттар қызметінің түрлері, компьютер техникасының жұмыс істеу принципі, алгоритм, ақпараттық модельдеу және ақпараттық және мультимедиалық технологияны қолдану қамтылады. Осы білімдер жиынтығы қазіргі кезде қазіргі адамның мәдениеті ретінде қарастырылады да ақпараттық мәдениет деп аталады. Бұдан басқа ақпараттық мәдениетке негізгі ақпараттық технологияларды: мәтінді өңдеуді, сандық және графикалық ақпаратты, базалық көрсеткіш пен электронды кестелерді, телекоммуникация негіздерін үйреніп, меңгеруді жатқызады.

Жоғарыдағы аталған ақпараттық және мультимедиалық технология жан-жақты қолданысқа ие, мамандардың түрлі кәсіптік саласында қолдануына және адамның ақпараттық қызметінің негізгі түрлерінде қамтамасыз етілген – жинау, өңдеу, ақпарат алмасу, ақпаратты сақтау және т.с.с. Жан-жақты қолданыстағы ақпараттық және мультимедиалық технология құралы әмбебап (универсальный) деп аталады.

Бағдарланған ақпараттық және мультимедиалық технология құралы да кең қолданыс табуда, атап айтқанда, нақты пән саласында қолдануға арналған – математика, физика, биология, филология және т.с.с. Мысалы, оларға әртүрлі ақпараттық және мультимедиалық технология құралын жатқызуға болады. Пәндер саласындағы ақпараттық модельдеу олардың ерекшелігін көрсету үшін, жаратылыстану ғылымындағы тәжірибелердің нәтижесін өңдеу және ұйымдастыру құралы ретінде және т.с.с. қолданылады. Бағдарланған ақпараттық және мультимедиалық технология құралын меңгеру пәндер блогында, мемлекеттік стандартта орын алуы тиіс.

«Педагогикалық теория, жүйе және технология» пәнінің мемлекеттік стандартының психолого-педагогтік блогында ақпараттық және мультимедиалық технологияны білім беруде қолдануға болатындығы айтылған.

Бұдан басқа, мемлекеттік стандарттың еш жерінде нақты оқу құралдарын оқытуда ақпараттық және коммуикациялық технологияны пайдалану қарастырылмаған.

Көптеген зерттеуші ұстаздар кәсіптік қызметінде ақпараттық және мультимедиалық технологияны пайдалануға даярлаудың құрылымы мен мазмұнында өз бағдарларын ұсынуда.

М.П.Лапчик жұмысында ақпараттық және мультимедиалық технология саласында ұстаз даярлаудың түрлі бағыттарын қарастырған. М.П.Лапчик «Информатика кәсіптік-білім беруде және ғылыми оқу пәнінде арнайы емес (информатикаға қатысты) бағытпен мамандарды даярлау, яғни мамандарды даярлаудың пәндік саласына кіруі тиіс; оның қолданбалы бөлімінде бұл пәннің мазмұны пәндік-бағытталған» болуы керек деп есептейді.

М.П.Лапчик информатика және ақпараттандыру білім саласында педагогикалық жоғарғы оқу орындарының оқыту жоспарына келесі пәндерге негіздеп даярлауды кіргізуді ұсынады:

• Жалпы кіріспеде информатиканы жалпы ғылыми пән дәрежесіне қосады;

• Информатика нақты пәндер үшін қосымша құрал сияқты. Осы ауқымда арнайы даярлау пәндік блоктың стандартына қосылады;

• Педагогикалық информатика элементтері және компьютерлік технологияны оқу, білім беру пәндері технологиясының бір түрі ретінде психолого-педагогикалық блоктар стандартының құрамдас бөлігі болуы керек.

М.П.Лапчик жоғарғы педагогикалық білім жүйесіндегі маман даярлау стандартын бакалавр даярлау стандартымен салыстырып зерттеген.

Ю.С.Брановскийдің еңбегінде көп деңгейлі педагогикалық білім құрылымының физика-математика мамандығында студенттерді оқыту жүйесі ұсынылған.

Оқыту әдістемелік бірлестіктің жоғарғы педагогикалық білімді ақпараттандыру материалдарында педагогтардың ақпараттық және мультимедиалық технологияны қолдануын ұйымдастырып оқытуға түрліше ұсыныстар ба.

Ғылыми-әдістемелік оқулықтарының талдауында, педагог кадрлардың кәсіптік қызметінде ақпараттық және мультимедиалық технологияны қолдануға даярлау төрт бағытта қарастырылған. Ақпараттық және мультимедиалық технология құралдарын бөлу мүмкіндігіне сай пайдалануда әмбебап ақпараттық және мультимедиалық технология құралы түрлі кәсіптік салада мамандардың қолданысында және адамның негізгі ақпараттық қызмет түрлерін орындауда маманданған нақты пәндік саланың өзгешелігі үшін атаулық белгі көрсеткішіне сай қолданылады. Бұдан басқа қолданыстағы мұғалім даярлау құрылымында жалпылай ақпараттық және мультимедиалық технология құралын пайдалануын жеке қарастырып адамның ақпараттық қызметін педагогикалық қызметке байланыссыз, мұнда ақпараттық және мультимедиалық технология құралы «мультимедиалық уалды-ақпараттық технология құралы ретінде пәндік білім саласын зерттеу жұмыс құралы» үшін пайдаланылады. Сонымен бірге білім беруде ақпараттық және мультимедиалық технология құралын қолдану ұстаз қызметінде – оқыту және оқыту үрдісін ұйымдастыру ретінде пайдаланады.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Ж. Садыбекова., «Оқу –тәрби үрдісінде мультимедиалық технологияны қолдану қажеттілігі»., «Информатика негіздері» журналы 4-5 б., №4-2008 ж.

2. М. Ғалымжанова., «Мультимедиалықтехнологияларды пайдалану арқылы білім беру деңгейін көтеру» 2 б., №3-2006 ж. 

3. «Бәсекеге қабілетті жеке тұлғаны қалыптастырудағы инновациялық технологиялардың ролі мен маңызы» Республикалық ғылыми-прмультимедиалық икалық конференция материалдары., 30 сәуір 2008 ж.