Пәні: Қазақ әдебиеті

Мектеп: №3мектеп Күні: 20.02.2020 Сынып: 6

Мұғалімнің аты-жөні: Г.Мұханбетқалиева Қатысқандар: Қатыспағандар:

Сабақ тақырыбы:

Оралхан Бөкей "Тортай мінер ақбоз ат" әңгімесіндегі кейіпкерлер бейнесі

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламысына сілтеме)

6.2.1.1 Шығарма композициясындағы белгілі бір эпизодтың алатын маңызына негіздеме жасау.

Сабақ мақсаты

Барлық оқушылар:Шығарма композициясындағы белгілі бір эпизодтың алатын маңызына негіздеме жасайды

Оқушылардың көбісі:

Көркем шығармаға өз көзқарасын білдіріп,өзара пікір алмасады,сұрақтарға жауап береді;

Кейбір оқушылар:

Шығарма барысын шынайы өмірмен салыстырады,шығарма мазмұнынан тыс дербес ой танытады;

Бағалау критерийі

• Эпизодтың маңыздылығына негіздеме жасайды;

• Шығарма оқиғасын шынайы өмірмен байланыстырады;

Ойлау деңгейлері

Қолдану

Тілдік мақсат

Пәнге қатысты сөздік қор мен терминдер: күлтеленген-шоқталып түйілген буда жіп;күреңсе-саздау жерге шығатын шабындық шөп;ымырт-күн батып,оның қызылы тарағанға дейін уақыт;сепаратор-сүттен қаймақ айыратын сүт машина;мүкіс-тіл,құлақ секілді дене мүшелерінің ақаулығы,кемістігі;ит басына іркіт төгілу-ағыл-тегіл молшылық;зауқы болмау-көңілі соқпау;

Диалогтер мен жазу үшін қолданылатын тіркестер:

Меніңше...

Себебі...

Менің ойымша...

Сұрақтар:

• Тортай өмірінде кітаптың орны қандай болды?Кітапты неге пір тұтты?

• Сендер үшін кітаптың маңызы қандай?

• Қазіргі таңда шығармада көрсетілгендей Тортай секілді балалар кездесе ме?

• Тортайдың "Ақбоз атқа" міне алмауына кім кінәлі?

Құндылықтарға баулу

Тарихтың, мәдениет пен тілдің біртұтастығы, шынайы өмірмен салыстыру арқылы үлкенге деген құрмет, ынтымақтастық, ашықтық, қазақстандық патриотизм және азаматтық жауапкершілікке дағдыланады.

Пәнаралық байланыс

Топтық тапсырмалар барысында қазақ тілі,өзін-өзі тану, көркем еңбекпен байланысады.

АКТ қолдануы

Осы сабақ барысында оқушылар интербелсенді тақтадан тапсырмаларды орындайды.

Тақырып бойынша алдыңғы білім

Оралхан Бөкей "Тортай мінер ақбоз ат"

Сабақтың барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Жоспарланған әрекеттер (төмендегі жазбаларды өзіңіздің жоспарлаған әрекеттеріңізбен)

Ресурстар

Сабақтың басы

10 минут

Сабақтың ортасы:

25 мин

Психологиялық ахуал

Күннің нұрын алақанға саламын,

Жүрегіме басып ұстай қаламын.

Жарық, жылы, нәзік әрі мейірімді,

Болып кетер дереу сонда жан жағым.

«Сәлемдеме» бөлімі

Оқушылар, сіздер білесіздер ме, жарасты әрі әдемі дәстүрдің бірі - сәлемдеме. Ол адамдардың бір-біріне деген сыйластығының, құрмет тұтуының айқын белгісі. Оның қымбат, бағалы болуы шарт емес.

Олай болса, Оралхан аталарыңыз сіздерге сәлемдеме беріп жіберіпті. Ол үшін экранға назар аударамыз.

Жетекші сұрақтар:

1.Салықсалғанда соғыстан кейінгі жағдай қандай?
2.Әңгімеші бала мен Тортайдың достығы қалай сипатталған?
3.Тортайдың  жеке басының  арманы не? 
4.Тортайдың автор үйіне келудегі мақсаты не?
5.Автор неге орнынан тұрып амандаса алмады?
6. Тортай  кітап  туралы қандай  пікірде ? Кітапты неге пір тұтты?

7.Кітаптың адам өмірі, мінез құлқы үшін қандай маңызы бар?

8. Ол таскүркеде  қандай  кітап  оқыды ? 

9.Әңгіменің  соңында  лирикалық  кейіпкер  қандай  шындық 

айтады?

10. Тортай неге арманына жете алмады?

Тыңдалым тапсырмасы:

Балалар, сәлемдемеге риза болдыңыздар ма? Ендеше, «Оқиға тауы» сызбасын сызайық, яғни шығарманың композициялық құрылысына талдайық. Ол үшін сіздерге, қима қағаздар ұсынылады, соны оқиға орнымен орналастырайық.

Олай болса, бүгінгі сабағымыздың тақырыбы қандай деп ойлайсыздар? Иә, дұрыс айтасыздар, шығарманың композициялық құрылымы. Күннің жады мен тақырыбын жазайық.

Сабақтың мақсатымен таныс болайық. Шығарма композициясындағы белгілі бір эпизодтың алатын маңызына негіздеме жасау.

Топқа бөлу 1 минут

Оқушылар, сендерге қима қағаздар ұсынылады.

І топ: Табиғат
ІІ топ: Тағдыр

ІІІтоп: Талант

(жазушы,оқу, жазып, кітап, оқуымды, сырласар нәрсем, пір тұтарым-кітап жалғыз,

жетім, әке-шешесіз, жуас,ерте айырылған, жасқаншақ, есігінде жүр,

қоңыр салқын,жаңбырлы күн, құла ған бұлақ, көлкілдеген су, бұлтсыз күн, ыстық емес,Салықсалған жері)

Келесі тапсырма: 8 минут

«Сүйінші» Топпен жұмыс «Әдеби шеңбер»

Балалар, мен сіздерден сүйінші сұрағым келеді. Сүйінші дегеніміз не еді? Дұрыс айтасыздар, қуанышты хабар жеткізген адам «сүйінші» деп айтады.Бұл қуаныштың ортақ екендігіне айғақтап, қуанышты бөлісу. Олай болса, балалар «Сүйінші», сіздер, яғни 6 «а»-сынып оқушылары әдебиет пәнінен ең жоғарғы сынып екен, маған сүйіншіме сіздер, ұсынылған тапсырмаға орай терең білімдеріңізді көрсетсеңдер деген тілегім бар. Дайынбыз ба? Олай болса, сіздерге мәтін таратылып беріледі. Сол мәтінді «Әдеби шеңбер» әдісімен талдап беріңіздер.

«Әдеби шеңбер»

Талқылау себептері: (мәтінге тақырып қой)

Белгілеуші: (мәтіннің маңыздылығын табу)

Байланыстырушы: (өмірмен байланыстыру)

Қорытындылаушы: (мәтінді нақыл сөзбен түйіндеу)

1-мәтін

Шығарма Ораштың көзімен, қимас сезімімен, өкінішімен берілген Тортай тағдыры жайлы. Екі баланың әңгімесінен олардың зеректігін, сезімталдығын, ақылдылығын көрмеу мүмкін емес. Үміт арту, мақсат қою, армандай білу осы балалардың әңгімесінен анық көрінеді. Бір-бірінің қамын ойлап, бір-бірін толықтырып отыратынын оқыған кезде, шын жанашырлықтың не екенін түсінуге болады.
Ал Ораштың Тортайға қатты жаны ашыған сәті мынау еді. «Күз жақындап, фермадағы барлық бала жайлаудан ауылға оқуға аттанғанда, тау басында бұзау бағып, жападан-жалғыз Тортай ғана қалған. Әрине, мен оны қимадым, қиналдым. Өзіммен бірге ала кететін шаманың жоқтығына жыным келді». Ең зерек досының ауылда қалып, оқуға бармай қалғанына жаны ашып, қолдың қысқалығына налуда... «Кетерімде ол маған ең сүйікті кітабын сыйлап тұрып айтты: «Мен үшін де оқы. Бәлкім, мен міне алмаған ақ боз атқа cен мінерсің». Осы сәттен бір-бірін қимасын әрі досқа артылған үлкен үмітті көруге болады. Арманындағы ақ боз атын өзі мінбесе де, досына қиған Тортайдың ақжүректілігін байқайсыз. 

2-мәтін

«Тортай мінер ақ боз ат» әңгімесіне негіз болған ауылдың күйбең тіршілігі әңгіме басында азды-көпті айтылып кетеді. Шілде айындағы саф ауа, керемет табиғат көрінісі мен күндіз-түні тыным таппайтын ауыл өмірі әдемі суреттелген. Бұл – автордың шеберлігі. Қазақ ауылының қайнап жатқан тіршілігі, ара-арасында шырқалған ән, маздап жанған ошақ, жиналмайтын алтыбақан – тірлік пен думанның астасқан ортасы. Моңғолияның бер жағындағы Салықсалғанның иығында орналасқан ауыл. Осы ауылда Тортай мен Ораштың балалық шағы өтті. «Біздің ауыл Салықсалғанның иығында орналасқан...» Осылай басталатын әңгіме сөзімізге дәлел. Әңгіме басын оқып отырып, жаздың жайма-шуақ күніндегі ауылдың табиғаты көз алдыңызға бейнелене кетеді. Суға бай, құнарлы жерде мал да қоңды болатыны белгілі. Бұл ауыл мал өсіріп, өнімін алып отыр.
«Ымырт үйіріле алтыбақан құрған азаматтардың маңайында арпалысып, тиіп-қашып, ұлардай шулап ойнап жүргеніміз...» Ауыл қауырт шаруасымен арпалысып жатса да, алтабақандары бір жиналмайды екен. Ара-арасында көңілдерін көтеріп, сауық құрады. Ойын балалары да осы кезді пайдаланып, ауылды шулатып жібереді екен. Ал күз жақындағанда, фермадағы барлық бала жайлаудан ауылға оқуға аттанады. Бұл кезде ауыл тынышталып қалатыны сөзсіз. «Былтыр жазда демалыс алып, ауылға тағы бардым. Әкемнің төрт бөлмелі, бау-бақшалы үйінде еркін сайрандап, тойып жеп, тасыраңдап жүрмін» деген автор сөзінен ауылдың мал өсіруден басқа, бау-бақшамен, егістікпен де айналысатынын көруге болады. Міне, «Тортай мінер ақ боз ат» әңгімесіне негіз болған ауыл тіршілігі осылай өтіп жатады. Қарапайым қазақ ауылының тіршілігі.

3-мәтін

Оралхан Бөкейдің туған жерді сипаттауында өзгешелік бар, себебі оның шығармасында ауылы, туған жері, туған елі ерекше суреттеліп, онымен қоса, өзінің тілдік тұлғасы көрініп отырады. Оның шығармасындағы табиғатты, пейзажды, соның ішінде, заңғар тау-тасты бейнелегенін оқып, автордың өр тұлғасын, алыптығын көруге болады. Салықсалғанның иығында отырған ауылдың көрінісінен бастау алатын әңгіме табиғаттың сиқырымен оқырманды бірден баурап алады. «...Шілденің дәл ортасы болса да, бұл жерде қоңыр салқын, бұлтсыз күндері тамылжыған тамаша мезгіл басталушы еді. Не ыстық емес, не суық емес жайлаудың жайма-шуақ сәтінде төбеңде көкпеңбек болып төңкеріліп тұрар аспанға қарағайдың бүршігін лақтырып ойнайсың. Қанша құласаң, ауырсынбайтын, қанша аунасаң, жапырылмайтын күлтеленген күреңсе балапан табанымызға кілемдей жұмсақ тиюші еді-ау. Теңіз бетінен қаншама биік болғанмен, осы Салықсалғанның кез келген жерінен жер ошақ қазсаң, көлкілдеген су шыға келетін,» деген тұстан көрінетіндей.
Автордың бояуларды қанық бере алатын қасиеті оқырманға көз алдына елестетуге мүмкіндік беретіндей. «Салқын, бұлтсыз күн», «тамылжыған тамаша мезгіл», «жайма-шуақ сәт», «көкпеңбек болып төңкеріліп тұрар аспан», «қанша құласаң, ауырсынбайтын, қанша аунасаң, жапырылмайтын күлтеленген күреңсе», «балапан табан», «көлкілдеген су», «жаңбырлы күн»  деген эпиттетті тіркестер Салықсалғанның демін сездіретіндей. Күлтеленген күреңсенің жас балалардың табандарына мамықтай сезілуін «кілемдей жұмсақ» деп теңеумен суреттеуі де тым әсерлі. Салықсалғанның сулы-нулы жер екенін «Салықсалғанның кез келген жерінен жер ошақ қазсаң, көлкілдеген су шыға келетін» осы сөйлем арқылы түсіндіреді.
Осы әңгімені оқып отырып, мынадай ой туады: егер автор бұл әңгімені басқа өлкеде суреттесе дәл осылай әсерлі туар ма екен?! Жоқ, себебі осы суреттелген Моңғолияның бер жағындағы Салықсалғанның тау-тастары Тортайы мен Орашын өзге жерге қимас еді.

Топпен танысып, талқылап алған соң топтар келесі кестені толтырады

Сүйінші бергендеріңізге рақмет, енді біз, бір-брімізге тілек білдірсек.

ҚБ "Екі жұлдыз,бір тілек"

Дескриптор:

1. Мәтіннің тақырыбын анықтайды – 1

2. Мәтіннің маңыздылығын анықтайды – 1

3. Мәтін идеясын өмірменбайланыстыра алады – 2

4. Мәтінді нақыл сөзбен немесе, мақал-мәтелдермен түйінеп, ой тұжырымдай алады – 2

Сергіту сәті ТАБИҒАТ; ТАЛАНТ; ТАҒДЫР 1 минут

«Көрімдік»

Күні бүгінге дейін сақталып келе жатқан дәстүрдің бірі – көрімдік. Көрімдікті Жаңа туған балаға, жас келінге, ботаға, тағыбасқа алғаш көрген сәтте көрімді сұрау халықтың ежелгі дәстүрі. Мұның маңызы алып беруде емес,жақын-жуықтың адамгершілігін, ашықтығын танытудың белгісі. Көрімдікті жаңалыққа берілетіні белгілі. Мен сіздерден жаңа ой, жаңа тұжырымдама күтемін. Ол үшін сіздерге таратпа таратылып беріледі. Таратпа мақсатына сай берілген эпизод бөліктерінен құндылықты анықтау.

«Әдеби құндылық» Жұппен жұмыс 7 минут

Мақсаты: Берілген үзіндіге сай құндылықтарды анықтау.

ҚБ. Мадақтау сөздер

«Базарлық» 8 минут

Базарлық - алыс сапарға, сауда жолына шыққан адамдардың үйіне, көрші-қолаң, сыйлас адамдарына, жас балаларға, жерлестеріне әкелетін ірілі-ұсақты сыйлықтары, тарту-таралғысы.сыйлығы. Мен сіздерге «Әдебиет әлемінен» базардық ала келдім. Алдарыңыздағы қорапшадан сіздерге әкелген базарлығымды бөліп алыңыздар.

Жеке жұмыс

«Үзіндіде үзік сыр» әдісі

Төмендегі тақырыптарды бөліп беремін.

1. «Бұл дүниеде пір тұтар, жалғыз-ақ нәрсем бар,ол- кітап»-, дейді Тортай. Сендер нені пір тұтасыңдар? Неліктен? Аргументтер келтіріп ойтолғау жазыңдар.

2. Айналамызда Тортай сияқты балалар бар ма? Олардың әлеуметтік жағдайы қандай? Осы сұрақтарды негізге алып, «Бүгінгі күннің Тортайлары не істеп жүр?» деген тақырыпта эссе жазайық.

3. Автордың орнында болсаңдар, тас күркеде қамыққан Тортайға қандай ақыл кеңес берер едіңдер? Хат жазайық

«Интербелсенді әдіс-тәсілдер»

https://bilimland.kz/kk/courses/qazaq-adebieti/7-synyp/lesson/oralxan-bokej-tortaj-miner-aq-boz-at-anggimesi

Экранда сұрақтар беріледі

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

ЖИ арқылы жасау

Бөлісу

Материалға шағымдану

Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз

Жариялаған:

Мұханбетқалиева Гүлбану Бахкерейқызы

25 Қазан 2020

2277

Шағым жылдам қаралу үшін барынша толық ақпарат жіберіңіз

Шағымды қалдыру

Тақырып бойынша 16 материал табылды

Оралхан Бөкей "Тортай мінер ақбоз ат" әңгімесіндегі кейіпкерлер бейнесі

Материал туралы қысқаша түсінік

Тарихтың, мәдениет пен тілдің біртұтастығы, шынайы өмірмен салыстыру арқылы үлкенге деген құрмет, ынтымақтастық, ашықтық, қазақстандық патриотизм және азаматтық жауапкершілікке дағдыланады.

Материалды жүктеу

Материалдың қысқаша нұсқасы

Пәні: Қазақ әдебиеті
Мектеп: №3мектеп Күні: 20.02.2020 Сынып: 6 Мұғалімнің аты-жөні: Г.Мұханбетқалиева Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақ тақырыбы:		Оралхан Бөкей "Тортай мінер ақбоз ат" әңгімесіндегі кейіпкерлер бейнесі
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламысына сілтеме)					6.2.1.1 Шығарма композициясындағы белгілі бір эпизодтың алатын маңызына негіздеме жасау.
Сабақ мақсаты		Барлық оқушылар:Шығарма композициясындағы белгілі бір эпизодтың алатын маңызына негіздеме жасайды
		Оқушылардың көбісі: Көркем шығармаға өз көзқарасын білдіріп,өзара пікір алмасады,сұрақтарға жауап береді;
		Кейбір оқушылар: Шығарма барысын шынайы өмірмен салыстырады,шығарма мазмұнынан тыс дербес ой танытады;
Бағалау критерийі		Эпизодтың маңыздылығына негіздеме жасайды; Шығарма оқиғасын шынайы өмірмен байланыстырады;
Ойлау деңгейлері		Қолдану
Тілдік мақсат		Пәнге қатысты сөздік қор мен терминдер: күлтеленген-шоқталып түйілген буда жіп;күреңсе-саздау жерге шығатын шабындық шөп;ымырт-күн батып,оның қызылы тарағанға дейін уақыт;сепаратор-сүттен қаймақ айыратын сүт машина;мүкіс-тіл,құлақ секілді дене мүшелерінің ақаулығы,кемістігі;ит басына іркіт төгілу-ағыл-тегіл молшылық;зауқы болмау-көңілі соқпау;
		Диалогтер мен жазу үшін қолданылатын тіркестер: Меніңше... Себебі... Менің ойымша...
		Сұрақтар: Тортай өмірінде кітаптың орны қандай болды?Кітапты неге пір тұтты? Сендер үшін кітаптың маңызы қандай? Қазіргі таңда шығармада көрсетілгендей Тортай секілді балалар кездесе ме? Тортайдың "Ақбоз атқа" міне алмауына кім кінәлі?
Құндылықтарға баулу		Тарихтың, мәдениет пен тілдің біртұтастығы, шынайы өмірмен салыстыру арқылы үлкенге деген құрмет, ынтымақтастық, ашықтық, қазақстандық патриотизм және азаматтық жауапкершілікке дағдыланады.
Пәнаралық байланыс		Топтық тапсырмалар барысында қазақ тілі,өзін-өзі тану, көркем еңбекпен байланысады.
АКТ қолдануы		Осы сабақ барысында оқушылар интербелсенді тақтадан тапсырмаларды орындайды.
Тақырып бойынша алдыңғы білім				Оралхан Бөкей "Тортай мінер ақбоз ат"
Сабақтың барысы
Сабақтың жоспарланған кезеңдері	Жоспарланған әрекеттер (төмендегі жазбаларды өзіңіздің жоспарлаған әрекеттеріңізбен)					Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут Сабақтың ортасы: 25 мин	Психологиялық ахуал Күннің нұрын алақанға саламын, Жүрегіме басып ұстай қаламын. Жарық, жылы, нәзік әрі мейірімді, Болып кетер дереу сонда жан жағым. «Сәлемдеме» бөлімі Оқушылар, сіздер білесіздер ме, жарасты әрі әдемі дәстүрдің бірі - сәлемдеме. Ол адамдардың бір-біріне деген сыйластығының, құрмет тұтуының айқын белгісі. Оның қымбат, бағалы болуы шарт емес. Олай болса, Оралхан аталарыңыз сіздерге сәлемдеме беріп жіберіпті. Ол үшін экранға назар аударамыз. Жетекші сұрақтар: 1.Салықсалғанда соғыстан кейінгі жағдай қандай? 2.Әңгімеші бала мен Тортайдың достығы қалай сипатталған? 3.Тортайдың  жеке басының  арманы не?  4.Тортайдың автор үйіне келудегі мақсаты не? 5.Автор неге орнынан тұрып амандаса алмады? 6. Тортай  кітап  туралы қандай  пікірде ? Кітапты неге пір тұтты? 7.Кітаптың адам өмірі, мінез құлқы үшін қандай маңызы бар? 8. Ол таскүркеде  қандай  кітап  оқыды ?  9.Әңгіменің  соңында  лирикалық  кейіпкер  қандай  шындық  айтады? 10. Тортай неге арманына жете алмады? Тыңдалым тапсырмасы: Балалар, сәлемдемеге риза болдыңыздар ма? Ендеше, «Оқиға тауы» сызбасын сызайық, яғни шығарманың композициялық құрылысына талдайық. Ол үшін сіздерге, қима қағаздар ұсынылады, соны оқиға орнымен орналастырайық. Олай болса, бүгінгі сабағымыздың тақырыбы қандай деп ойлайсыздар? Иә, дұрыс айтасыздар, шығарманың композициялық құрылымы. Күннің жады мен тақырыбын жазайық. Сабақтың мақсатымен таныс болайық. Шығарма композициясындағы белгілі бір эпизодтың алатын маңызына негіздеме жасау. Топқа бөлу 1 минут Оқушылар, сендерге қима қағаздар ұсынылады. І топ: Табиғат ІІ топ: Тағдыр ІІІтоп: Талант (жазушы,оқу, жазып, кітап, оқуымды, сырласар нәрсем, пір тұтарым-кітап жалғыз, жетім, әке-шешесіз, жуас,ерте айырылған, жасқаншақ, есігінде жүр, қоңыр салқын,жаңбырлы күн, құла ған бұлақ, көлкілдеген су, бұлтсыз күн, ыстық емес,Салықсалған жері) Келесі тапсырма: 8 минут «Сүйінші» Топпен жұмыс «Әдеби шеңбер» Балалар, мен сіздерден сүйінші сұрағым келеді. Сүйінші дегеніміз не еді? Дұрыс айтасыздар, қуанышты хабар жеткізген адам «сүйінші» деп айтады.Бұл қуаныштың ортақ екендігіне айғақтап, қуанышты бөлісу. Олай болса, балалар «Сүйінші», сіздер, яғни 6 «а»-сынып оқушылары әдебиет пәнінен ең жоғарғы сынып екен, маған сүйіншіме сіздер, ұсынылған тапсырмаға орай терең білімдеріңізді көрсетсеңдер деген тілегім бар. Дайынбыз ба? Олай болса, сіздерге мәтін таратылып беріледі. Сол мәтінді «Әдеби шеңбер» әдісімен талдап беріңіздер. «Әдеби шеңбер» Талқылау себептері: (мәтінге тақырып қой) Белгілеуші: (мәтіннің маңыздылығын табу) Байланыстырушы: (өмірмен байланыстыру) Қорытындылаушы: (мәтінді нақыл сөзбен түйіндеу) 1-мәтін Шығарма Ораштың көзімен, қимас сезімімен, өкінішімен берілген Тортай тағдыры жайлы. Екі баланың әңгімесінен олардың зеректігін, сезімталдығын, ақылдылығын көрмеу мүмкін емес. Үміт арту, мақсат қою, армандай білу осы балалардың әңгімесінен анық көрінеді. Бір-бірінің қамын ойлап, бір-бірін толықтырып отыратынын оқыған кезде, шын жанашырлықтың не екенін түсінуге болады. Ал Ораштың Тортайға қатты жаны ашыған сәті мынау еді. «Күз жақындап, фермадағы барлық бала жайлаудан ауылға оқуға аттанғанда, тау басында бұзау бағып, жападан-жалғыз Тортай ғана қалған. Әрине, мен оны қимадым, қиналдым. Өзіммен бірге ала кететін шаманың жоқтығына жыным келді». Ең зерек досының ауылда қалып, оқуға бармай қалғанына жаны ашып, қолдың қысқалығына налуда... «Кетерімде ол маған ең сүйікті кітабын сыйлап тұрып айтты: «Мен үшін де оқы. Бәлкім, мен міне алмаған ақ боз атқа cен мінерсің». Осы сәттен бір-бірін қимасын әрі досқа артылған үлкен үмітті көруге болады. Арманындағы ақ боз атын өзі мінбесе де, досына қиған Тортайдың ақжүректілігін байқайсыз.  2-мәтін «Тортай мінер ақ боз ат» әңгімесіне негіз болған ауылдың күйбең тіршілігі әңгіме басында азды-көпті айтылып кетеді. Шілде айындағы саф ауа, керемет табиғат көрінісі мен күндіз-түні тыным таппайтын ауыл өмірі әдемі суреттелген. Бұл – автордың шеберлігі. Қазақ ауылының қайнап жатқан тіршілігі, ара-арасында шырқалған ән, маздап жанған ошақ, жиналмайтын алтыбақан – тірлік пен думанның астасқан ортасы. Моңғолияның бер жағындағы Салықсалғанның иығында орналасқан ауыл. Осы ауылда Тортай мен Ораштың балалық шағы өтті. «Біздің ауыл Салықсалғанның иығында орналасқан...» Осылай басталатын әңгіме сөзімізге дәлел. Әңгіме басын оқып отырып, жаздың жайма-шуақ күніндегі ауылдың табиғаты көз алдыңызға бейнелене кетеді. Суға бай, құнарлы жерде мал да қоңды болатыны белгілі. Бұл ауыл мал өсіріп, өнімін алып отыр. «Ымырт үйіріле алтыбақан құрған азаматтардың маңайында арпалысып, тиіп-қашып, ұлардай шулап ойнап жүргеніміз...» Ауыл қауырт шаруасымен арпалысып жатса да, алтабақандары бір жиналмайды екен. Ара-арасында көңілдерін көтеріп, сауық құрады. Ойын балалары да осы кезді пайдаланып, ауылды шулатып жібереді екен. Ал күз жақындағанда, фермадағы барлық бала жайлаудан ауылға оқуға аттанады. Бұл кезде ауыл тынышталып қалатыны сөзсіз. «Былтыр жазда демалыс алып, ауылға тағы бардым. Әкемнің төрт бөлмелі, бау-бақшалы үйінде еркін сайрандап, тойып жеп, тасыраңдап жүрмін» деген автор сөзінен ауылдың мал өсіруден басқа, бау-бақшамен, егістікпен де айналысатынын көруге болады. Міне, «Тортай мінер ақ боз ат» әңгімесіне негіз болған ауыл тіршілігі осылай өтіп жатады. Қарапайым қазақ ауылының тіршілігі. 3-мәтін Оралхан Бөкейдің туған жерді сипаттауында өзгешелік бар, себебі оның шығармасында ауылы, туған жері, туған елі ерекше суреттеліп, онымен қоса, өзінің тілдік тұлғасы көрініп отырады. Оның шығармасындағы табиғатты, пейзажды, соның ішінде, заңғар тау-тасты бейнелегенін оқып, автордың өр тұлғасын, алыптығын көруге болады. Салықсалғанның иығында отырған ауылдың көрінісінен бастау алатын әңгіме табиғаттың сиқырымен оқырманды бірден баурап алады. «...Шілденің дәл ортасы болса да, бұл жерде қоңыр салқын, бұлтсыз күндері тамылжыған тамаша мезгіл басталушы еді. Не ыстық емес, не суық емес жайлаудың жайма-шуақ сәтінде төбеңде көкпеңбек болып төңкеріліп тұрар аспанға қарағайдың бүршігін лақтырып ойнайсың. Қанша құласаң, ауырсынбайтын, қанша аунасаң, жапырылмайтын күлтеленген күреңсе балапан табанымызға кілемдей жұмсақ тиюші еді-ау. Теңіз бетінен қаншама биік болғанмен, осы Салықсалғанның кез келген жерінен жер ошақ қазсаң, көлкілдеген су шыға келетін,» деген тұстан көрінетіндей. Автордың бояуларды қанық бере алатын қасиеті оқырманға көз алдына елестетуге мүмкіндік беретіндей. «Салқын, бұлтсыз күн», «тамылжыған тамаша мезгіл», «жайма-шуақ сәт», «көкпеңбек болып төңкеріліп тұрар аспан», «қанша құласаң, ауырсынбайтын, қанша аунасаң, жапырылмайтын күлтеленген күреңсе», «балапан табан», «көлкілдеген су», «жаңбырлы күн»  деген эпиттетті тіркестер Салықсалғанның демін сездіретіндей. Күлтеленген күреңсенің жас балалардың табандарына мамықтай сезілуін «кілемдей жұмсақ» деп теңеумен суреттеуі де тым әсерлі. Салықсалғанның сулы-нулы жер екенін «Салықсалғанның кез келген жерінен жер ошақ қазсаң, көлкілдеген су шыға келетін» осы сөйлем арқылы түсіндіреді. Осы әңгімені оқып отырып, мынадай ой туады: егер автор бұл әңгімені басқа өлкеде суреттесе дәл осылай әсерлі туар ма екен?! Жоқ, себебі осы суреттелген Моңғолияның бер жағындағы Салықсалғанның тау-тастары Тортайы мен Орашын өзге жерге қимас еді. Топпен танысып, талқылап алған соң топтар келесі кестені толтырады Сүйінші бергендеріңізге рақмет, енді біз, бір-брімізге тілек білдірсек. ҚБ "Екі жұлдыз,бір тілек" Дескриптор: Мәтіннің тақырыбын анықтайды – 1 Мәтіннің маңыздылығын анықтайды – 1 Мәтін идеясын өмірменбайланыстыра алады – 2 Мәтінді нақыл сөзбен немесе, мақал-мәтелдермен түйінеп, ой тұжырымдай алады – 2 Сергіту сәті ТАБИҒАТ; ТАЛАНТ; ТАҒДЫР 1 минут «Көрімдік» Күні бүгінге дейін сақталып келе жатқан дәстүрдің бірі – көрімдік. Көрімдікті Жаңа туған балаға, жас келінге, ботаға, тағыбасқа алғаш көрген сәтте көрімді сұрау халықтың ежелгі дәстүрі. Мұның маңызы алып беруде емес,жақын-жуықтың адамгершілігін, ашықтығын танытудың белгісі. Көрімдікті жаңалыққа берілетіні белгілі. Мен сіздерден жаңа ой, жаңа тұжырымдама күтемін. Ол үшін сіздерге таратпа таратылып беріледі. Таратпа мақсатына сай берілген эпизод бөліктерінен құндылықты анықтау. «Әдеби құндылық» Жұппен жұмыс 7 минут Мақсаты: Берілген үзіндіге сай құндылықтарды анықтау. Мәтіннен үзінді Құндылық Ол мені алдап, тамақ үшін дос болмайтын, қайта «мен аш жүргенім жоқ, әкеле берме деп ұрсатын-ды». Өз бейілімен, көңіл хошы болмаса, ләм деп аузын ашпайтын әрі құлағы қақас еститін болған соң, әңгімеге зауқы бола бермейтін. Адамгершілік құндылық Мейірімділік, адалдық, Әкем де,шешем де сол-кітап. Кейбірін екі-үш қайтара жалықпай оқып шықтым. Жалғыздығың, жетімдігің бәрі-бәрі ұмытылып, басқа бір өмірге сапар шеккендей боламын. Рухани құндылық. Білімге құштарлық Оқуымды одан әрі жалғастырып, Алматыға аттанар едім.Шынымды айтайыншы, кітап жазып, жазушы болғым келеді. Рухани құндылық. Оқуға деген ынтасы зор Күз жақындап,фермадағы барлық бала жайлаудан ауылдан оқуға аттанғанда,тау басында бұзау бағып жападан-жалғыз Тортай ғана қалған.Әрине,мен оны қимадым,қиналдым.Өзіммен бірге ала кететін шаманың жоқтығына жыным келді. Адамгершілік құндылық. Достыққа адалдық ҚБ. Мадақтау сөздер «Базарлық» 8 минут Базарлық - алыс сапарға, сауда жолына шыққан адамдардың үйіне, көрші-қолаң, сыйлас адамдарына, жас балаларға, жерлестеріне әкелетін ірілі-ұсақты сыйлықтары, тарту-таралғысы.сыйлығы. Мен сіздерге «Әдебиет әлемінен» базардық ала келдім. Алдарыңыздағы қорапшадан сіздерге әкелген базарлығымды бөліп алыңыздар. Жеке жұмыс «Үзіндіде үзік сыр» әдісі Төмендегі тақырыптарды бөліп беремін. «Бұл дүниеде пір тұтар, жалғыз-ақ нәрсем бар,ол- кітап»-, дейді Тортай. Сендер нені пір тұтасыңдар? Неліктен? Аргументтер келтіріп ойтолғау жазыңдар. Айналамызда Тортай сияқты балалар бар ма? Олардың әлеуметтік жағдайы қандай? Осы сұрақтарды негізге алып, «Бүгінгі күннің Тортайлары не істеп жүр?» деген тақырыпта эссе жазайық. Автордың орнында болсаңдар, тас күркеде қамыққан Тортайға қандай ақыл кеңес берер едіңдер? Хат жазайық					«Интербелсенді әдіс-тәсілдер» https://bilimland.kz/kk/courses/qazaq-adebieti/7-synyp/lesson/oralxan-bokej-tortaj-miner-aq-boz-at-anggimesi Экранда сұрақтар беріледі Материалды жүктеу Жүктеу Сақтау Бөлісу ЖИ арқылы жасау Файл форматы: docx Қазақ әдебиеті Ашық сабақ 6 сынып 25.10.2020 2277 Жүктеу Сақтау ЖИ арқылы жасау Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз, шағым қалдыра аласыз Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз Іздеу Материал жариялап, аттестацияға 100% жарамды сертификатты тегін алыңыз! Ustaz tilegi журналы министірліктің тізіміне енген. Qr коды мен тіркеу номері беріледі. Материал жариялаған соң сертификат тегін бірден беріледі. Толығырақ Оқу-ағарту министірлігінің ресми жауабы Сайтқа 5 материал жариялап, тегін АЛҒЫС ХАТ алыңыз! Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін дамытуға қосқан жеке үлесі үшін және де Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық материалыңызбен бөлісіп, белсенді болғаныңыз үшін алғыс білдіреміз! Жариялау Сайтқа 25 материал жариялап, тегін ҚҰРМЕТ ГРОМАТАСЫН алыңыз! Тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесін дамытуға және білім беру сапасын арттыру мақсатында Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық жұмысын жариялағаны үшін марапатталасыз! Жариялау Министірлікпен келісілген курс саны 12 Химия пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Тарих пәні педагогтерінің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Биология пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Ағылшын тілі пәні педагогінің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген География пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Информатика пәні педагогінің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Мектепке дейінгі білім беру ұйымдары педагогтерінің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген «Қазақ тілі» және «Қазақ әдебиеті» пәндері бойынша педагогтердің кәсіби және пәндік құзыреттіліктерін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Дене шынықтыру пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Білім алушылардың білім сапасын арттыру мақсатында сабақта цифрлық технологияларды қолдану. Жасанды интеллект: теория және практика 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Инклюзивті білім беру жүйесінде ерекше білім беру қажеттілігі бар білім алушыға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Білім беру ұйымы басшысының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары мен сынып жетекшінің кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген