«ЖЕКЕ ШЕКАРА ЖӘНЕ ӨЗІНДІК ҚҰНДЫЛЫҚТАР»

Жоба мүшелері:

1. Налибаева Айжан Абубакировна

2. Турегелдиева Жамила Серикбаевна

3. Камбарова Мейрамкуль Садирдиновна

4. Әлім Гүлжазира Пернебекқызы

5. Күздек Айгерім Нұрмағамбетқызы

6. Адилбекова Айсулу Айткулбековна

7. Торекулова Акшолпан Кудайбергеновна

Арыс 2026ж

ЖОБАНЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ

Қазіргі балалар құрдастарымен қарым-қатынас жасау барысында түрлі жағдайларға тап болады. Кейде олар досынан айырылып қалудан қорқып, өзіне ұнамайтын әрекетке келісуі мүмкін. Кей жағдайда өз ойын айтуға ұялады немесе «жоқ» деуді дөрекілік деп қабылдайды.

Сондықтан оқушыларға өз сезімдерін тануды, өз ойын ашық жеткізуді, «жоқ» деп айта білуді, қысымды ажыратуды, өзінің құндылығын түсінуді және басқа адамның шекарасын құрметтеуді үйрету маңызды.

Жобаның мақсаты

Оқушыларға жеке шекара және өзіндік құндылық ұғымдарын түсіндіру, өз шекарасын қорғауға және басқа адамдардың шекарасын құрметтеуге бағытталған практикалық дағдыларды қалыптастыру.

Жобаның міндеттері

• Жеке шекараның негізгі түрлерін анықтау.

• Жеке шекара мен өзіндік құндылық арасындағы байланысты көрсету.

• Шекара бұзылатын жағдайларды қарастыру.

• «Жоқ» деп айтудың мәдени тәсілдерін көрсету.

Жеке шекара — адамның өзін қауіпсіз, еркін және құрметтелген сезінуіне мүмкіндік беретін ішкі және сыртқы шекаралары Физикалық шекара

Адамның денесі мен жеке кеңістігіне қатысты. Мысалы: рұқсатсыз құшақтау, итеру, заттарын рұқсатсыз алу.

Эмоционалдық шекара

Адамның сезімдері мен эмоцияларына қатысты. Әр адамның өз сезімін сезінуге құқығы бар.

Психологиялық шекара

Адамның ойы, пікірі, сенімі және шешімдеріне қатысты.

Жеке уақыт шекарасы

Адамның демалуға, жалғыз қалуға немесе өзіне уақыт бөлуге қажеттілігі.

Заттық шекара

Жеке заттарды қорғауға байланысты: телефон, дәптер, киім, ойыншық және т.б.

ЖЕКЕ ШЕКАРА МЕН ӨЗІНДІК ҚҰНДЫЛЫҚТЫҢ БАЙЛАНЫСЫ

Өзіндік құндылық — адамның өзінің тұлғалық маңызын түсінуі және өзін құрметтеуі.Өзін құндылығын сезінетін адам өзінің сезіміне, уақытына, пікіріне және жеке кеңістігіне құрметпен қарайды. Ол қажет жағдайда «жоқ» деп айта алады.

Сонымен бірге өз шекарасын түсінген адам басқа адамдардың да шекарасын құрметтеуге үйренеді.

Негізгі қағида: «Өз шекараңды қорға — өзгенің шекарасын құрметте».

ЕРТЕГІ ТЕРАПИЯСЫ ЖӘНЕ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ӘДІСТЕР

Ертегі балаға күрделі психологиялық ұғымдарды қарапайым әрі түсінікті түрде жеткізуге мүмкіндік береді. Кейіпкердің басынан өткен оқиға арқылы бала өз өміріндегі ұқсас жағдайларды байқай алады.

Арт-терапияда сурет, түс, бейне және шығармашылық әрекет арқылы адамның ішкі сезімдерін қауіпсіз түрде білдіруге мүмкіндік беріледі. Осы жобада арт-терапиялық тәсіл жеке шекараны түсіндірудің практикалық құралы ретінде қолданылды.

ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ

«Сиқырлы шекара» шығармашылық жобасы

Практикалық өнім ретінде «Сиқырлы шекара» атты комикс-кітапша ұсынылады. Оның негізгі кейіпкері — Айша. Айша бастапқыда өз ойын ашық айтуға қиналады және достарының көңілін қалдырмау үшін кейде өзіне ұнамайтын әрекеттерге келіседі.

Оқиға барысында Айша өзінің жеке шекарасы бар екенін түсінеді. Ол өз сезімін тануды, өз ойын айтуды, «жоқ» деп жауап беруді, достық пен қысымның айырмашылығын және өзіне әрі басқаға құрметпен қарауды үйренеді.

Комикстің негізгі идеясы: «Менің шекарам — менің қауіпсіз кеңістігім».

«Менің шекарам» арт-терапиялық жаттығуы

Мақсаты

Оқушыларға жеке шекара ұғымын шығармашылық жұмыс арқылы түсіндіру, өзіне маңызды құндылықтарды анықтау, өз сезімі мен жеке кеңістігін құрметтеуге үйрету.

Қажетті құралдар

• ақ қағаз

• түрлі түсті қарындаштар

• фломастерлер

• бояулар

• қылқалам

• түрлі түсті стикерлер

1-кезең. Психологиялық дайындық

Жетекші: «Әр адамның көзге көрінбейтін жеке шекарасы болады. Ол шекара бізге өзімізді қауіпсіз, жайлы және еркін сезінуге көмектеседі. Бүгін біз өз жеке шекарамызды сурет арқылы бейнелейміз».

Оқушыға суретті белгілі бір үлгі бойынша салу міндетті емес екені түсіндіріледі. Ол өз қиялы мен сезіміне сүйеніп жұмыс жасайды.

2-кезең. «Менің шекарам» суретін салу

Оқушы қағаздың ортасына өзін бейнелейді. Оның айналасына үлкен шеңбер, қорған, қалқан немесе басқа символдық шекара салады.

Шекараның ішіне өзі үшін маңызды нәрселерді бейнелейді: сезімдері, жеке кеңістігі, жақын адамдары, сүйікті ісі, қызығушылықтары, ойлары, армандары және маңызды құндылықтары.

Суреттің көркем болуы міндетті емес. Негізгі мақсат — оқушының ішкі сезімдері мен құндылықтарын шығармашылық түрде көрсету.

3-кезең. «Шекарама не кіреді?»

Жетекші сұрақтар қояды: «Сені не бақытты етеді?», «Өзіңді қай жерде қауіпсіз сезінесің?», «Сен үшін қандай адамдар маңызды?», «Саған қандай әрекеттер ұнамайды?», «Басқа адам сенің шекараңды қалай құрметтей алады?», «Сен үшін қандай құндылықтар маңызды?»

Оқушы өз жауаптарын суретке сөз, белгі немесе бейне арқылы қосады.

4-кезең. «Шекарамды қорғаймын»

Суреттің сыртқы бөлігіне өзінің жеке шекарасын қорғауға көмектесетін сөздер мен сөйлемдерді жазады:

• «Жоқ».

• «Маған бұл ұнамайды».

• «Өтінемін, тоқтат».

• «Менің затымды рұқсатсыз алма».

• «Мен бұған келіспеймін».

• «Маған уақыт керек».

• «Менің пікірім басқа».

5-кезең. Рефлексия

Оқушылар өз суреттеріне қарап, сөйлемдерді аяқтайды:

• «Менің шекарам — ...»

• «Мен үшін ең маңыздысы — ...»

• «Мен өзімді ... кезде қауіпсіз сезінемін».

• «Мен өз шекарамды ... арқылы қорғай аламын».

• «Басқа адамның шекарасын құрметтеу дегеніміз — ...».

Қалаған оқушылар өз жұмыстарын топ алдында таныстыра алады. Бірақ баланы өз суретін көрсетуге немесе жеке сезімдерін айтуға мәжбүрлеуге болмайды.

10.3. Практикалық нәтиже және бақылау

Жаттығу нәтижесінде әр оқушының жеке шығармашылық жұмысы — «Менің шекарам» арт-картинасы қалыптасады. Бұл жұмыстарды жобаның қосымшасына орналастыруға немесе сабақ соңында шағын көрме ұйымдастыруға болады.

Жетекші жаттығу барысында оқушылардың жеке шекара, сезім және қауіпсіздік туралы түсініктерін бақылап, рефлексия жауаптарын талдай алады.

11. КҮТІЛЕТІН НӘТИЖЕ

• жеке шекара ұғымын түсіну

• жеке шекара түрлерін ажырату

• өз сезімі мен пікірінің маңызды екенін түсіну

• «жоқ» деп айтуға болатын жағдайларды анықтау

• қысым мен достықтың айырмашылығын ажырату

• өзгенің жеке шекарасын құрметтеу

• өзіндік құндылығы туралы ойлану

• өз сезімдерін шығармашылық арқылы білдіру

• қиын жағдайда көмек сұраудың маңызын түсіну

12. ҚОРЫТЫНДЫ

Жеке шекара мен өзіндік құндылық — адамның тұлғалық дамуы үшін маңызды ұғымдар. Бала өзінің сезімін, ойын және жеке кеңістігін құрметтеуді үйренген кезде өзіне деген сенімі де қалыптаса бастайды.

Жоба барысында жеке шекараның негізгі түрлері қарастырылып, оның өзіндік құндылықпен байланысы анықталды. Тақырыпты балаларға түсінікті түрде жеткізу үшін шығармашылық әдістер, «Сиқырлы шекара» комиксі және «Менің шекарам» арт-терапиялық жаттығуы ұсынылды.

Жобаның негізгі тұжырымы: «Өзіңді құрметтеу — өз шекараңды танудан басталады. Ал өзгені құрметтеу — оның шекарасын қабылдаудан басталады».

Өз суреттеріңізге қарап, сөйлемдерді аяқтаңыз

• «Менің шекарам — ...»

• «Мен үшін ең маңыздысы — ...»

• «Мен өзімді ............кезде қауіпсіз сезінемін».

Өз суреттеріңізге қарап, сөйлемдерді аяқтаңыз

• «Мен өз шекарамды ……….. арқылы қорғай аламын».

• «Басқа адамның шекарасын құрметтеу дегеніміз — ...».

• «Мен жеке шекараны...........................»