ПЛАСТИК ҚАЛДЫҚТАРЫН ҚАЙТА ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ҚАЙТА ПАЙДАЛАНУ: ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУДЫҢ ТИІМДІ ЖОЛДАРЫ

RECYCLING AND REUSE OF PLASTIC WASTE: EFFECTIVE WAYS TO PROTECT THE ENVIRONMENT

Кенжебаевa Жансая Байкенқызы.

Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті,бакалавр, студент 3 курс

zhansayakenzhebaeva279@gmail.com

Аннотация: Сізге қажетсіз болып көрінген зат басқа біреуге пайдалы болуы мүмкін. Сондықтан кез келген затты қоқысқа тастар алдында оны қайта қолдану мүмкіндігін қарастырыңыз. Бұл табиғи ресурстарды үнемдеуге және қоршаған ортаға зиянды әсерді азайтуға көмектеседі. Бұл мақалада пластик қалдықтарының экологиялық зияны, оларды қайта өңдеу әдістері және пластикалық материалдарды қайта пайдалану мүмкіндіктері қарастырылады.

Түйінді сөздер: пластик қалдықтары, пластикті қайта өңдеу, пластикалық материалдарды қайта пайдалану.

Экологиялық мәселелер – қазіргі әлемдегі ең өзекті жаһандық проблемалардың бірі. Сондықтан бұл мәселені жан-жақты зерттеп, тиімді шешу жолдарын қарастыру қажет. Көктем мезгілінде қар мен мұз еріген кезде көшелер мен тротуарларда жиналған қоқыс бетіне шығып, қоршаған ортаның ластануын айқын көрсетеді. Сонымен қатар, көктем – адамдардың үйлерін белсенді түрде тазалайтын кезеңі, бұл қалалардағы қоқыс көлемінің артуына алып келеді. Бұған қоса, көктемде түрлі көпшілік іс-шаралар, пикниктер мен фестивальдер ұйымдастырылады, нәтижесінде көшелер мен саябақтарда қоқыс мөлшері көбейеді. Статистикаға сәйкес, тұрмыстық қалдықтардың жартысынан астамын пластик өнімдері (бөтелкелер, пластмасса бұйымдары, қаптамалар) құрайды. Осыған байланысты экологтар дабыл қағуда, себебі пластик қалдықтарының шамадан тыс жиналуы қоршаған ортаға орасан зор зиян келтіруде.

Пластик – жеңіл әрі берік материал, бұл оның тасымалдау мен сақтауды жеңілдетеді. Ол тот баспайды, тозбайды және ұзақ уақыт қолдануға жарамды. Сонымен қатар, өндірісі арзан болғандықтан, тұтынушыларға қолжетімді. Алайда, пластиктің қоршаған ортаға тигізетін зияны зор, себебі оны қайта өңдеу деңгейі төмен. Кейбір пластик түрлері мүлде қайта өңделмейді, бұл экожүйеге одан да көп зиян келтіреді. Осы себептерге байланысты пластикті тұтынуды азайту және оны қайта өңдеу шараларын дамыту маңызды.

Пластик қалдықтарының қоршаған ортаға тигізетін әсері күрделі экологиялық мәселелердің қалыптасуына ықпал етеді. Теңіз және мұхит суларының ластануы нәтижесінде пластик фрагменттері жинақталып, «қоқыс аралдарының» түзілуіне себепші болады, бұл теңіз экожүйелеріне айтарлықтай қауіп төндіреді. Сонымен қатар, кейбір жануарлар пластикті азық ретінде қабылдап, оны тұтынуы салдарынан жоғары өлім-жітімге ұшырайды. Пластик бөлшектерінің топыраққа енуі оның құрылымын өзгертіп, табиғи материалдардың орнын басу арқылы өсімдіктердің өсуіне және жер қыртысының құнарлылығына теріс әсер етеді. Полимерлік қосылыстардың деградациясы барысында қоршаған ортаға токсикалық химиялық қосылыстар бөлініп, олар биота өкілдерінің физиологиялық процестеріне зиян келтіреді. Бұдан бөлек, Қазақстанда пластикті қайта өңдеу жүйесінің толық қалыптаспауы аталмыш экологиялық проблеманы одан әрі күрделендіреді, бұл тұрақты даму принциптерін жүзеге асыруда айтарлықтай қиындықтар туғызады.

Пластикті қайта пайдалану және оны шығармашылыққа пайдалану

Пластикті қайта өңдеудің көптеген өндірістік әдістері бар, алайда олар қарапайым адамдарға қолжетімсіз болуы мүмкін. Сондықтан әрбір адам өз тұрмысында пластикті қайта қолдану арқылы экологияға өз үлесін қоса алады. Мысалы, пластик бөтелкелер мен басқа да материалдарды сәндік бұйымдар жасау үшін қолдануға болады. Бұл әрі экологиялық, әрі шығармашылық тұрғыдан пайдалы.

Пластикті тұрмыста қайта пайдалану идеялары: Пластик бөтелкелерден кілтке арналған брелок, шашқа арналған әшекейлер жасау. Пластиктен бақшаға арналған сәндік элементтер әзірлеу. Қайта өңделген пластиктен жиһаз немесе ойыншықтар жасау.

Пластик қалдықтарын осылай қайта пайдалану арқылы біз экологиялық жағдайды жақсарта аламыз әрі күнделікті өмірде пайдалы әрі ерекше заттар жасай аламыз.

Қорытынды

Пластик – тұрмыста кеңінен қолданылатын материал, бірақ оның қоршаған ортаға тигізетін зияны зор. Қазақстанда пластикті қайта өңдеу инфрақұрылымы жеткіліксіз болғандықтан, әрбір адам оны тұрмыста қайта пайдалану арқылы экологиялық жағдайды жақсартуға өз үлесін қоса алады. Бұл мәселеге шығармашылық тұрғыдан қарап, пластикті сәндік заттар мен күнделікті тұрмысқа қажетті бұйымдарға айналдыру – экологиялық мәдениетті қалыптастырудың маңызды қадамы болып табылады.

1.Казнина О.В. Использование инструментов экологического маркетинга в туристиче-

ской отрасли // Экономика устойчивого развития. 2023. No4 (56). С. 95-100.

2. Казнина О.В. Экологизация бизнеса: как стимулировать производителя // Менед-

жмент сегодня. 2015. No 6 (90). С. 352-364.

3.Сивкова Г.А. Получение биоразлагаемого пластика из возобновляемого сырья // Тра-

диционная и инновационная наука: история, современное состояние, перспективы.

2020. С. 25-30.