Қауіпсіз ғаламтор: балалар не білуі керек?

Ғаламтор – білім мен ойынның көзі. Бірақ дәл осы жерде ең қауіпті жағдайлар да жасырын болуы мүмкін.Ғаламтор күн сайын өзіне жаңа мүмкіндіктер енгізуде,жаңа пайдалы қосымшалар, wi-fi арқылы байланыс,аудиохабарласу мессенджерлер арқылы.Заман ғаламторға қарай дамуда,құжатты үйден-ақ жасап апара аласыз ХҚКО-да тұрмай ақ бұл өте тиімді,әрі үйден кез-келген тауарға тапсырыс бере аласыз,дүкенде сонар кезекте тұрмай-ақ.Үлкендердің өздері ғаламтордың кей пайдалы жақтарын білмей жатады,ал Альфа буыны 4 жастарынан бастап ұялы телефоннын қыр сырын біледі,ғаламтормен қалай қолдануды біледі,ал Z буыны оны енді-енді танып білуде.Бала өсу-даму процессінде ЖИ мен түрлі қосымшаларды танып,білгісі келеді,бірақта оның жаман мен жақсысын ажырата алмай,алаяқтарға ұрынып жатады.Бала ғаламторды тану,әрі ғаламторда белгісіз адаммен ерте жастан бастап таныстық болуы мүмкін,ал салдары өте ауыр жағдайға алып келіп соғуы мүмкін.Сол үшін де ата-аналардың көбі балаларының ұялы телефонадарына бақылау орнатқан,демек ата-ана баласының қандай қосымша да отырғанын,кімге қоңырау шалғанын біле алады,яғни үнемі мониторинг жасап отыра алады.Ал ЮНИСЕФ-тың пайымдауынша...

Өткен жылы Интернетте қамықтырған жайтты басынан өткерген әрбір төртінші баланың біреуі сол туралы ешкімге айтпаған. Бірақ айтып берсе де, көбінесе достарына немесе құрдастарына (қамыққандардың 32%) немесе ата-аналарына (24%) айтқан. Ең маңыздысы, қамыққан кіші жастағы балалар үлкенірек балаларға қарағанда ата-аналарына сондай жайт туралы көбірек айтқан, қыздар да дәл солай істеген.

Кибербуллинг,киберқауіпсіздік туралы көп естіген боларсыз?!

Қазіргі таңда өзекті терминдер.Кибербуллинг дегеніміз қарапайым тілмен айтқанда,әлеуметтік желідегі адамдардың бір адамға деген этикаға сәйкес емес,адамның жеке шегараларын бұзатын сөздер.Ал киберқауіпсіздік осы ғаламтордағы батырларға қарсы шаралар,яғни ғаламтордағы батырлар ол адамның намысына тиетін сөздер айтатын тұлға,тек ғаламторда,ал өмірде жоқ.

Кез-келген бала менің ойымша 12-13 жастан кейін бірақ қана ұялы телефонға қарау керек,ал менің бұл ойыма дәлел бар..

Көптеген әлеуметтік желілер мен ойын платформаларының пайдалану ережелері 13 жасқа дейінгі балаларға өз аккаунттарын жасауға тыйым салады. Нәтижелер көрсеткендей, 9–10 жас аралығындағы балалардың 60%-ы, ал 11–12 жас аралығындағы балалардың 66%-ы әлеуметтік желілер мен ойын платформаларында өз аккаунттарына ие.

Онлайнда қауіпсіз ойнау мен сөйлесудің жолдары қандай?

Көптеген балалар интернетте ойын ойнайды және әлеуметтік желілерді қолданады. Дүниежүзілік зерттеулер көрсеткендей, 9–10 жасар балалардың 60%-ы, ал 11–12 жасар балалардың 66%-ы әлеуметтік желілерде өз аккаунттарына ие болып отыр.

Бұл көрсеткіш бізге онлайнда қауіпсіз болудың қаншалықты маңызды екенін көрсетеді.

Қауіпсіздік ережелері:

1. Жеке ақпаратты жарияламау: аты-жөнің, мекенжай, мектеп аты.

2. Бейтаныс адамдармен сөйлеспеу: егер белгісіз адам хабарласса, ешқандай ақпарат бермеу.

3. Күмәнді сілтемелерге кірмеу: тек ресми сайттар мен платформаларды қолдану.

4. Уақытты шектеу: ұзақ уақыт онлайнда болмау, үзіліс жасау.

5. Қиын жағдай туындаса, айту: ата-анаға немесе мұғалімге хабарлау.

   
   

-Қорытындылай келе біз нені түсінеміз?

• Интернет – қызықты әрі пайдалы құрал, бірақ сақтық шараларын ұстанбасақ, қауіпке ұшырауымыз мүмкін.

• Пайдаланылған әдебиеттер

• 1.ЮНИСЕФ және Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі.

Қазақстандағы балалардың цифрлық өмірі: сын-қатерлер мен мүмкіндіктер. Зерттеу есебі.

2.Common Sense Media. (2019).

ФИО: Кельдыбаева Алуа Тулегеновна

Оқу орны: Әл-Фараби атындағы мамандандырылған лицейі

Елді-мекен: Алматы облысы