Қазақ әдебиеті — ұлттық код пен жаһандану дәуірінің алтын көпірі

Бүгінгі жаһандану мен цифрлық трансформация дәуірінде қоғамның, соның ішінде жастардың рухани бағыт-бағдары үлкен сынға түсіп тұр. Ақпарат тасқыны секунд сайын жаңарған заманда «Көркем әдебиеттің рөлі қандай?» деген сұрақ туындайтыны заңды. Алайда, 11-сынып оқушысы ретінде менің айтарым: қазақ әдебиеті — бұл тек өткен күннің шежіресі емес, бұл біздің ұлттық кодымызды сақтап қалатын жалғыз интелектуалды қорған.

Тұлғалық дамудың қайнар көзі

Мектеп бағдарламасындағы классикалық туындыларды оқу барысында біз адам психологиясының ең күрделі иірімдерімен танысамыз. Мәселен, Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясы — тек Абайдың өмірі емес, қазақ сахарасындағы тұтас бір дәуірдің энциклопедиясы. Біз бұл шығармадан қазіргі «көшбасшылық» (leadership) пен «эмоционалды интеллект» (emotional intelligence) ұғымдарының түп-төркінін көреміз. Абайдың әділдік жолындағы күресі, жақындарынан айырылғандағы сабыры, білімге деген құштарлығы — кез келген заманауи жасөспірім үшін нағыз мотивацияның көзі.

Ғылыми негіз: Әдебиет және когнитивтік қабілет

Ғалымдардың зерттеуінше, көркем әдебиетті оқу мидың когнитивтік функцияларын жақсартып, сыни ойлауды (critical thinking) қалыптастырады.

• Шығармашылық қиял: Автор бейнелеген табиғат көрінісін немесе кейіпкер келбетін көз алдымызға келтіру арқылы біз креативті ойлауды жаттықтырамыз.

• Сөздік қордың байлығы: Лексиконымыздағы сирек кездесетін, бірақ мағынасы терең сөздерді тек классиктерден үйренеміз.

• Тарихи жад: Сәкен Сейфуллин мен Ілияс Жансүгіровтің отты жырлары, Бейімбет Майлиннің шебер суреттелген прозасы арқылы біз тарихты құрғақ даталармен емес, жанды бейнелермен қабылдаймыз.

Әдебиет және қазіргі заман үндестігі

Кейбір құрдастарымыз «классика ескірді» деп есептейді. Бірақ адамзаттың басындағы мәңгілік құндылықтар: махаббат, достық, сатқындық пен адалдық ешқашан ескірмейді. Шәкәрім Құдайбердіұлының «Ар ілімі» концепциясы — бүгінгі сыбайлас жемқорлықпен күресетін, әділетті қоғам орнатқысы келетін әлем үшін дайын идеология. Егер біз Абай мен Шәкәрімді түсініп оқысақ, бізге сырттан келетін «психологиялық тренингтердің» көбі қажет болмас еді.

Қорытынды

11-сынып — өмірдің жаңа белесіне қадам басатын, болашақ мамандығымызды таңдайтын жауапты кезең. Қай саланы таңдасақ та (медицина, IT немесе экономика), бізге рухани тірек қажет. Ал ол тірек — әдебиетте. Кітап оқу — сәнге емес, өмірлік қажеттілікке айналуы тиіс. Өйткені, «кітапсыз үй — жансыз дене» іспетті. Өз тілінің асыл мұрасын танымаған адам, өзге әлемді де толық тани алмайды.

Мақала авторы: Қалдыбек Нұрбек

11-сынып оқушысы