«Қазақ газеті» басылымының қоғамдық пікір қалыптастырудағы қызметі.

Аңдатпа

Бұл мақалада «Қазақ газеті» басылымының қоғамдық пікір қалыптастырудағы рөлі ғылыми тұрғыдан талданады. Зерттеу барысында басылымның ақпараттық саясаты, тақырыптық құрылымы, публицистикалық стилі және ұлттық құндылықтарды насихаттаудағы қызметі қарастырылды. Контент-талдау әдісі арқылы газет материалдарының қоғам санасына ықпал ету механизмдері айқындалды. Зерттеу нәтижесінде «Қазақ газеті» қоғамдық пікірді бағыттаушы, ұлттық бірегейлікті нығайтушы және әлеуметтік мәселелерді күн тәртібіне шығарушы маңызды медиа институт екені дәлелденді.

Кілт сөздер: қоғамдық пікір, бұқаралық ақпарат құралдары, ұлттық журналистика, медиа ықпал, ақпараттық саясат, agenda-setting.

Аннотация

В статье анализируется роль газеты «Қазақ газеті» в формировании общественного мнения. Рассматриваются информационная политика издания, тематическая направленность и его вклад в продвижение национальных ценностей. На основе контент-анализа выявлены механизмы влияния публикаций на общественное сознание.

Ключевые слова: общественное мнение, СМИ, национальная журналистика, медиа-влияние, информационная политика.

Annotation 

This article examines the role of “Qazaq Gazeti” in shaping public opinion. The study analyzes the newspaper’s information policy, thematic orientation, and its contribution to promoting national values. Based on content analysis, the mechanisms of media influence on public consciousness were identified.

Keywords: public opinion, mass media, national journalism, media influence, agenda-setting.

Кіріспе

Қоғамдық пікір – белгілі бір әлеуметтік топтың немесе жалпы қоғамның маңызды мәселелерге қатысты көзқарастары мен бағалауларының жиынтығы. Қоғамдық пікір демократиялық қоғамның негізгі индикаторы болып табылады және оның қалыптасуы көбіне бұқаралық ақпарат құралдарының қызметімен байланысты [1].

Ғалымдардың пікірінше, медиа тек ақпарат жеткізуші құрал емес, сонымен қатар қоғамдық сананы қалыптастырушы институт болып табылады [2]. Ақпаратты іріктеу, оны ұсыну формасы, тақырыптық басымдық беру – мұның барлығы қоғам қабылдауына әсер етеді.

Қазақстандық ақпараттық кеңістікте ұлттық бағыттағы басылымдардың рөлі ерекше. Солардың бірі – Қазақ газеті. Бұл басылым қоғамдық-саяси, әлеуметтік және мәдени мәселелерді көтеру арқылы қоғамдық пікірге ықпал ететін маңызды ақпараттық алаңға айналды.

Зерттеудің мақсаты – «Қазақ газеті» материалдары негізінде оның қоғамдық пікір қалыптастырудағы қызметін кешенді ғылыми тұрғыдан талдау.

Негізгі бөлім

1.Қоғамдық пікір теориясы және медиа ықпал

Қоғамдық пікір ұғымы ХХ ғасырда әлеуметтік ғылымдарда кеңінен зерттеле бастады. Уолтер Липпман медиа адамдардың санасында «әлем бейнесін» қалыптастыратынын атап көрсеткен [3]. Оның пікірінше, адам шынайы өмірді емес, БАҚ арқылы берілген бейнені қабылдайды.

Agenda-setting теориясына сәйкес, бұқаралық ақпарат құралдары қоғам назарын белгілі бір мәселелерге шоғырландыру арқылы күн тәртібін белгілейді [2]. Яғни, БАҚ қандай мәселені жиі көтерсе, қоғам сол мәселені маңызды деп қабылдайды.

Бұл теория «Қазақ газеті» қызметін талдауда ерекше маңызды. Себебі басылым белгілі бір тақырыптарды тұрақты түрде көтеру арқылы қоғамдық талқылау кеңістігін қалыптастырады.

2. «Қазақ газеті» басылымының ақпараттық саясаты

«Қазақ газеті» – ұлттық мүддені қорғауға бағытталған қоғамдық-саяси басылым. Газет мазмұнына жүргізілген талдау оның бірнеше негізгі бағытқа басымдық беретінін көрсетті:

-тіл және мәдениет мәселелері;

-тарихи жады және ұлттық сана;

-әлеуметтік теңсіздік;

-жастар тәрбиесі;

-ауыл және аймақ проблемалары.

Мысалы, тіл мәселесіне қатысты жарияланымдарда мемлекеттік тілдің мәртебесі, оны дамыту жолдары, қоғамдық қолданыс аясын кеңейту мәселелері жүйелі түрде көтеріледі. Бұл тақырыптың тұрақты жариялануы оны қоғамдық пікірдің өзегіне айналдырады.

Ақпараттық саясат тұрғысынан алғанда, газет ұлттық құндылықтарды басымдыққа қояды. Мұндай ұстаным қоғамдық бірегейлікті нығайтуға ықпал етеді.

3. Контент-талдау нәтижелері

Зерттеу барысында газет материалдарына сапалық контент-талдау жүргізілді. Талдау нәтижесінде келесі ерекшеліктер анықталды;

1. Сараптамалық мақалалардың үлесі жоғары.

2. Авторлық позиция айқын көрінеді.

3. Публицистикалық стиль элементтері басым.

4. Әлеуметтік проблемалар жүйелі түрде көтеріледі.

Бұл ерекшеліктер басылымның тек ақпарат жеткізумен шектелмей, қоғамдық пікірді бағыттауға ұмтылатынын көрсетеді.

Мысалы, әлеуметтік теңсіздік тақырыбындағы мақалаларда статистикалық деректер мен сарапшылар пікірі қатар беріледі. Бұл оқырман сенімін арттырып, мәселенің өзектілігін күшейтеді.

4. Ұлттық бірегейлік және медиа

Ұлттық баспасөздің басты міндеттерінің бірі – ұлттық бірегейлікті қалыптастыру. Ғалымдардың пікірінше, медиа ұлттық идеяны тарату арқылы қоғамның тұтастығын сақтайды [4].

«Қазақ газеті» тарихи тұлғалар туралы мақалалар, мәдени мұра жайлы зерттеулер, дәстүр мен құндылықтарды насихаттайтын жарияланымдар арқылы ұлттық сананы нығайтады.

Бұл функция әсіресе жаһандану жағдайында маңызды. Өйткені жаһандану үдерісі ұлттық ерекшеліктердің әлсіреуіне әкелуі мүмкін. Осындай жағдайда ұлттық бағыттағы басылымдардың рөлі арта түседі.

5. Қоғамдық диалог алаңы ретіндегі қызметі.

Газет тек ақпарат таратушы ғана емес, сонымен қатар қоғамдық пікір алмасу алаңы болып табылады. Оқырман хаттары, пікірталас мақалалар, сараптамалық шолулар арқылы қоғамдық диалог қалыптасады.

Бұл – демократиялық қоғам үшін маңызды фактор. Себебі қоғамдық пікірдің қалыптасуы ашық талқылау арқылы жүзеге асады.

Қорытынды

Зерттеу нәтижесінде «Қазақ газеті» басылымының қоғамдық пікір қалыптастыруда маңызды рөл атқаратыны дәлелденді. Басылым тақырыптық саясат арқылы қоғам назарын өзекті мәселелерге аударып, ұлттық құндылықтарды насихаттау арқылы қоғамдық сананы қалыптастырады.

Контент-талдау нәтижелері газет жарияланымдарының жүйелілігі мен сараптамалық сипаты оның қоғамдық пікірге әсер ету мүмкіндігін арттыратынын көрсетті.

Қорытындылай келе, «Қазақ газеті» – қоғамдық пікірді бағыттаушы, ұлттық идеяны нығайтушы және әлеуметтік мәселелерді күн тәртібіне шығарушы маңызды медиа институт.

Пайдаланылған әдебиеттер

[1] Назарбаев Н.Ә. Қазақстан жолы. – Алматы: Білім, 2010.

[2] McCombs M., Shaw D. The Agenda-Setting Function of Mass Media // Public Opinion Quarterly. – 1972.

[3] Lippmann W. Public Opinion. – New York: Harcourt, 1922.

[4] Қожакеев Т. Қазақ журналистикасының тарихы. – Алматы: Санат, 1994