Қазақ халқының ат қою тәртібі

Қазақ халқы ежелден есімге ерекше мән берген. Әрбір ат баланың болашағына тілек, өміріне бағыт болып қойылған. Қазақ үшін есім - тек атау емес, ол тілек, қасиет және ұлттың жанының көрінісі.

Бұрын қазақ қоғамында әйел есімдері табиғат, гүл, жұлдыз, жарық сияқты нышандармен байланыстырылып қойылған. Мысалы:

• Шолпан - таң жұлдызы, үміт пен сұлулықтың символы.

• Қарлығаш - адалдық пен мейірімнің белгісі.

• Күнсұлу -жарық пен өмірдің нышаны.

• Сәуле, Нұржамал, Мейіз, Райхан, Балнұр, Бибінұр секілді аттар әйелдің сұлулығын, инабаттылығын сипаттаған.

Зерттеушілердің айтуынша, ХХ ғасырдың ортасында қазақ қоғамында ең танымал 20 әйел есімінің 70%-ы ұлттық сипатта болған. Ал қазір бұл көрсеткіш небәрі 25%-ға дейін төмендеген (Ұлттық статистика бюросының дерегі бойынша, 2020-2024 жылдары туған қыздардың ішінде «Айлин», «Адель», «Милана», «Аль-Сафи» секілді шетелдік есімдер жиі кездеседі).

Мұндай өзгеріс тіл мен мәдениетке әсер етпей қоймайды. Себебі әр есім - ұлттың тарихы мен дүниетанымының бір бөлшегі. Мысалы, батыр аналарымыздың есімдері - Бопай ханым, Гауһар батыр, Мәншүк, Әлия, Хиуаз - қазақ қызының ерлігі мен намысын еске салады. Осындай тарихи есімдерді қайта жаңғырту бүгінгі ұрпаққа үлгі болар еді.

Қазір кейбір мәдени бастамалар осы бағытта жұмыс істеп жатыр. Мысалы, әлеуметтік желілерде «Қазақша есімдер» жобалары арқылы халыққа ұмыт қалған аттардың мағынасы таныстырылуда. Сондай-ақ балабақшалар мен мектептерде ұлттық есімдер күнін өткізу ұсыныстары айтылып жүр.

Ұмытылып бара жатқан қазақша әйел есімдері - біздің мәдени кодымыздың бір бөлігі. Сол себепті ұлттық есімдерді қайта жаңғырту - бұл тек дәстүрді сақтау емес, болашақ ұрпаққа рухани мұра қалдыру.