ҚАЗАҚ ТІЛІН ОҚЫТУДАҒЫ АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР

Г.К. Амербаева

Семей қ-сы, «Көлік колледжі» КМҚК

қазақ тілі және әдебиет пәнінің оқытушысы

Қазақстандық білім беруді дамытудың қазіргі кезеңінде оқу орындарының негізгі міндеті оқушылардың әлеуметтік-мәдени құзыреттілігін қалыптастыру болып табылады. Сабақтарда ақпараттық және коммуникациялық технологиялар құралдарын кеңінен пайдалану олардың оқу үдерісіне жылдам енгізілуін анықтайды және білім беру кеңістігін жаңғыртуға ықпал етеді.

Қазіргі жағдайда оқытушының педагогикалық шеберлігінің маңызды құрамдас бөлігі оның ғылым мен техниканың даму деңгейіне сәйкестігі, АКТ-ны қолдана отырып, кәсіби міндеттерді шеше білуі болып табылады.

Ақпараттық технологиялар дегеніміз не? АКТ – бұл "компьютерлер мен компьютерлік байланыс желілерінің көмегімен ақпаратты жинау, жинақтау, сақтау, іздеу, беру, өңдеу әдістері мен тәсілдері жүйесі".

Ақпараттық технологиялар, әдетте, аудио, бейнефильмдер, интернет сияқты техникалық құралдар болып табылады.

Қазақ тілі сабақтарында компьютерлерді қолдану білім беру процесінің қарқындылығын айтарлықтай арттырады. Интерактивті оқыту компьютерлік бағдарламалар көмегімен әдістемелік, педагогикалық, дидактикалық, психологиялық принциптердің тұтас кешенін жүзеге асыруға ықпал етеді және оқыту процесіне қызықтырады. Оқытудың мұндай тәсілі әрбір оқушының жұмыс қарқынын ескеруге мүмкіндік береді. Осы уақытта білім алушының құндылық-мағыналық саласы қайта құрылады, оның танымдық қызметі артады,бұл білім мен біліктіліктің деңгейін тиімді арттыруға ықпал жасайды. Алайда, компьютер оқу үрдісінде оқытушыны ауыстыра алмайтынын есте сақтау қажет. Бұл жерде компьютермен жұмыс істеу уақытын мұқият жоспарлау, оны тек білім беру процесі талап еткен кезде ғана пайдалануы керек.

Осылайша, АКТ – оқыту сапасын жақсартуға, білімге қол жетімділікті арттыруға, ақпараттық кеңістікте бағдарланатын, заманауи технологиялардың ақпараттық-коммуникациялық мүмкіндіктеріне қосылған және ақпараттық мәдениетке ие тұлғаның үйлесімді дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Тілді оқытуда дыбыс, мәтін, бейне болып табылатын мультимедиялық технологиялар кеңінен қолданылады. Білім беру процесін мультимедиялық презентацияларсыз елестету мүмкін емес. Дәл осы қызмет - бұл қазақ тілі сабақтарында ақпараттық технологияларды пайдаланудың маңызды жағы.

Мультимедиялық технологиялар сабақтың дидактикалық мақсаттарына барынша нәтижелі жауап береді. Оқу аспектісі білім алушылардың оқу материалын түсінуін; дамытушы аспект - оқушылардың танымдық қызығушылығын, шығармашылық қабілеттерін, салыстыруға, қорытындыларды қалыптастыруға қабілетін дамытуды болжайды; тәрбиелік аспект - оқушылардың сөйлеу қызметін ынталандыруды және олардың әлеуметтік белсенділігін қамтамасыз етуге ықпал етеді.

Интернет - технологияларды қолдану байланыстарын ұлғайтуды көздейді, әлеуметтік-мәдени құндылықтармен алмасуға, қазақ тілін терең меңгеруге, коммуникативтік кедергілерді жеңуге, шығармашылық әлеуетті дамытуға мүмкіндік береді.

Сонымен, интернет ресурстарын келесі жағдайларда қолдануға болады:

- оқушылардың жобалық іс-әрекет шеңберінде қажетті ақпаратты іздеу үшін;

- тілді өз бетінше үйрену үшін;

- оқушылардың шығармашылық әлеуетін дамыту үшін (әр түрлі конкурстарға, викториналарға, конференцияларға қатысу);

- емтихандарға өз бетінше дайындалу үшін;

- педагогтың жетекшілігімен қазақ тілін қашықтықтан оқыту үшін;

- сабаққа, сыныптан тыс іс-шараға дайындық кезінде қажетті материалдарды іздеу үшін және т.б.

Біздің оқу орнымызда Интернетке қол жетімді компьютерлердің жеткілікті саны бар, бұл лингводидактикалық міндеттердің бір қатарын тиімді шешуге мүмкіндік береді.

Бұл міндеттерге жатады:

- әр түрлі деңгейдегі интернет мәтіндерін пайдалана отырып, оқудың рецептивті грамматикалық іскерлігін дамыту; дауыстап оқу техникасына үйрету; оқудың лексикалық және грамматикалық дағдыларын жетілдіру; мәтінде негізгі, екінші дәрежелі және басқа да мағыналық ақпаратты бөлу іскерлігін дамыту; оқылған мәтінді түсінуді бақылау;

- өнімді жазудың грамматикалық біліктіліктерін дамыту; тест бағдарламаларының көмегімен грамматикалық дағдыларды белсендіру; қате табылған жағдайда грамматика бойынша анықтамалық-ақпараттық әдебиетті қолдану;

- электрондық пошта арқылы серіктестерге жауаптар жібере отырып, жазу дағдыларын қалыптастыру; шығармалар, эссе, рефераттар және бірлескен шығармашылық жұмыстарының басқа да түрлерін жазу;

- веб-камераларды қолдану арқылы сөйлеу дағдыларын дамыту; интернет материалдары негізінде педагог, оқушылар ұсынған мәселелерді талқылау үшін монолог және диалогтық сөйлеу дағдыларын дамыту;

-қоғамның әлеуметтік-саяси құрылымын, мемлекеттің мәдениеті мен дәстүрлерін ескере отырып, оқушылардың лексикалық қорын толықтыру; интернет желісінің тестілік, ойын оқыту бағдарламаларының көмегімен оқушылардың сөздік қорының деңгейін бақылау; қолдау көрсету үшін электрондық сөздіктер мен басқа да ақпараттық көздерді пайдалану;

- аударманың лексикалық-грамматикалық іскерлігін дамыту; аударманың дұрыстығын бақылау; мәтінді редакциялау іскерлігін алу мақсатында мәтіндік редакторды, машиналық аударма жүйесін пайдалану; анықтамалық-ақпараттық қолдау көрсету үшін электрондық сөздіктерді, анықтамалықтарды, глоссарийлерді пайдалану;

- оқытылатын тіл елінің мәдениеті, салт-дәстүрлері, сөйлеу этикеті, қарым-қатынас жағдайындағы халықтың тілдік мінез-құлықтарының ерекшеліктерін қамтитын ғаламдық желінің лингво-тілтану материалы негізінде оқушылардың ой-өрісін кеңейту.;

- мәтінді талдаудың әртүрлі түрлеріне оқыту; тілдік кедергілерді өз бетінше еңсеру біліктерін дамыту; лингвистикалық ақпарат көмегімен ақпараттық қолдау көрсету үшін автоматты сөздіктерді, электрондық энциклопедияларды және басқа да анықтамалықтарды пайдалану.

Алайда, ақпараттық технологиялардың барлық артықшылықтарына қарамастан, олар оқытушыларды толықтай алмастыра алмайды. АКТ-ны іске асыруға болмайтын оқытушының тәрбие функциялары туралы ұмытуға болмайды. Акт-оқушының танымдық әрекетін қолдау тәсілі.

Қазақ тілі бойынша оқыту бағдарламалары пән бойынша оқушылардың уәждемесінің өсуіне, тыңдалым, оқу, сөйлеу, жазу және өзін-өзі бақылау дағдыларын дамытуға ықпал етеді.

Алайда, бүгінгі күні электронды компьютерлік курстардың көпшілігі оқу бағдарламаларының талаптарына әрдайым жауап бермейді, өйткені олар жеке жұмысты, қазақ тілін өз бетінше үйренуді болжайды.

Қазақ тілі сабақтарында ақпараттық технологиялардың түрлері презентациялар, жобалар, сайттар, жарияланымдар жасау; дидактикалық материалдарды әзірлеу және жасау; онлайн тестілеу; веб-камераларды қолдану арқылы телекөпір жүргізу; электрондық кітапхана; мультимедиялық курстар, Интернет-ресурстарды пайдалану болып табылады.

Сонымен, қазақ тілі сабақтарында АКТ-ны қолдану оқушылардың жалпы оқу іскерліктері мен дағдыларын қалыптастыруға және жетілдіруге; олардың тілдік материалдарын кеңейтуге; оқу материалындағы жұмыста дербестік танытуға; оқушылардың шығармашылық әлеуетін, олардың танымдық белсенділігін дамытуға; қызықты сабақ құруға ықпал етеді.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Азимов Э.Г., Щукин А.Н. Новый словарь методических терминов и понятий (теория и практика обучения языкам). – ИКАР, 2009.

2. Захарова И.Г. Информационные технологии в образовании: Учеб. пособие для студ. высш. пед. учеб. заведений. – М.: Академия, 2007.

3. Караев Ж. А., Кобдикова Ж. У. технологиялық тәсіл негізінде педагогикалық жүйені жаңғыртудың өзекті мәселелері. Алматы: Жазушы, 2005. 136с.