Қазақ тілінің сөздік қоры

Сөздік қор дегеніміз – сөздік құрамның ең тұрақты бөлігі, ондағы сөздердің негізгі ұйытқысы. Сөздік құрамға тілде бұрыннан қалыптасқан, сондай-ақ кейін пайда болған барлық сөздер енсе, сөздік қорға ең қажетті ұғым-түсініктерді қамтыған, сол тілде сөйлейтіндердің бәріне түсінікті сөздер ғана кіреді. Оның басты белгісі – тұрақтылық, онда жалпыхалықтық сипат басым келеді. Қазіргі таңда технологияның дамуына байланысты алуан түрлі терминдер тілімізге күн сайын енуде, қолданысы кеңеюде. Осы сөздерді қазақ тілінің сөздік қорына енді деп айту, әрине жаңсақ пікір болады. Ол терминдер қазіргі таңда қолданыста болғанмен, уақыт өте келе ұмытылып, мүлдем қолданыстан шығып қалуы мүмкін. Сол үшін біз сөздік қор мен сөздік құрам ұғымдарын шатастырмауға тиіспіз. 2019 жылы жарыққа шыққан «Қазақ тілінің кірме сөздер сөздігі» кітабының кіріспе сөзінде былай делінген: «Қазіргі қазақ тілінің жалпы лексикалық және терминологиялық қорындағы араб, парсы, моңғол, қытай, грек, латын, ағылшын, неміс, француз, орыс тілдерінің сөздері мен ғылыми терминдері сан ғасырлық тілдік байланыстар барысында еніп, сөздік құрамды толықтырады.» Көріп отырғанымыздай кірме сөздер сөздік құрамға жатады. Ал, тілімізде өте ертеден өмір сүріп келе жатқан, сонымен қатар жаңа сөздер жасауға бірден-бір ұйытқы болған аз буынды, көп мәнді жалпы халықтық сөздер негізгі сөздік қор деп есептелінеді. Сөздік қордағы сөз саны сөздік құрамға қарағанда әлдеқайда аз болады.

ХІХ ғасырда ресейлік шығыстанушы –түрколог В.В.Радлов былай деп жазған: «Әлем тілдерінің ішінен үш ұлы тілді айтар болсам, олар – орыс, француз және қазақ тілі.» Ал, белгілі шығыстанушы Платон Мелиоранский : «түркі тілдерінің арасындағы ең байы – қазақ тілі,»-деп жазған болатын. 10 томнан тұратын «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігіне 2 миллион 550мың сөз енген. Әлем тілдерінің ең бай саналатын ағылшын тіліндегі Шекспир мен Байронның барлық еңбектерінің жалпы сөздік қоры 15 мың болса, қазақ әдебиетінің классигі Мұхтар Әуезовтың бір ғана «Абай жолы» романының сөздік қоры 17 мың болған. Осы келтірілген деректерге сүйене отырып, қазақ тілінің қаншалықты бай, көркем екенін мақтанышпен айтуға болады. Сөздік қорымыздағы сөздердің қолданысын кеңейту – әрбір қазақтың міндеті, азаматтық борышы деп білемін.