Қазақстандағы жаңартылатын энергия көздерінің даму тенденциялары

Тұран Университеті
Гуманитарлы заң факультеті
Журналистика








Тақырыбы: Қазақстандағы жаңартылатын энергия көздерінің даму тенденциялары










Орындаған:Тохан Ақерке Бақтықұлқызы
Тексерген:Әлміш Жадыра Талғатқызы

Аннотация:
Бұл мақалада Қазақстандағы жаңартылатын энергия көздерінің (ЖЭК) даму
тенденциялары, қазіргі жағдайы және болашағы қарастырылады. ЖЭК-тің
экологиялық, экономикалық және әлеуметтік аспектілері талданады. Мақалада
Қазақстанның энергетикалық саясаты, халықаралық тәжірибелер және ЖЭК-тің
дамуындағы кедергілер мен мүмкіндіктер анықталады. Зерттеу нәтижелері
Қазақстанның энергетикалық секторында ЖЭК-тің рөлін арттыру үшін
стратегиялық ұсыныстар береді.
Кіріспе:
Қазақстан — табиғи ресурстарға бай ел, бірақ энергетикалық секторда көмірге
тәуелділігі жоғары. 2021 жылы көмірдің үлесі елдің электр энергиясын өндіруде
70%-ды құрады. Соңғы жылдары жаңартылатын энергия көздерін дамыту
қажеттілігі артып келеді. Бұл мақалада ЖЭК-тің Қазақстан экономикасындағы рөлі
мен маңызы қарастырылады. Қазақстанның 2030 жылға дейінгі энергетикалық
стратегиясында ЖЭК-тің үлесін 30%-ға дейін жеткізу мақсаты қойылған (Қазақстан
Республикасының Энергетика министрлігі, 2021). Сонымен қатар, халықаралық
климаттық келісімдерге сәйкес, Қазақстан өзінің парниктік газдар
шығарындыларын азайту міндеттемелерін орындау үшін ЖЭК-ті дамытуға
ұмтылуда.
Негізгі бөлім:
1. Жаңартылатын энергия көздерінің қазіргі жағдайы:
Қазақстанда ЖЭК-тің үлесі 2021 жылы жалпы энергия өндірудің 3,5%-ын құрады.
Бұл көрсеткіш 2025 жылға қарай 10%-ға жетуді жоспарлап отыр (Дүниежүзілік
банк, 2020). Елімізде күн, жел, су және биомасса сияқты энергия көздері белсенді
түрде дамуда. 2022 жылы Қазақстанда 1,5 ГВт қуаттылығы бар жел электр
станциялары іске қосылды (Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі,
2022). Сонымен қатар, күн энергиясы саласында да бірнеше ірі жобалар жүзеге
асырылды, атап айтқанда, Алматы облысындағы “Сарытау” күн электр станциясы.
2. Экологиялық аспектілер:
ЖЭК-тің экологиялық артықшылықтары анық. Көмірмен салыстырғанда, жел
және күн энергиясы атмосфераға зиянды газдардың шығарындыларын азайтады.
Мысалы, 2020 жылы жаңартылатын энергия көздері арқылы өндірілген электр
энергиясы CO2 шығарындыларын 1,2 миллион тоннаға төмендетті (Тасболатов
Қасымбеков, 2022). Сонымен қатар, ЖЭК-тің дамуы экологиялық теңгерімді
сақтауға және климаттың өзгеруіне қарсы күреске ықпал етеді. Қазақстанның
экологиялық мәселелерін шешу үшін ЖЭК-ті дамыту маңызды болып табылады.

3. Экономикалық аспектілер:
Жаңартылатын энергия көздерін дамыту жаңа жұмыс орындарын ашуға,
инвестициялар тартуға және жергілікті өндірісті қолдауға мүмкіндік береді. 2021
жылы ЖЭК секторында 15 мыңнан астам адам жұмыс істеді (Нұрғалиев
Сулейменов, 2023). Сонымен қатар, ЖЭК жобаларына шетелдік инвестицияларды
тарту арқылы экономиканың өсуіне ықпал ету мүмкіндігі бар. Қазақстанның ЖЭК
нарығы халықаралық инвесторлар үшін тартымды бола бастады. “Samruk-Energy”
компаниясы шетелдік инвесторлармен бірлесіп, жаңа жел электр станцияларын
салу бойынша келісімдер жасасты (Қазақстан Республикасы Энергетика
министрлігі, 2022).
4. Әлеуметтік аспектілер:
ЖЭК-тің дамуы ауыл тұрғындарының өмір сапасын жақсартуға ықпал етеді.
Электр энергиясының қолжетімділігі ауылдық жерлерде әлеуметтік
инфрақұрылымды дамытуға мүмкіндік береді. Күн электр станциялары ауылдық
жерлерде электрмен жабдықтауды жақсартуға және тұрғындардың табысын
арттыруға көмектеседі (Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігі
статистика комитеті, 2023). Әлеуметтік бағдарламалар аясында халықты
жаңартылатын энергия көздерімен қамтамасыз ету үшін мемлекеттік қолдау
шаралары енгізілуде.
5. Кедергілер мен мүмкіндіктер:
• Кедергілер: ЖЭК-тің дамуына әсер ететін негізгі кедергілер — инфрақұрылымның
жетіспеушілігі, қаржыландыру мәселелері және мемлекеттік қолдаудың
жеткіліксіздігі. Сондай-ақ, нарықтағы бәсекелестік пен технологиялық шектеулер
де маңызды рөл атқарады. Мысалы, жел электр станцияларының тиімді жұмыс
істеуі үшін арнайы жел энергетикасын дамытуға арналған инфрақұрылым қажет.

• Мүмкіндіктер: Халықаралық тәжірибелерді енгізу, мемлекеттік
бағдарламаларды жетілдіру және жеке сектордың қатысуын арттыру арқылы ЖЭК-
ті дамытуға мүмкіндік бар. Мысалы, мемлекет тарапынан берілетін субсидиялар
мен салық жеңілдіктері ЖЭК жобаларын қаржыландыруды жеңілдетеді
(Дүниежүзілік банк, 2020). Бұдан басқа, “жасыл” технологияларға
инвестицияларды тарту арқылы Қазақстанның энергетикалық секторын
модернизациялауға мүмкіндік бар.

Қорытынды:
Қазақстандағы жаңартылатын энергия көздерінің даму тенденциялары
экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етуге, экономиканы әртараптандыруға
және әлеуметтік мәселелерді шешуге ықпал етеді. Мемлекеттік саясаттың тиімділігі
мен халықаралық ынтымақтастықтың артуы ЖЭК-тің дамуын жеделдетуге мүмкіндік
береді. Қазақстанның энергетикалық секторында жаңартылатын энергия көздерін
дамыту — бұл елдің тұрақты дамуы мен болашағы үшін маңызды қадам. Болашақта
ЖЭК-ті дамыту үшін кешенді стратегиялар мен инновациялық шешімдерді енгізу
қажет.

Әдебиеттер тізімі:

1. Қазақстан Республикасының Энергетика министрлігі. (2021).
“Жаңартылатын энергия көздерін дамыту жөніндегі мемлекеттік
бағдарлама”.

2. Дүниежүзілік банк. (2020). “Қазақстанда жаңартылатын энергия көздерін
дамыту: мүмкіндіктер мен кедергілер”.

3. Тасболатов, А., Қасымбеков, Б. (2022). “Жаңартылатын энергия: теория мен
практика”. *Энергетика* журналы.

4. Нұрғалиев, Е., Сулейменов, А. (2023). “Қазақстандағы жаңартылатын
энергия көздері: қазіргі жағдайы мен болашағы”. *Халықаралық энергетика
журналы*.

5. ҚР Ұлттық экономика министрлігі статистика комитеті. (2023). “Қазақстан
Республикасындағы энергетикалық баланс”.