Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті

«Дене мәдениеті және информатика» кафедрасы

Тақырыбы: Шахматтың ақыл-ойға пайдасы

Орындаған: «Дене шынықтыру және спорт»

білім беру бағдарламасының

3 курс студенті

Бахтығали Қолғанат Темірханұлы

Тексерген: PhD, қауымдастырылған профессоры Мендигалиева А.С

Орал-2024 жыл

ЖОСПАР

I. Кіріспе.....................................................................................................................3

II.Негізгі бөлім

1. Шахмат туралы түсінік.............................................................................4

2. Шахматтың Қазақстандағы дамуы........................................................7

3. Атақты шахматисттер...............................................................................8

4. Әлемдегі,Қазақстандағы шахматисттер.................................................9

5. Шахмат ойнаудың ақыл-ойға қандай пайдасы бар..............................10

III.Қорытынды ...................................................................................................13

Пайдаланылған әдебиеттер ...............................................................................14

КІРІСПЕ

Шахмат — ақыл-ой спорт түрі. Шахмат сөзінің мағынасы парсышадан патша (шах) өлді (мат) дегенді білдіреді. Әлемдегі кең таралған ойындардың бірі саналады. Оның адам мінезін қалыптастыруда, ақыл-ой қабілетін дамытуда зор маңызы бар.Әлемде шахмат – ақыл-ойды дамытатын спорт түрі болып саналады. Ежелден жеткен аңыздарға сүйенсек, шахматты алғаш болып біздің заманымызға дейінгі мың жыл бұрын үндістандық математик ойлап тапқан деседі. Шахмат сөзінің мағынасы патша (шах) өлді (мат) дегенді білдіреді. Біз жеке тұлға қалыптасуға мүмкіндік беретін шахмат ойынының тарихына үңіліп, сырын есте сақтапжүрмізбе?
«Ең әсерлі білім – сені жеңе алатын бәсекелеспен шахмат ойнау» деп америкалық публицист Ричард Бах айтпақшы, адамның бәсекеге қабілеттілік қасиетінің дамуына шахматтың пайдасы көп. Тіпті, әлемдегі ел басқарған айтулы саясаткерлер шахмат ойнап, табысқа жете білген. Бұл аңыз шындыққа жанасады. Тақтасы 64 шаршыдан тұратын шахматтың бір патша, бір уәзір, екі піл, екі ат, екі тура және сегіз пешка пішініне қарап-ақ пайымдауға болады. Өйткені, үндістандықтар пілді ертеден асырап, пайдаланып келеді.

Қазір өмірде де, шахматта да өз позициям бар. Шахмат ойынында қарсылас жақтың позициясына ойша ене алмасаң, зерттеп шабуылына талдау жасамасаң күшті қарсыласыңды жеңе алмайсың. Өмірде де бір істі бастамас бұрын жан-жақты ойлап, әр қадамға есеп бермесең нәтиже болмайды. Міне, жетістікке жетудің жолы – осы.

Ал шахмат ойынының пайдасы шаш етектен. Мәселен, жас ұлғайған сайын адам ақыл-ойға ауыртпалықты көбейту керек. Ол үшін шахмат ойнап, шет тілін үйреніп, кітап оқығаны жақсы. Бұл мидың когнитивтік мүмкіндігін арттырады. Шахмат – таңғажайып математика. Зейінді дамытып, жеңіске деген ерік-жігерді қалыптастырады. Психологтар бұл ойын түрін есте сақтаудың тиімді жолы ретінде қарастырып, альцгеймер ауруының алдын алу үшін ұсынады. Сондай-ақ шахмат жауапкершілікті арттырып, сабырлық, төзімділік секілді мінезді қалыптастырады. Жұмысты жоспармен жасап, оң шешімін іздеуге көмектеседі.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1.Шахмат туралы

Шахмат екі ойыншы арасында шахмат тақтасында ойналады. Ойын тақтасы 64 шаршыдан тұрады. Ойынның басында әрбір ойыншының иелігінде ақ немесе қара түсті он алты тас (шахмат фигурасы) болады: бір патша, бір уәзір, екі піл, екі ат, екі тура және сегіз сарбаз. Ойынның мақсаты қарсыластың тастарына шабуылдай отырып, патшаға мат қою.

Шахматты ойыншылар тобы да, бір-біріне немесе бір ойыншыға қарсы ойнай алады; мұндай ойындар әдетте кеңес беру деп аталады. Сондай-ақ, бір мықты ойыншы бірнеше қарсыластармен (әрқайсысы бөлек тақтада) ойнайтын бір уақытта ойын сеанстарының тәжірибесі бар. Ойын белгілі бір ережелерге бағынады; ресми турнирлерде ФИДЕ ережелері қолданылады, олар тек фигуралардың қозғалысын ғана емес, сонымен қатар төрешінің құқықтарын, ойыншылардың мінез-құлық ережелерін және т.б. реттейді. Стандартты емес ережелері, фигуралары, тақта өлшемдері бар шахматтың көптеген нұсқалары бар. Шахмат композициясының тиісті бөлімі-ертегі шахматы. Математика шахмат ойынының әртүрлі аспектілерін зерттейді (мысалы, классикалық «ходе барысы туралы есеп» және «сегіз патшайым туралы есеп»), соның ішінде компьютерлік модельдеу арқылы.

Шахмат тастарының жүрістері

1-сурет. Патша жүрістері.

2-сурет. Тура жүрістері.

3-сурет. Піл жүрістері.

4-сурет. Уәзір жүрістері.

5-сурет. Ат жүрістері.

6-сурет.Сарбаз жүрістері.

Шахмат ойынының көптеген түрлері бар. Ең танымал түрі швед шахматы.Швед шахматында төрт ойыншы ойнайды.Екі топқа, екі ойыншыдан бөлінеді. Топтағы ойыншылар қарсыласының фигурасын жеу арқылы бір-біріне фигура бере алады. Бірінші мат қойған ойыншы қарсыласына 3 жүріс береді, егер берілген жүрістің ішінде мат қоя алмаса, сол топ жеңіліске ұшырайды.Фигураны мат қою арқылы қоюға болмайды және қарсыластың 7 немесе 2 көлденеңіне пешкаларды қоюға болмайды. Пешка тақта соңына жеткенде ешқандай фигураға айнала алмайды.[1]

Шахмат тақтасы

Шахмат ойынының арнаулы тақтасы бар. Ол өзара  ақ және қараға түске  боялған бір дей 64 тең шаршыға бөлінген. 64 шаршы- ның қақ жартысы, яғни 32-сі ақ түске, 32-сі қара түске боялған. Тақтада фигуралар 3 түрлі жолмен жүре алады. Олар: Вертикаль жолдар, Горизонталь жолдар және диогональ жолдар.

«Бірінші кезекте шахмат – ол күрес»

*Шахмат  адамды жылдам ойлауға, шешім қабылдауға және қадам жасауға итермелейді. *Ойнау логикасы зейінділікті дамытуға, әр алуан варианттарды жылдам әрі дәл есептей білуге, жеңіс-ке жетуге деген ерік-жігер-ді қалыптастыруға және басқа да моральдық қасиеттерді тәрбиелеуге көмектеседі. *Шахмат ойыны – бұл адамның мінез-құлқын өзі басқарумен анықталатын қоғамдық тәжірибені қалыптас-тыруға арналған жағдайлар негізіндегі іс- әрекеттің бір түрі. Сондықтан, адам баласының дүние танымы кеңейеді, сөздік қоры, ойлау қоры дамиды, бі-лім сауаттылығы математика, физика, химия сияқты пәндерге көп септігін тигізеді. *Логикалық ойлау қабілеттерін дамытады    Шахмат – ақыл-ой спорт.

Шахмат ойының ережесі

Ережесі өте қарапайым. Шахматқа тек екі ойыншы қатысады. Содан шахмат екі ойыншы арасында шахмат тақтасында ойнатылады. Ойын басталмай тұрып екі қарсыласқа өз иеліктеріне әрқайсысына қарама-қарсы түстес он алты ақ немесе қара тас бөлініп беріледі. Тастарды жеке жіктеп қарастыратын болсақ: бір патша (♔,♚), бір уәзір (♕,♛), екі тура (♖,♜), екі піл  (♗,♝), екі ат (♘, ♞) және сегіз пешка (♙,♟). Ойынның басты мақсаты қарсыласының тастарын шақ келтірмей, патшаға мат қою.

ШАХМАТ ФИГУРАЛАРЫ

Шахмат ойынында барлығы 16 фигура, 16 пешка бар.Олардың жартысы ақ, жартысы қара түске боялған.

7-сурет. Фигуралардың атауы:

1. КОРОЛЬ-  ең маңызды фигура  

2. ФЕРЗЬ – корольдің оң қолы, ең күшті фигура

3. ЛАДЬЯ  — Ферзьден кейінгі күшті фигура

4. КОНЬ – басқа фигураларды аттап өте алатын бірден-бір фигура.

5. СЛОН – Коньмен күші бірдей фигура

6. ПЕШКА – ең әлсіз  ойыншы          

Фигуралар  екіге бөлінеді.

1. Ауыр фигуралар: Ферзь, Ладья

2.  Жеңіл фигуралар: Конь, Слон

2.Шахматтың Қазақстандағы дамуы.

Қазіргі таңда шахмат елімізде қарқынды дамып келеді. Бұл спорт түрінен әлемнің алдыңғы қатарлы елдері бүгінде елімізді осал қарсылас ретінде бағаламайды. Бұрындары өзге елдермен салыстырғанда қазақстандық қарсыластарын осал деп бағалайтын. Қазір бұл стеоротип бұзылған.

– Қазақстандағы шахматта, әсіресе, «әйелдер шахматында» айтарлықтай ілгерілеу бар.  Табысты шахматшы қыздар бар, олардың көпшілігі жоғары деңгейде, жас буын да мықты. «Ерлер» шахматы артта қалып тұр, бірақ үш-бес жыл ішінде жаңа жұлдыздар шығуы мүмкін. Мектептерде шахматты факультатив пән ретінде енгізудің маңызы зор. Бұл бастаманы Қазақстан Президенті қолдап отыр, алға қойылған көптеген жоспар орындалса, онда бұл көп жылдар бойы шахматтың дамуына негіз болады. Ал үлкен турнирлер қызығушылық тудырып қана қоймай, қайда ұмтылу керегін байқатады.[2]

8-сурет.Шахмат патшасы Магнус Карлсен

3.Атақты шахматисттер

Халықаралық шахмат федерациясы әлемдегі ең үздік шахматшылар тізімінің жаңа нұсқасын жариялады. Жасөспірімдер арасында үздік жиырмалыққа Бибісара Асаубаева, Меруерт Камалиденова, Ксения Балабаева, Алуа Нұрман және Лия Құрманғалиева кірді.

Қазақ халқы ежелден спортқа бейім болған. Сол сияқты біздің халқымыз ой спорты түрлерінен де құралақан қалмаған. Той-думандарда, жиындарда болмаса, спорттық жарыс, сайыс арнайы ұйымдастырылмады. Жаңа дәуірмен бірге өркен жайған таланттың бірі-әйгілі шахматшы, спорт шебері қостанайлық Анатолий Гаврилович Уфимцев еді. Ол Қазақстанның он дүркін чемпионы. Петербург шахмат мектебінің түлегі 1909 жылдан шахмат шебері Сергей Николаевич Фрейман, оралдық Шәмшит Мырзағалиев, астаналық Хәкім Омаров, шымкенттік Константин Коханов, алматылық Серікбай Бейсембаев, Евгений Браун-әйгілі шахматшылар. Аида Мүсілімова-Қазақстанның он дүркін чемпионы.

9-сурет.Атақты шахматшылардың мемлекет басшысына берген сыйлықтары.

4.Әлемдегі,Қазақстандағы атақты шахматисттер.

Әлем, Қазақстан чемпиондары.

Орыстар немесе москвалықтар шахматты зор шебер-лікпен ойнайды. Бұл ойынды олардың шебер ойнайтындығы сондай, тіпті мен олармен тең түсетін халықтың бар-жоғын білмеймін. Павел Одерброн

XIX ғасырда Францияда-Л.Лабурдоннэ, Англияда-Г. Стаунтон, Германияда-А. Андерсен, АҚШ-та П. Морфи таңдаулы шахматшылар ретінде танылды. Россияда шахмат тақтасына қарамай ойнаудың асқан шеберлері П. Шиллинг, К. Яниш, Сергей Урусов пен оның інісі Дмитрий, шахмат есебін құрастырушы және күшті тәжірбиелі ойыншы И. Шумов, А. Петров шахмат мәдениетін дамытуға айтарлықтай үлес қосты.

М. Чигорин-көрнекті орыс шахматшысы. Ол ширек ғасыр бойы үздіксіз Россия чемпионы болды және халықаралық жарыстарды сол кездегі мықты шахматшылар

В.Стейницті, Э. Ласкерді, Г. Пильсбериді, Д. Блекбернді, З. Таррашты және шетелдердің басқа да таңдаулы шахматшыларын тізе бүктірді. Әлемнің алтыншы чемпионы атағын совет азаматы М. Ботвинник жеңіп алды. Матчқа дайындық кезінде шахмат тақтасы үстінде А. Алехин кенеттен қайтыс болады. Совет гроссмейстері Анатолий Карпов әлемнің он екінші чемпионы деп жарияланды.

2023 жылдан бері қазіргі шахматтан әлем чемпионы — Дин Лижэнь. Шахматтан алғашқы ресми әлем чемпионы 1886 жылы Вильгельм Стейниц болды. 1948 жылдан бастап әлем біріншілігі үшін матчтарды ұйымдастырумен Халықаралық шахмат федерациясы (ФИДЕ) айналыса бастады.

1993 жылы ФИДЕ-мен келіспеушіліктің нәтижесінде Гарри Каспаров Кәсіпқой шахмат қауымдастығын (PCA) ұйымдастырды. Бұған жауап ретінде ФИДЕ оны чемпион атағынан айырып, басқа үміткерлер арасында чемпион атағын ойнатты. Осы оқиғалардың нәтижесінде әлемде екі чемпион пайда болды: Гарри Каспаров — PCA нұсқасы бойынша және FIDE демеушілігімен өткен кездесуде жеңіске жеткен Анатолий Карпов.

2006 жылы ФИДЕ чемпионы Веселин Топалов пен «классикалық шахмат» чемпионы Владимир Крамник арасында біріктіру матчы өтті, нәтижесінде абсолютті әлем чемпионы Крамник атанды.

Ресми түрде "шахматтан әлем чемпионы" атағын алғаш рет 1886 жылы Вильгельм Стейниц алды. Бірақ осы уақытқа дейін Батыста ең мықты деп танылған шахматшылар болған.[3]

Вильгельм Стейниц Эмануил Ласкер Александр Алехин Макс Эйве Михаил Ботвинник

10-сурет.Әлемдік шахматшылар

Шахматтан әлем чемпиондары

1993 жылға дейін

Вильгельм Стейниц | Эмануил Ласкер | Хосе Рауль Капабланка | Александр Алехин | Макс Эйве | Михаил Ботвинник | Василий Смыслов | Михаил Таль | Тигран Петросян | Борис Спасский | Роберт Фишер | Анатолий Карпов | Гарри Каспаров

1993–2006

ФИДЕ нұсқасы бойынша PCA нұсқасы бойынша

Анатолий Карпов | Александр Халифман | Вишванатан Ананд | Руслан Пономарёв | Рустам Касымджанов | Веселин Топалов Гарри Каспаров | Владимир Крамник

2006 жылдан кейін

Владимир Крамник | Вишванатан Ананд | Магнус Карлсен | Дин Лижэнь

5.Шахмат ойнаудың ақыл-ойға қандай пайдасы бар

Шахмат есте сақтау қабілетін жақсартады.

Маман шахматшылардың есте сақтау қабілеті күшті екенін білу таңқаларлық емес. Өйткені, ойын қозғалыстардың көптеген комбинацияларын және олардың ықтимал нәтижелерін есте сақтауды қамтиды.

Бір қызығы, тәжірибелі шахматшылар есте сақтаудың белгілі бір түріне байланысты жоғары көрсеткіштерді көрсетеді: есту жады. Бұл есту арқылы үйренгеніңізді есте сақтау қабілеті.

Бір тәжірибеде, зерттеушілер тәжірибелі шахматшылардың есте сақтау қабілетін шахмат ойнау тәжірибесі жоқ адамдармен салыстырды. Олар шахматшылар ешқашан шахмат ойнамаған адамдарға қарағанда естіген сөздерді еске түсіруде әлдеқайда жақсы екенін анықтады.

Шебер шахматшылардың есте сақтау және визуалды үлгілерді тез тану қабілеті де орташадан жақсырақ зерттеушілер Ойлау шахматтың күрделі позицияларын есте сақтаудан туындайды.

Шахмат ағын күйін енгізуге мүмкіндік береді.

Ағын – бұл күрделі тапсырмада ең жоғары өнімділік деңгейінде жұмыс істейтін толық қатысудың терең сыйлы сезімі. Спортшылар, әртістер және орындаушылар уақыттың бір түрге түсуін жиі сипаттайды, мұнда олар қойылған тапсырмаға толығымен назар аударғаны соншалық, олардың спектакльден тыс кез келген нәрсені сезінулері жоғалып кететін сияқты.

Зерттеушілер Ми белсенділігін зерттейтін адамдар тета толқындары адамдар ағыны күйінде болған кезде алынған электроэнцефалограммаларда (ЭЭГ) жоғарылайтынын атап өтті. Зерттеулер қиын шахмат матчтары кезінде тәжірибелі шахматшылардың ми сканерлеуінде тета толқындарының бірдей жоғары деңгейін көрсетті.

Шахмат сіздің шығармашылық қабілетіңізді арттырады.

Үндістандағы бір мектептің зерттеушілері екі топ оқушыларының шығармашылық ойлау қабілетін сынады. Бір топ шахмат ойнауға жаттығады, ал екіншісі жоқ.

Тесттер студенттерден жалпы элементтердің баламалы қолданыстарын ойлап табуды және абстрактілі формалардағы үлгілер мен мағыналарды түсіндіруді сұрады. Шахмат ойнаған оқушылар тестілеуде жоғары ұпай жинады. Зерттеушілер шахмат оқушылардың дивергентті және шығармашылық ойлау қабілетін арттырды деген қорытындыға келді.

Шахмат жоспарлау дағдыларын жақсартады.

Шахмат ойындары ұзақ уақыт бойы үнсіз ойлаумен белгілі, оның барысында ойыншылар әрбір жүрісті қарастырады. Ойыншылар қарсыластарының жауаптарын күтуге және әрбір ықтималды болжауға тырысады.

Бұл ақыл-ой әдеті – мұқият ойлану және жоспарлау – шахмат ойнаудың когнитивті денсаулық артықшылықтарының бірі.

Мінез-құлық ғалымдары адамдардың екі тобына Лондон мұнарасы сынағы — қазықтар мен моншақтарды қамтитын когнитивтік функциялық тест — және олардың жоспарлау дағдыларын өлшеп берді. Жүйелі түрде шахмат ойнайтын топ шахмат ойнамайтын топқа қарағанда жоспарлау дағдыларын айтарлықтай жақсы көрсетті. Сондай-ақ, шахмат тобындағы адамдар сынақ кезінде шешім қабылдауға көбірек уақыт жұмсады.

Шахмат терапияны тиімдірек ете алады.

Кейбір кеңесшілер мен терапевтер өзін-өзі тануды арттыру және тиімді терапиялық қарым-қатынастарды құру құралы ретінде клиенттермен шахмат ойнайды.

Шығармашылық терапия стратегиясы ретінде қарастырылатын шахмат матч барысында туындаған стресс пен қиындықтарға реакцияңызды көруге мүмкіндік береді. Сіздің терапевт сіздің жауаптарыңызды бағалауға және мәселелерге неге сіз солай қарайтыныңыз туралы көбірек білуге ​​көмектеседі.

Шахмат деменцияның дамуынан қорғауды ұсына алады.

2019 жылғы зерттеу шолуында ғалымдар шахматтың күрделі психикалық икемділік талаптары егде жастағы адамдарды деменциядан қорғауға көмектесетінін анықтады.

Зерттеушілер есте сақтауды, есептеуді, көрнекі-кеңістіктік дағдыларды және сыни ойлау қабілеттерін сынайтын ойынның когнитивті құлдырауды азайтуға және қартайған сайын деменцияның салдарын кейінге қалдыруға көмектесетініне дәлелдер тапты.

Шахмат СДВГ белгілерін жақсарта алады.

2016 жылы назардың тапшылығы гиперактивтілігі бұзылған 100 мектеп жасындағы балаларды қамтитын зерттеуде зерттеушілер көп қырлы емдеу әдісіне тұрақты шахмат ойнауды қосты.

Бұл емдеу әдісіне қатысқан студенттер емдеу курсынан кейін зейінсіздік пен шамадан тыс белсенділіктің 41 пайызға төмендеуін байқады.

Электрондық шахмат дүрбелең шабуылын болдырмауға көмектеседі

Дүрбелең шабуылының белгілерін азайтуға көмектесетін шахмат қолданбаларын пайдалануды қолдайтын ауқымды зерттеулер жүргізілген жоқ. 2017 жылғы бір жағдайлық зерттеуде дүрбелең шабуылын бастан өткерген адам тыныштық сезімін арттыру және дүрбелең шабуылының дамуын болдырмау үшін телефонда шахмат қолданбасын пайдалана алды.

Табыстың кілті оның назарын аудару және жағымсыз сезімдерден алшақтату үшін қажетті сынақ деңгейін табу болды. Бұл пайдаланушы үшін қиындықтың 2-ден 4-ке дейінгі деңгейлері қажетті қатынас көлемін қамтамасыз етті.

Шахматтың балаларға пайдасы бар ма?

Зерттеулер шахмат балалардың осы қабілеттерінің дамуын күшейтетінін көрсетіңіз:

• проблемаларды шешу дағдылары

• әлеуметтік және қарым-қатынас жасау дағдылары

• ойлау қабілеттері

Шахмат ойнаудың кемшіліктері бар ма?

Кез келген хобби немесе іс-әрекет сияқты, шахмат ойнаудың бірнеше кемшіліктері болуы мүмкін. Егер сіз шахматты ойын-сауық ретінде ойласаңыз, білуге ​​болатын кейбір нәрселер бар.

Шахмат ойнау стрессті тудыруы мүмкін

Бәсекеге қабілетті шахматшылар матч кезінде өз өнерлеріне қатты алаңдайды. Кейбіреулер тіпті ойынды былай сипаттады психикалық азаптау. Бәсекелестік рейтингтерге немесе өнімділікке байланысты стресс тіпті сау ұйқыға кедергі келтіруі мүмкін.

Зерттеушілер күрделі шахмат есептерін шығарумен айналысқан шахматшылардың жүрек соғу жиілігінің өзгермелілігін талдады. Жүрек соғу жиілігінің өзгермелілігі симпатикалық жүйке жүйесінің белсенділігі мен стресстің жоғарылауының көрсеткіші болып табылады.

Тәжірибелі, білікті ойыншыларда жүрек соғу жиілігінің өзгермелілігі проблемалар қиындаған кезде де өзгермеді, бірақ тәжірибесі аз ойыншыларда жүрек соғу жиілігінің өзгермелілігі төмендеді. Зерттеушілер бұл өзгеріс шахмат проблемаларының когнитивті қиындықтарынан туындаған стресстің жоғарылауымен байланысты деп санайды.

Шахмат ойнау сынақ өнімділігін айтарлықтай арттырмауы мүмкін

Егер сіз оқушыларды шахматқа үйрететін көптеген ата-аналар мен мұғалімдердің бірі болсаңыз, бұл ойын математика мен есептерді шешуді қамтитын стандартталған тестілердегі өнімділікті жақсартады деген үмітпен, жетістіктерге көңіліңіз толмауы мүмкін.

Бірнеше оқиды шахмат ойнау когнитивті, есте сақтау және математикалық дағдыларды жақсартқанымен, ол міндетті түрде жоғары сынақ ұпайларына айналмайтынын көрсетті. Зерттеулер шахмат ойнаудың сынақ ұпайларына әсері туралы аралас нәтижелер берді.

Шахмат маманы болу көп уақытты қажет етеді

Жаттығу керек, әдейіжәне көбінесе жалғыз, шахмат ойнаудың пайдасын көру үшін.

Ойында озық ойнайтын және ойын ынталандыратын психикалық жетістіктерді сезінген ойыншылар жылдар бойы оқу сағаттарын жұмсайды. Вундеркиндтер болғанымен, ойынды меңгеру үшін адамдардың көпшілігі көп жылдарды алады.

Шахматтың көптеген танымдық артықшылықтары бар, соның ішінде:

• ақыл

• эмпатия

• жады

• жоспарлау және проблемаларды шешу дағдылары

• шығармашылық қабілеттер

Шахмат сонымен қатар бірнеше денсаулық жағдайының, соның ішінде деменция, СДВГ және дүрбелең шабуылдарының белгілеріне немесе ауырлығына көмектесе алады. Бұған қоса, бұл қиын ойынды ойнау ағын сезімін табуға немесе терапия сеанстарының тиімділігін арттыруға көмектеседі.[4]

Қорытынды

Шахмат - адамның ақыл-ойын дамытатын бірден-бір ойын.Шахмат-бұл адамның мінез-құлқын өзі басқарумен анықталатын қоғамдық тәжірибені қалыптастырға арналған жағдайлар негізіндегі іс-әрекеттің бір түрі.Сондықтан шахмат ойыны адам баласының дүние танымы кеңейеді,сөздік қоры, ойлау қоры дамиды,білім сауаттылығы математика,физика,ххимия сияқты пәндерге көп септігін тигізеді. Барлығына шахмат ойнауды үйретуге болады, бірақ ол үшін шыдамды болу керек. Біздің мақсатымыз - чемпиондарды тәрбиелеу емес, дана ойынға деген қызығушылықты ояту. Шахмат ойынына деген қызығушылығының артуы және осы дамытушылық, тәртіпті ойын ойнауды үйренуге деген ұмтылысы деп санауға болады. Шахматты жетілдіруде шек жоқ, үйренетін және таң қалдыратын нәрсе әрқашан бар. Олардың тереңдігі мен сұлулығы сарқылмас, сондықтан олар сіздің өмірлік серігіңіз бола алады.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Н.Даулыбаев,Ж.Мақажанов Шахмат ойыны-Алматы: «Қазақстан» 1984ж.

2. Абрамов Л. Организация и судейство шахматных соревнований М.Физкультура и спорт 1977ж.

3. Ю.И.Карахан Шахмат ғажайып ойын Алматы «Қазақстан» 1985ж.

4. Аттың жүрісі .Алматы Қазақстан 2002ж.