Самұрық-Қазына қорының түпкі мақсаты мен қызметтерінің жемісі

Кіріспе

Қазақстан Республикасының экономикалық дамуында стратегиялық рөл атқаратын институттардың бірі – «Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры. Бұл қор 2008 жылы құрылған сәтінен бастап мемлекеттік активтерді тиімді басқару арқылы ұлттық экономиканың тұрақтылығын қамтамасыз ету, ұзақ мерзімді инвестицияларды жүзеге асыру және әлеуметтік маңызы бар жобаларды қолдау міндетін атқарып келеді. Мақалада қордың түпкі мақсаты, негізгі қызметтері мен бүгінгі күнге дейінгі жетістіктері мен сын-қатерлері қарастырылады.

1. Қордың құрылу мақсаты

«Самұрық-Қазына» қорының құрылу мақсаты – Қазақстан экономикасының әртараптандырылуын қолдау, ұлттық компанияларды бір орталықтан тиімді басқару және жаһандық экономикалық дағдарыстарға қарсы тұру. Қор ҚР Президентінің жарлығымен 2008 жылы құрылды және ол өз қызметін коммерциялық негізде, бірақ ұлттық мүддеге сүйене отырып жүзеге асырады.

2. Негізгі қызмет бағыттары

Қордың қызметтері бірнеше негізгі бағыттардан тұрады:

а) Активтерді басқару
Қор ірі ұлттық компаниялардағы мемлекет үлесін басқарады. Оларға «ҚазМұнайГаз», «Қазақстан Темір Жолы», «KEGOC», «Қазпочта», «Air Astana» және басқа стратегиялық маңызы бар ұйымдар кіреді.

ә) Инвестициялық жобаларды қолдау
Қор ұлттық және аймақтық деңгейде инфрақұрылым, энергетика, көлік, телекоммуникация, өнеркәсіп салаларында жобаларды іске асырады.

б) Жекешелендіру процесіне қатысу
Қор үкіметтің 2025 жылға дейінгі жекешелендіру бағдарламасына сәйкес, бірқатар активтерді бәсекелі ортаға беруді көздейді. Бұл ашықтық пен тиімділікті арттыруға бағытталған.

в) ESG стандарттарын енгізу
Экологиялық, әлеуметтік және корпоративтік басқару (ESG) қағидаттарын енгізу – қордың жаңа стратегиялық бағыты. Бұл тұрақты даму мен халықаралық нарықтарға интеграция үшін маңызды.

3. Қызмет нәтижелері мен жетістіктері

а) Экономикалық тиімділік
Қор басқаратын компаниялар мемлекеттік бюджетке ірі салық төлеушілер қатарында. Мысалы, «ҚазМұнайГаз» және «ҚТЖ» ел экономикасына миллиардтаған теңге көлемінде кіріс әкеледі.

ә) Инфрақұрылымдық даму
Қор қатысқан жобалар нәтижесінде Қазақстанда мыңдаған шақырым теміржол мен автожолдар, жаңа энергетикалық нысандар, логистикалық орталықтар салынды.

б) Халықаралық нарыққа шығу
Қорға қарасты бірқатар компаниялар – халықаралық нарықта белсенді. Мысалы, «Air Astana» халықаралық рейстердің санын арттырып, бірнеше халықаралық авиа рейтингтерде жоғары орын алады.

в) Жекешелендіру үлесі
Қордың бірқатар активтері IPO және SPO арқылы жекешелендірілді. Бұл – Қазақстан қор нарығын дамытуға үлес қосып отыр.

4. Сын-қатерлер мен болашақ бағыттар

Бүгінгі таңда қор тиімділік, ашықтық пен есептілік мәселелерімен бетпе-бет келіп отыр. Қоғам тарапынан кейде құрылымдық күрделілік пен бюрократиялық тежелу туралы сын айтылады. Сол себепті, 2022 жылдан бастап қор "қайта құрылымдау" және "қысқарту" саясатын жүргізуде.

Қордың 2023–2033 жылдарға арналған стратегиясында:
- жасыл экономикаға көшу,
- цифрландыру,
- ұлттық активтердің табыстылығын арттыру,
- ашық корпоративтік басқару жүйесін орнату көзделген.

Қорытынды

«Самұрық-Қазына» қоры – Қазақстанның экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ететін, ұлттық активтерді стратегиялық тұрғыда біріктіретін, ел болашағы үшін маңызды институт. Қордың түпкі мақсаты – ұлттық әл-ауқатты арттыру болса, оның атқарып жатқан қызметтері мен жемістері – экономикалық тұрақтылықтың кепілі. Алдағы уақытта ашықтық пен тиімділікті арттыру арқылы бұл қор Қазақстанның жаһандық нарықтағы орнын күшейтуге үлес қоса береді.