М.ТЫНЫШПАЕВ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ КӨЛІК ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛАР АКАДЕМИЯСЫНЫҢ

ШЫМКЕНТ КӨЛІК КОЛЛЕДЖІ

«Автоматика, радиоэлектроника, тасымалдауды ұйымдастыру және жол шаруашылығы» бірлестігі

Г.Ш. Мұхажанова

КМ 11 «СТАНЦИЯНЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ЖҰМЫСЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ»

Мамандық: 10410200–Темір жол көлігінде тасымалдауды ұйымдастыру және қозғалысты басқару

Біліктілік: 3W10410201 4-ші және 5-ші кластардың темір жол стансасының кезекшісі

4S10410205 Тасымалдауды ұйымдастырушы технигі

ШЫМКЕНТ 2023жыл

Шекарадағы станцияларда өтетін жүк және коммерциялық операциялардың ерекшеліктері

Шекаралық станцияларының мінездемесі шекаралық станциялар өзінің жұмыс орындау технологиясына байланысты төмендегіше түрлеріне бөлінеді:

Қайта тиеу - жұмысы шекараның екі жағындағы мемлекеттер үшін өзінше жеке орындалады, олардың әрқайсысының жеке станциялары болады. Бұл станцияларда екі жақтың да агенті жұмыс істеп, жүктерді тексереді, құжаттар дайындайды.

Қайта тиелмейтін түр - шекарадағы мемлекеттер үшін жеке орындалады.

Біріктірілген қайта тиеу – жұмысы шекрадағы бір станцияда орындалады. Осы вариантпен жұмыс жүргізу жұмсалатын қаражатты тиімді пайдалануға вагондардың айналымымен тездетуге көмектеседі.

Біріктірілген қайта тиелмейтін түрі- экономикалық өзара көмектесу кеңесіне СЭВ қатысты елдер үшін, вагондардың дөңгелегін ауыстыру арқылы жүргізіледі.Осы вариантпен жұмыс жүргізуде, дөңгелегін ауыстыратын вагондар үшін, ұзындығы молырақ жолдар керек болады.

Егер орындалатын жұмыстың көлемі көбірек болса, олар бірнеше станцияларда орындалып, олардың әрқайсысы арнайы жүктерді кейбір түрлеріне бекітілген жағдайда орындалады. Бұл станциялардың жұмысы өзара байланысып, қайта тиеу районына біріккендей технология ретінде ұйымдастырылады.

Шекаралық қайта тиеу станцияларының жолдары параллельді, жалғас, аралас тектес түрінде болады.Бұл жолдарда қабылдау, жөнелту, сұрыптама жұмыстары жүргізіледі. Сұрыптама жұмыстарының қорытындысы бойынша вагон дөңгелектерінің не бірыңғай вагондарды жинап, екінші жағына вагон енінің екінші түрін жинайды, олардың ортасында қайта тиеуге арналған құрама-механизмдері бар.

Вагондарды қарама-қарсы қойып, олардың есіктерінің арасына алмалы-салмалы темір мостик арқылы жалғастырып қайта тиеу жұмысын жүргізеді. Егер орындалатын жұмыстың көлемі көбірек болса, осы жұмыстар орындалатын арал тектес алаң болуы тиіс. Аралдың екі жағына вагон дөңгелегінің ені екі түрлі вагондарды беріп, арал-тектес алаң арқылы жүктерді қайта тиеу жұмысы жүргізіледі.

Аса бағалы жүктер үшін теміржол кіретін үлкен қоймалар болуы тиіс. Өте ауыр салмақты жүктер мен контейнерлер үшін көтеру әртүрлі крандар, көмір және рудалар үшін, греиферлік кран, вагон аударатын құрылым болуы керек.

Керек жағдайда тез бұзылатын жүктер үшін мұз, тұзбен жабдықтайтын құрылым, малдар түсіріп тиейтін платформалар болуы керек. Шекаралық станциялардың жұмыс технологиясы қабылдау, жөнелту операциялары, поездарды құрастыру, бұзу жұмыстары, локомотивтерді маймен, сумен жабдықтау, жүктерді қайта тиеу, вагондардың дөңгелектерін алмастыру, техникалық және коммерциялық бақылау, қарасу, жөндеу, фитосанитарлық бақылау, құжаттарды толтыру, кедендік бақылау жұмыстарын қамтып, өте тиімді ұйымдастыруды көрсетеді. Жүктерді, вагондарды қабылдау, қайта тиеу, дөңгелектерін ауыстыру қабылдаушы жолдың шекаралық станциясы жүргізеді. Екі жақтың келісімімен бұл жұмысты тапсырушы станция орындауы да мүмкін.

Біріккен шекаралық станцияларда, екі жақтың да агенттері болып, барлық техникалық, коммерциялық, кедендік бақылаудың бәрі бірге өткізіледі.Жүкті өткізетін жағы 6 дана тапсыру ведомостын толтырады, оның үшеуі тапсыратын, үшеуі қабылдайтын жаққа беріледі.

Олардың біреуі кеден қызметкерлеріне, екіншісі сол тапсыру станциясына, үшіншісі көрші жолдың басқармасына арналады. Вагондарды тапсыру вагондық ведомостты 4 дана толтыру арқылы, оның 2 тапсыратын жағына, 2 қабылдайтын жаққа арналады. Қабылдайтын жақтың агенті, жол құжаттары, тапсыру, вагондық ведомосттарға қол қойып, оны штампель арқылы куәландырады.

Жүктің вагондағы пломбалаған, ашық вагонда жүктің салмағын, санын тексермей-ақ қабылдайды. Ал ашық вагондағы брезентпен жаппаған жүктерді, оның санын салмағын, екі жақтың агенттері тексеріп, анықтап, санап жібереді. Егер тексеріс кезінде, жүктің бүліну, бұзылуы, санының артық, кемдігі байқалса, коммерциялық акт түзіледі. Оны екі жақтың агенттері қол қойып растайды.

Егер бүліну, бұзылу себептері вагонның ақауына байланысты болса, оған техникалық акт түзіледі. Шекаралық станцияларда, егер жүктің қорабы, ыдысы тасымалдауда ары қарай жөнелтуге жарамсыз болса, қауіпті болса, ол жүк қабылданбай кері қайтаруына құқы бар.

Шекаралық стансаларда тиеу уақытына кеткен операцияларды орындау кестесі

Бақылау сұрақтары:

1. Шекаралық стансаларда орындалатын операциялар және олардың түрлері қандай?

2. Шекаралық станциялардың жұмыс технологиясын атаңыз?

3. Шекаралық станса қандай қызмет атқарады?

4. Аса бағалы жүктер үшін қандай қоймалар болуы тиіс?

5. Тексеру кезінде екі жақты агенттердің міндеттері, келіссөздері қалай жүргізіледі?

6. Біріктірілген қайта тиелмейтін түрі дегеніміз не?

7. Шекаралық стансаларда кедендік бақылау аймағы қандай?

Әдебиеттер тізімі:

С.Е. Бекжанова, З.С. Бекжанов «Жүк тасымалдау мен коммерциялық жұмыстардың негіздері» 223-228 бет «Жүк тасымалдау ережесе»