“Абай Құнанбайұлы туралы”

Абай Құнанбайұлы – қазақ халқының ұлы ақыны, ойшылы және ағартушысы. Ол тек өлең жазған адам емес, халықтың болашағын ойлаған терең ой иесі болды. Абайдың шығармалары адамдарға жақсы қасиеттерді үйретуге, білім алуға, әділ болуға шақырды. Ол өз заманында қазақ қоғамының кемшіліктерін көріп, оны түзетуге талпынды.XIX ғасырда қазақ даласында өзгерістер көп болды. Халықтың бір бөлігі ескі дәстүрге беріліп, надандыққа ұшырап, дамуды кейінге қалдырған. Сол кезде Абай білімнің маңызын айтып, адамдардың ой-санасын өзгертуге тырысты. Ол адамгершілік пен әділдікті, еңбек пен білімді жоғары қойды. Оның ойынша, адамның ішкі дүниесі тәрбиеленсе, қоғам да дамиды.

Абай 1845 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысында дүниеге келген. Оның әкесі Құнанбай – ел басқарған, беделді адам еді. Абай бала кезінен зерек, ойшыл болды. Алдымен ауыл молдасынан білім алып, кейін Семейдегі медресеге барды. Сондай-ақ орыс тілін үйреніп, орыс әдебиетімен танысты.Абайдың өмірі оқумен ғана шектелмеді. Ол ел басқаруға, қоғам өміріне де араласты. Орыс әдебиетімен танысып қана қоймай, оны қазақ тіліне аударып, өз халқына жеткізді. Александр Пушкин, Михаил Лермонтов, Иван Крылов сияқты авторлардың шығармаларын аударғаны қазақ әдебиетінің дамуына үлкен үлес қосты.Абай тек білімге сүйеніп қоймай, өз халқының жағдайын түсініп, олардың мүддесін ойлады. Ол қазақ қоғамындағы надандыққа, ашкөздікке, әділетсіздікке қарсы болды. Ол өз өлеңдері арқылы халыққа білім мен әділдіктің жолын көрсетті.

Абайдың өлеңдері көбіне адам мінезі мен қоғам кемшілігін сынауға арналған. Ол өтірік, жалқаулық, мақтаншақтықты сынады. Мысалы, «Ғылым таппай мақтанба» деген өлеңінде жастарды білім алуға, еңбек етуге, дұрыс өмір сүруге шақырады. Абай бес дұшпан деп өсек, өтірік, мақтаншақтық, еріншектік және бекер мал шашуды атады.Абай табиғат туралы да өлеңдер жазды. «Қыс», «Күз», «Жазғытұры» сияқты өлеңдерінде қазақ даласының көрінісі мен табиғат сұлулығы суреттелген. Бұл өлеңдерде адамның көңіл-күйі де көрініс табады. Абай үшін табиғат – тек сурет емес, адам өміріне сабақ беретін дүние.Сонымен қатар Абай махаббат, достық, өмірдің мәні туралы да терең ой айтты. Ол адам жүрегін, сезімін тәрбиелеудің де маңызды екенін білді. Сондықтан оның өлеңдері тек көркем сөз емес, өмірлік сабақ та болды.Абайдың қара сөздері – қазақ әдебиетіндегі ерекше туындылар. Барлығы қырық бес сөзден тұрады. Қара сөздерінде білімнің маңызы, адамгершілік, еңбек, иман, мінез туралы ойлар жазылған. Абай адамның дұрыс жолмен жүруі өз қолында екенін түсіндіреді. Ол үшін ең бастысы – «толық адам» болу.Толық адам дегеніміз – ақыл, жүрек, қайрат үшеуі бірдей дамыған адам. Егер осы үшеуі бір болса, адам дұрыс шешім қабылдай алады деп ойлады.Қара сөздерінде Ол балаларды оқуға, ғылымға үйренуге шақырды. Орыс тілін білудің де пайдасын айтты, себебі ғылым мен білім көбіне сол тілде келетін.Абай үшін адам тек бай, билікті болып қана қоймай, ақыл мен еңбегі арқылы биікке жетуі керек еді. Ол надандыққа қарсы болды және білімді, ойлы адамдарды қолдады.Сонымен қатар, Абай жастарға тек кітап оқу жеткіліксіз екенін айтты. Адам өз ісінде де, өмірде де дұрыс болуға, әділ болуға тырысуы керек. Ол үшін жеке мінез, тәрбие, рухани дамуы маңызды болды.

Абай Құнанбайұлы – қазақ халқының рухани ұстазы, ағартушысы. Ол өз заманындағы қоғамның кемшіліктерін көріп, халықты түзелуге шақырды. Оның өлеңдері мен қара сөздері бүгінгі күні де өзекті болып отыр.Абайдың басты мақсаты – білімді, еңбекқор,адамгершілігі мол ұрпақ тәрбиелеу. Сондықтан оның мұрасы ешқашан ескірмейді және әр кезде жаңа мағына береді.Абайдың ойлары мен шығармалары жастарға ғана емес, барлық адамдарға өмірлік сабақ береді. Ол өзінің өлеңдері мен қара сөздері арқылы қазақ халқына саналы ой, білім мен әділдіктің жолын көрсетті.