Пәні

Химия

Сыныбы

9

Сабақтың тақырыбы

Оттекті органикалық қосылыстар. Метанол, этанол.Көп атомды спирттер, глицерин.

Мақсаты

1.Оқушыларды спирттер және олардағы функционалдық топ-гидроксотоптың қызметімен таныстыру;

2.Спирттердің құрамы, қасиеттері және адам организміне зияны жайлы мағлұмат беру;

3.Көпатомды спирттердің маңызды өкілдері-этиленгликоль мен глицерин жөнінде түсінік беру.

Күтілетін нәтижелері

1.Спирттер туралы негізгі ақпаратты біледі;

2.Химиялық қасиеттеріне теңдеулер жаза алады;

3.Химиялық теңдеулерін есептеулерде қолдана алады.

Керекті жабдықтар

Оқулық, сызбанұсқа, кесте, слайдтар, постерлер, маркер, парақшалар, стикерлер, қажетті реактивтер мен құрал-жабдықтар

Сабақтың типі

жинақтау, жаңа тақырыпты меңгерту сабағы

Қолданылған әдіс - тәсілдер:

«Жылылық сыйлау», «кір жаятын жіп» әдісі, «Шеңбер бойына жазу», «Жүзім шоқтары» әдісі, «Бағдаршам» арқылы бағалау,

сұрақ - жауап, шығармашылық жұмыс, «Кел, танысайық!», «Шараптың шығуы жайында хикаят», «Ойлан, Жұптас, Бөліс»,

Маршруттық карта, «Үшіншісі артық», «Сәйкестендіру.», «Жүйріктен жүйрік озар жарысқанда», «Лездеме» әдісі, «Жетістік баспалдағы»

Сабақтың формасы:

жекелей жұмыс, жұппен жұмыс, топпен жұмыс

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Уақыт

Жоспарланған іс- әрекет

Мұғалім іс – әрекеті

Оқушы іс – әрекеті

Кіріспе

Ұйымдастыру.

3 минут

1.Оқушылармен амандасу;

2.Психологиялық ахуал туғызу. «Жылылық сыйлау» Мақсаты: Әрбір оқушыға жағымды орта орнату мақсатында күннің суреті мен «Бүгінгі күндеріңіз осындай шуақты болсын!» деген тілек жазылған қағаз тарату.

3. «Спирттер»тақырыбы бойынша үш топқа бөлу. Топ басшыларын сайлау. (Сыныпты «кір жаятын жіп» әдісі арқылы топтарға бөлу)

1 топ: Метанол;

2 топ: Этанол;

3 топ: Глицерин.

Мұғалім оқушыларды топқа бөлуді ұйымдастырады.

4. Оқушылардың бағалау парағын топ басшысына тапсыру.

Мұғаліммен сәлемдесіп, сабаққа дайындалады. Спирттер арқылы 3 топқа бірігеді, топ ережесін құрады, топта рөлдерге бөлінеді. Жағымды орта туғызады.

«Білу» - өтілген материалды есте сақтау және қайта жаңғырту. Оқушы қолданылған терминді, ұғымды, ережені біледі.

5 минут

Ү й тапсырмасын сұрау: «Шеңбер бойына жазу» әдісі бойынша «Көмірсутектерді өндіру, өңдеу және қолданудағы экологиялық мәселелер.» тақырыбы қорытытындыланады. Топтағы әрбір оқушының өз парағы болу керек. 2 минут ішінде параққа тақырып бойынша 1-2 сөйлем жазады. Парақтар шеңбер бойынша келесі оқушыларға беріледі. Олар алдыңғы жазуды оқып, өзінің ойын қосады. Солай парақтар бір- біріне беріліп, соңында әркімнің парағы өзіне келеді. Кімге түсті қағаз берілсе, сол оқушы жауап береді.

Оқушылар 2 минут ішінде парақтарына тақырып бойынша 1-2 сөйлем жазады.

Кіріспе. Қызығушылығын ояту. «Түсіну» - материалды бір айтылу формасынан басқасына түрлендіру, оқушының материалды түсінуі.

5 минут

«Жүзім шоқтары» әдісі арқылы сабақтың тақырыбын ашу.

1.Спирттер дегеніміз .....?

2.Қандай спирттерді білісіңдер?

3.Спирттер қайдан алынады?

Мұғалім әдісті түсіндіріп кетеді. Қол шапалақтау арқылы топтарды алмастырады.

«Бағдаршам» арқылы бағалау

«Жасыл» - түсінікті тиянақты,

«Сары» - жауап толық емес

«Қызыл» - дұрыс жауап берілмеді

Тақырып бойынша білетін барлық мәліметтерді айтады.

Оқушылар бір-бірін бағдаршам түстері арқылы бағалайды.

Жаңа тақырыпты меңгеру «Қолдану»,

7 минут

Кел, танысайық! (Жаңа тақырыппен танысу) Оқушылар бүгінгі танысатын жаңа сабағымыз спирттер туралы болмақ.

Оқушыларға сұрақ: Спирттің көне шығу тарихы туралы не білеміз?

«Шараптың шығуы жайында хикаят»

Ертеде бір патшаның есігінің алдына лашын құсы дән тастап кетеді. Оны уәзірлеріне беріп ескертеді. Ол өсімдік болып жайқалып өседі. Келесі жылы одан да әдемі болып өседі. Келесі жылы одан да әдемі болып өседі. Келесі жылы одан да әдемі болып өседі. Үш – төрт жылдан кейін жеміс береді, таң қалады, күтеді. Күзге таман әдемі мөлдір жемісті жеп көруге жүрексінеді. Сонан соң патшаның әмірі бойынша шыны ыдысқа салып қойып, біраз күнен кейін көріп, одан да мөлдір сұйық пайда болғанын көрген уәзірлер патшаға көрсетеді. Патша тұтқында жатқан бір сорлыны әкеліп, соған ішкізеді. Бір кесе ішеді, екіншісін береді. Үшіншісін сұрап ішеді. Соңында ән салады. Бейжай күйге түседі. Ең соңында патшаның тағын сұрайды. Шаршап қалжырап ұйықтап кетеді. Ертеңіне әлгіні шақырып сұрағанда, рахатқа батқандығын айтады. Сонда патша ішіп, ең алғаш «Патша шарабы» шыққан екен деседі.

Адамдар спирттердің мастандыратын қасиетін біздің ғасырымызға дейінгі

8000 жыл бұрын – жеміс шырынынан, жабайы жүзімнен және балдан жасалынатын алкогольдік ішімдіктерді дайындауға мүмкіндік беретін керамикалық ыдыстардың шығуымен қатар білген. .

Батыс Европада алғаш рет спиртті алған итальяндық монах алхимик Валентиус болды. Ол: « кәріні жасартатын, шаршағанды сергітетін, күйінгенді жұбататын эликсир»,- деп атады. Арабтар таза спиртті 6-7 ғасырларда ала бастады және оны « әл-кугул » деп атай бастады.

Дмитрий Иванович Менделеев 1865 жылы «Спирттің сумен қосылысы туралы пайымдаулар» тақырыбына докторлық диссертация қорғады.

АЛКОГОЛЬ ( АРАБша alkohol – майда ұнтақ)

«шарап рухы» (aqua vitae) – ең мықты дәрі

Этил спиртін орта ғасырларда осылай атаған. Кейіннен алкогольдік қосылыстар спирттер класына біріктірілді..

Спирттер-молекула құрамында бір немесе бірнеше сутек атомдары гидроксил тобымен алмасқан, көмірсутектердің туындылары. Спирттер құрамындағы гидроксил топтарының санына байланысты біратомды және көпатомды болып бөлінеді.Біратомды спирттердің жалпы формуласы С_пН_2п+1OН.

Қарапайым өкілдері:СН₃ОН-метил спирті, С₂Н₅ОН-этил спирті

Көпатомды спирттердің молекуласында бірнеше гидроксил тобы болады

Көпатомды спирттердің өкілдері-этиленгликоль C₂H₄(OH)₂және глицерин C₃H₅(OH)₃

Спирттерді алу жолдары:

1.Көмірсутектердің моногалогентуындыларының гидролизі:

С₂Н₅СІ+NаОН→С₂Н₅ОН+NаСІ

2.Алкендерді гидратациялау:

С₂Н₄+Н₂О→С₂Н₅ОН

3.Құрамында қанты бар заттардың ашуы:

С₆Н₁₂О₆→2С₂Н₅ОН+2СО₂↑

Химиялық қасиеттері:

1.Жану реакциясы:

С₂Н₅ОН+3О₂→2СО₂+3Н₂О+Q

2. Тотығу реакциясы:

С₂Н₅ОН+ [О]→СН₃СОН+Н2О

СН₃СОН+ [О]→СН₃СООН

3.Этиленді алу:

С₂Н₅ОН→С₂Н₄+Н₂О

Оқушылар жаңа сабақты мұқият тыңдайды.

Қажетті мәліметтерді дәптерлеріне жазып алады.

Сергіту сәті

2 минут

Тәжірибе: Этил спиртін (СН₃-СН₂ОН) метал натриймен (Na) әрекеттестіру.

2С₂Н₅ОН+2Na –>2C₂Н₅ОNa+H₂

Оқушылар көрсетілген тәжірибе бойынша реакция теңдеуін дәптерлеріне жазады.

«Талдау», «Жинақтау» -тұтастыққа қол жеткізу

15 минут

«Ойлан, Жұптас, Бөліс» 2 минут

О қушылар тақырыпты өз беттерімен оқып шығады, содан соң тақырып бойынша берілген тапсырманы орындап, алған теориялық білімдерін практикамен дәлелдейді.

Т апсырманы маршруттық картамен беріп, оқушылардың күтілетін нәтижесіне жетуін өздігінен жоспарлауға үйретеді.

Маршруттық карта

1 – аялдама «Үшіншісі артық» 2 минут – 2 балл Мына қосылыстардың ішінен үшінші артық қосылысты тауып, сыз.

2 – аялдама «Сәйкестендіру.» 2 минут – 3 балл

Берілген спирттердің формуласын тауып көрсет.

Спирттің атауы Спирттің формуласы

Этиленгликоль А) CH₂-СН₂-СН₂

ОН ОН ОН

Метанол Б) CH₃CH₂OH

Глицерин В)НО-CH₂ -CH₂-OH

Этанол Г)СН₃ОН

3– аялдама «Жүйріктен жүйрік озар жарысқанда» 4 минут – 5 балл

Айналымдарды іске асыруға болатын реакция теңдеулерін шығармашылықпен орындаңдар:

CаС₂ → C₂Н₂ → C₂Н₄→С₂Н₅ОН

4 – аялдама «Кім жылдам?» 4 минут – 7 балл

Этиленнің 33,6 литрін гидраттағанда этил спиртінің қандай массасы түзілетінін есептеңдер.

Оқушылар ойына келген жауаптарды немесе идеяларды барынша көп жазады (Ойлан). Одан кейін олар өз идеяларын әріптестерімен біріктіреді (Бірік) және соңында мұғалім бүкіл сыныптың идеяларын талқылауды бастайды (Бөліс).

Топтар оқулық, ресурс, көрсетілген үлгілер арқылы алынған мәліметтерін жинақтап тапсырманы орындайды.

Құрып болғаннан кейін басқа топ алдында қорғайды.

Бер:

V(C₂H₄) =33.6л

т/к m(C₂Н₅ОН)- ? Шешуі:

33,6л Х л

С₂Н₄+Н₂О = С₂Н₅ОН

22,4л/моль 46г/моль

х=(33,6л*46г)/22,4л=69г

Қорытынды

«Білімді бағалау»- Қандай да бір материалдың мәнін бағалап зерттеу жүргізу

5 минут

«Лездеме» әдісі арқылы сабақты қорытындылау.

Оқу үрдісінің барлық аспектілерінде оқушыларды белсене қатысуға мүмкіндік жасайды, оқушылардың өз түсінігі мен пікірін қалыптастыруды көздейді.

Бүгінгі сабақтың негізгі сөздерін атамай түсіндіру. Сөзді тапқан бірінші адам конверттен келесіні таңдайды және қалғанына түсінік береді.

Конверттегі сөздер: Спирт, метанол, этанол, -ол жұрнағы, этиленгликоль, Нитроглицерин, глицерин, алкоголизм, «шараптың рухы»

Оқушылар сабақта өткен материалды қайталап, бекітеді.

Үйге тапсырма:

1 минут

§53,54. Оттекті органикалық қосылыстар. Спирттер. Көпатомды спирттер. Глицерин.

№ 6,12 есепті шығару

Оқушылар үйге берілген тапсырманы күнделікке жазады.

Бағалау

1 минут

Бағалау парағы бойынша оқушыларды бағалау. Мұғалім қорытынды бағалау критерийі бойынша оқушыларды бағалайды.

Бағалау:

18-25 балл – Сендер таланттысыңдар!

12-17 балл – Сендер ата-аналарыңның мақтанышысыңдар!

4-11 балл – Сендерге өзіндік оқып-үйрену туралы ойлану керек!

Әр көшбасшы бағалау парақшасына жинаған ұпайларын қойып есептейді.

Сабақ соңындағы рефлексия:

1 минут

«Жетістік баспалдағы»

Жұмыс дәптеріндегі тапсырмалар толық орындалды ма?

- Қай тапсырма қиындық келтірді?

- Қай тапсырмадан ой туды?

- Осы тақырып бойынша болашақта не білгің келеді?

Сабақты қаншалықты түсінгендіктерін қорытындылау мақсатында стикерлерді жетістік баспалдағының тиісті деңгейіне жабыстырады.

CH₃OH

CH₃Cl

CH₃CH₂OH

CH₃CH₂ONa

НО-CH₂ -CH₂-OH

CH₃OH

CH₃CH₂OH

CH₂-СН₂-СН₂

OH ОН ОН

CH₃Cl

CH₃OH

CH₃Cl

CH₃CH₂OH

CH₃CH₂ONa

НО-CH₂ -CH₂-OH

CH₃OH

CH₃CH₂OH

CH₂-СН₂-СН₂

OH ОН ОН

CH₃Cl

CH₃OH

CH₃Cl

CH₃CH₂OH

CH₃CH₂ONa

НО-CH₂ -CH₂-OH

CH₃OH

CH₃CH₂OH

CH₂-СН₂-СН₂

OH ОН ОН

CH₃Cl

CH₃OH

CH₃Cl

CH₃CH₂OH

CH₃CH₂ONa

НО-CH₂ -CH₂-OH

CH₃OH

CH₃CH₂OH

CH₂-СН₂-СН₂

OH ОН ОН

CH₃Cl

CH₃OH

CH₃Cl

CH₃CH₂OH

CH₃CH₂ONa

НО-CH₂ -CH₂-OH

CH₃OH

CH₃CH₂OH

CH₂-СН₂-СН₂

OH ОН ОН

CH₃Cl