Сыныптан тыс сабақ: "Білгір биолог"

Сайыстың тақырыбы: « Білгір биолог» сыныптан тыс іс- шара. 
Сайыстың мақсаты: 
-Оқушылардың зеректік қабілеттерін дамыту, ой-өрісін кеңейту, білімге құштарлығын арттыру, озық ойлы алғыр және тапқыр оқушыны анықтау. 
-Оқушылардың дүниетанымын, білімге қызығушылығын және ойлау қабілетін арттыру. 
- Өз мүмкіндігін дұрыс пайдалана алатын зердел ітұлғаны тәрбиелеу. 
Сабақтыңтүрі:интелектуалды сайыс сабақ. 
Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, ой қозғау. 
Сабақтың жоспары: 
I. Ұйымдастыру кезеңі 
II. Сайыскезеңдері: 
Сайыстыңбарысы: 
I. Ұйымдастыру кезеңі 
Құрметті ұстаздар, оқушылар! «Білгір биолог» аттысайысынақошкелдіңіздер. 
Бүгінгі жастар-еліміздің ертеңі. Оқушылардың ой-өрісінкеңейтіп, естесақтауқабілетіншыңдайтын, танымқызығушылықтарындамытатын, шығармашылыққашыңдайтын, білімдіжастардыанықтайтынинтеллектуалдыойындыбастаймыз. 
Сайысқақатысқалыотырғанойыншыларментанысболып, ортаға шақырайық. 
Оқушыларды «Витаминдер», «Денсаулық» топтарға бөлінеді
Сайыскерлеріміздіңбіліміне, шеберлігінеәділ-бағасынберетінәділқазыларментанысболыңыздар: 
Сайыскезеңдеріментаныстырыпөтейін: 
І кезең:«Бәйге» 
ІІ кезең:«Ойлыболсаң,озыпкөр 
ІІІкезең:«Есте сақтау диктанты» 
ІҮкезең:«Адасқананықтамалар 
V – кезең:«Шешендік онер» 
ҮІ кезең:Егер мен суретшіболсам …… 
Сайысқа қатысушыоқушыларғасәттіліктілейотырып, сайысымыздыңалғашқы кезеңін бастайық. 
І кезең – «БӘЙГЕ» 
Әр топқа 10сұраққойылады, жауапберуге 5 секунд уақытберіледі.. Әрдұрысжауапүшін 10 ұпаймен бағаланады. 

І топ
1. Мидыңорташасалмағықанша: (1300-1400г) 
2. Тыныштық күйде ересек адам минутына неше рет тыныс алады?(16-18 рет) 
3. Адам денесіндегісүйектер саны: (200-ден астам) 
4. Пішініүрмебұршақтәріздімүше (Бүйрек) 
5. Инсулин жетіспегендеболатын ауру:(Қантауруы) 
6. Түстіажыратаалмайтынаурудықалайатайды: (Дальтонизм) 
7.Арқа омыртқа саны: (12) 
8. Ересекадамдақанша литр қанболады: (4,5-5 л құрайды) 
9. Қанжасушалары: (Эритроциттер, лейкоциттер, тромбоциттер) 
10. С витамині жетіспегенде пайда болатын ауру (құрқұлақ)

ІІ топ

1.Қан ұйымайтын ауру: (гемофилия) 
2. В₁ витаминінің жетіспеуінен болатын ауру( бери-бери)
3. Асқорыту жолының ұзындығы (8-10метр) 
4. Қысқа сүйектерді ата: (омыртқа, алақан, табан, саусақ сүйектері) 
5. Иммунитет екіге бөлінеді: ( жасанды және табиғи) 
6.Ультракүлгін сәулесінің әсерінен теріде қандай витамин синтезделеді? (Д витамині) 
7. Ересек адамның жүрегінің салмағы: ( 250-300 г) 

8. Тері қандай қабаттардан тұрады?(Эпидермис,дерма,май клетчаткасы).

9. Құлақ үш бөлімнен тұрады : (сыртқы, ортаңғы және ішкі құлақ) 
10.Әр бүйректің салмағы қанша?(150г)

ІІ-кезең«Ойлы болсаң,озып көр»кезеңінде әрбір топқа 10 мәтін оқылады.Сайыскерлер оқылған мәтінге «иә» немесе «жоқ» деп жауап береді.Дұрыс жауап үшін 10 ұпай беріледі. 
І топқа 
1.Сыртқы немесе өкпедегі газ алмасу-бұл газ алмасу сыртқы ортамен өкпенің арасында өтеді.(иә). 
2.Веналар қанды сол жақ жүрекшеге әкеліп құяды. (жоқ). 
3. Организмде қанның үздіксіз қан тамырлардың бойымен ағуын қанайналым дейді. (иә). 
4.Тромбоциттер ұсақ ядролы жасушалар.(жоқ). 
5.Буынның шығуы –оқыс қимылдағанда буын сүйектерінің орнынан таюы.(иә). 
6.Аяқ сүйектеріне:тоқпан жілік,білек (ортан жілік, асықты жілік, шыбық,табан, башпай)(жоқ). 
7.Қысқа сүйектер жілік деп аталады.(Оларды түтікті деп те атайды).(жоқ). 
8. Қан-дәнекер ұлпа ұлпа (иә) 
9.Қанның 4 тобы бар (ия) 
10.Лимфа түйіндері қолтық, шап мойын,құрсақ,шынтақ пен тізе бүгілісі ,астыңғы жақта көптеп орналасады.(иә)

ІІ топқа 
1. Кеңірдек түтікшелі мүше.(иә) 
2. Ми 7 бөліктен тұрады (жоқ) 
3. Бет сүйектер жұп: үстіңгі және астынғы жақ сүйектерден танау ,таңдай көз ұясы кеңсірік ,тіл асты сүйектерінен тұрады. (иә) 
4. Жұмыс барысында уақытша жұмыс істеу дәрежесінің кемуі демалу деп аталады (жоқ) 
5. Бұзылған лейкоциттер ірің болып жарадан бөлініп шығады. (иә) 
6.Қаназдық (анемия) қандағы эритроциттер санының артуынан ,ондағы гемоглобин мөлшерінің көбеюінен В12 дәруменінің көп болуынан болады .(жоқ). 
7.Лимфа капилярларынан өтіп кеткен ұлпа сұйықтығы лимфа деп аталады. (иә) 
8.Сүйектену үрдісі адамның 18 жастарында тоқтайды. (жоқ) 
9. Есту анализаторы 5 бөліктен тұрады. (жоқ) 
10.Көздің ішкі бөлігін сұйық мөлдір зат-шыны тәрізді дене толтырып отырады. (иә) 

ІІІ-кезең «Есте сақтау диктанты»1минутта 20 сөз оқылады да, сол сөздерді есте сақтап, параққа жазу ұсынылады. (қанша сөз жазылса сонша ұпай беріледі). 
1. Үй 6. Ауа 11 Жалбыз 16. Құлпынай 
2. Орман 7. Митохондрия 12. Тұқым 17. Кептер 
3. Жаңбыр 8. Лизосома 13. Экология 18. Мүйізтұмсық 
4. Күнбағыс 9. Жапырақ 14. Қоян 19. Кесіртке 
5. Жасуша 10. Шегіртке 15. Барыс 20. Микроскоп 

ІҮ кезең. «Адасқан анықтамалар» Әр топ ойыншылары адасқан анықтаманы дұрыс орналастыру керек: 
Тісті емдейтін дәрігер-Эндокринолог 
Жұректі емдейтін дәрігер-окулист 
Бездердің жұмысын емдейтін дірігер-стоматолог 
Көз дәрігері- кардиолог 

V - кезең. «Шешендік онер» 
1, 2, 3, 4, 5, сандар беріледі Әрбір санның артында тақырыптар берілген. Оқушы санды таңдайды, қандай тақырып шыққанына байланысты, өз ойын жеткізеді. Жоғарғы ұпай - 50, төменгі ұпай - 30. 
1. Витаминдердің- адам үшін маңызы. 
2. Темекі - денсаулық дұшпаны. 
3. Қымыз - шипалы сусын. 
4. Дені саудың-жаны сау. 
5. Өсімдік - өмір тірегі. 

ҮІ кезең. Егер мен суретші болсам …… 
1.Жүректің суретін сал 
2.Бүйректің суретін сал 
3.Асқазанның суретін сал 
4.Өкпеның суретін сал

Қорытынды: Сонымен бүгінгі «Білгір биолог» сайысымыз өз мәресіне жетті.

Сөздің кезегін әділ-қазыларға береміз.

Алда әлі де биік –биік асулардан көріне беріңдер деп тілек білдіреміз.

Қош сау болыңыздар!

ІІ-кезең«Ойлы болсаң,озып көр»

Мәтінге «иә» немесе «жоқ» деп жауап береді
І топ
1.Сыртқы немесе өкпедегі газ алмасу-бұл газ алмасу сыртқы ортамен өкпенің арасында өтеді. 
2.Веналар қанды сол жақ жүрекшеге әкеліп құяды.  
3. Организмде қанның үздіксіз қан тамырлардың бойымен ағуын қанайналым дейді. 
4.Тромбоциттер ұсақ ядролы жасушалар.
5.Буынның шығуы –оқыс қимылдағанда буын сүйектерінің орнынан таюы. 
6.Аяқ сүйектеріне:тоқпан жілік,білек.
7.Қысқа сүйектер жілік деп аталады.
8. Қан-дәнекер ұлпа ұлпа
9.Қанның 4 тобы бар
10.Лимфа түйіндері қолтық, шап мойын,құрсақ,шынтақ пен тізе бүгілісі ,астыңғы жақта көптеп орналасады.

ІІ-кезең«Ойлы болсаң,озып көр»

Мәтінге «иә» немесе «жоқ» деп жауап береді

ІІ топ
1. Кеңірдек түтікшелі мүше.
2. Ми 7 бөліктен тұрады  
3. Бет сүйектер жұп: үстіңгі және астынғы жақ сүйектерден танау ,таңдай көз ұясы кеңсірік ,тіл асты сүйектерінен тұрады.
4. Жұмыс барысында уақытша жұмыс істеу дәрежесінің кемуі демалу деп аталады
5. Бұзылған лейкоциттер ірің болып жарадан бөлініп шығады.
6.Қаназдық (анемия) қандағы эритроциттер санының артуынан ,ондағы гемоглобин мөлшерінің көбеюінен В12 дәруменінің көп болуынан болады.
7.Лимфа капилярларынан өтіп кеткен ұлпа сұйықтығы лимфа деп аталады.
8.Сүйектену үрдісі адамның 18 жастарында тоқтайды.  
9. Есту анализаторы 5 бөліктен тұрады.
10.Көздің ішкі бөлігін сұйық мөлдір зат-шыны тәрізді дене толтырып отырады.

ІҮкезең. «Адасқан анықтамалар»
1.Тісті емдейтін дәрігер - Эндокринолог 
2.Жұректі емдейтін дәрігер-окулист 
3.Бездердің жұмысын емдейтін дірігер-стоматолог 
4.Көз дәрігері- кардиолог 

ІҮкезең. «Адасқан анықтамалар»
1.Тісті емдейтін дәрігер - Эндокринолог 
2.Жұректі емдейтін дәрігер-окулист 
3.Бездердің жұмысын емдейтін дірігер-стоматолог 
4.Көз дәрігері- кардиолог