СЫРЫМ ДАТҰЛЫ

БАСТАҒАН ҰЛТ АЗАТТЫҚ КӨТЕРІЛІС

(1783-1797 ЖЖ.)
«...
Сырым батыр – жiгерлi, терең ойлы, қайратты,

батыл, тапқыр, айлалы ерекше тұлға».

Д.Ч. Бульжер

Көтерiлiстiң шығу себептерi.
Бiрiншiден, шегара шебiнiң

iшкi жағына уақытша өткен қазақтарға қойылатын

талаптар тым қатаңдай түстi.

Екiншiден, Орал казак әскерлерi тарапынан
бұрынғысынша дала төсiндегi

«әскери iздестiрулер» тоқтатылмады.

Үшiншiден,
Нұралы ханның және оның
төңiрегiндегiлердiң беделi

жыл өткен сайын төмендей бердi.

Д
м
ы
р
ы
С

?
м
і
к
ы
л
ұ
т
а
Кiшi жүздiң iшiндегi он екi

ата Байұлы бiрлестiгiнiң Байбақты
руынан шыққан
шебер дипломат,

әскери қолбасшы әрi көрнектi
ұйымдастырушы

Асқан ақылдылығы мен
тапқырлығының арқасында “Бала
би атанған”
Замандастарының арасында
асқан шабандоздығымен
ерекшеленген

Көтерiлiске қарапайым көшпелi қазақтардың едәуiр бөлiгi, старшындар, билер
және батырлар белсене қатысты. Олардың бәрi де Кiшi
жүздегi барлық рулық
бiрлестiктердiң өкiлдерi болатын. Көтерiлiсшiлердiң

арасында сұлтандар тобынан шыққанда да бар еді.


солардың бірі - атақты батырдың жақын серігі айшуақ сұлтанның ұлы жантөре.

Көтерiлiсшiлердiң қойған ең басты талабы – патша үкiметiнiң қа-
зақ жерлерiн
тартып алуын тоқтату, сонымен қатар сұлтандардың,
ханның және олардың
айнала төңiрегiндегiлердiң озбырлығына тыйым
салу еді.

• Кіші жүздегі сұлтандар мен старшындардың наразылығын тудырған жағдай:
Игельстром
реформасы


• Игельстром реформасының мәні: хан билігін толығымен жою


• Игельстром реформасының мазмұны:

Хан билігін толығымен жою


Кіші жүзді рулық-тайпалық жүйе бойынша үшке бөлу

Расправалар құру

Орынборда шегаралық сот құру

Кіші жүз аумағында екі не үш қала, бірнеше мектеп, мешіттер салу ұсынысы



• Старшындардың съезі өткен уақыт: 1786 жыл



• Шегаралық сот құруға келісім берілген уақыт: 1786 жыл


• Сырым Датұлы келіссөз жүргізген ел: Хиуа хандығы


• Сырым Датұлы Елек қорғанысына шабуыл жасағандағы әскер саны: 1000 сарбаз


• Сырым Датұлы Елек қорғанысына шабуыл жасаған уақыт: 1792 жыл


• 1792 жылы Сырым Датұлы шабуыл жасаған қорғаныс: Елек

1797 жылдың көктемiнде

Сырым Датұлының жасақтары хан ордасына шабуыл жасап, Есiм ханды

өлтiредi. Бұған жауап ретiнде патша үкiметi қазақ даласына жазалаушы

отрядтар жiбердi. Бiрақ олар көтерiлiсшiлердi кездестiре алмады.

көтеріліст
і
ң
себептері: жеңілу
С. Датұлының бiрден екi күшке: бiр жағынан, патша үкiметiне, екiншi
жағынан,
сұлтандар мен ханның төңiрегiндегi топтарға қарсы күресуi

Көтерiлiс жетекшiсi көтерiлiсшiлердi тұтасқан берiк күшке айналдыра
алмады

Көтерiлiс стихиялы түрде басталды және ұйымдасқан жағдайда
жалғаспады

Адам саны жағынан шағын жасақтар бiр-бiрiнен бөлек, жеке соғысуды
дұрыс санады

Руаралық шиеленiстi қақтығыстар орын алды, старшындардың едәуiр
бөлiгi
тұрақсыздық танытты. Олардың iс-қимылдары бiр-бiрiмен өзара
келiсiлмедi

Старшындардың едәуiр бөлiгi көтерiлiске қатысудан бас тартты. Өйткенi
патша
үкiметiнiң жазалаушы отряды келе қалған жағдайда Жайықтың
сол жағалауындағы
жерлерiмiзден айырылып қаламыз деп қорықты

СӘТТІЛІК, JUZ40 ТҮЛЕГІ!

СЕН БІЗДІҢ МЫҚТЫМЫЗСЫҢ, САҒАН СЕНЕМІЗ!

ҚҰРАСТЫРҒАН: НҰРДАНА ЖАҚСЫБАЕВА