400 000+ дайын материалды шексіз жүктеңіз
ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, презентациялар, көрнекіліктер және авторлық материалдар - 690 тг-ден бастап
Тақырып бойынша 11 материал табылды

Талдау түрі5 сыныптар

Материал туралы қысқаша түсінік
5 сыныпқа көмек
Материалдың қысқаша нұсқасы

Фонетический разбор

Фонетикалық талдау

Автор: Татьяна Валяева

Қазақ тілінде 42 әріп бар (В казахском языке 42 буквы):
а, ә, б, в, г, ғ, д, е, ё, ж, з, и, й, к, қ, л, м, н, ң, о, ө, п, р, с, т, у, ұ, ү, ф, х, һ, ц, ч, ш, щ, ь, ы, і, ъ, э, ю, я

Қазақ тілінде тән 9 әріп (В казахском языке 9 специфических букв):
ә, ғ, қ, ң, ө, ұ, ү, һ, і

Қазақ тілінде 37 дыбыс бар. Дыбыс еместер (В казахском языке 37 звуков. Не имеют звуки):
ь, ъ, ё, ю, я   (ё - [ио], ю - [иу], я - [иа])


Дыбыстар
Звуки

Дауысты
Гласные

Дауыссыз
Согласные

Дауыстылар (гласные):
а, ә, е, и, о, ө, у, ұ, ү, ы, і, э

Дауыссыздар (согласные):
б, в, г, ғ, д, ж, з, й, к, қ, л, м, н, ң, п, р, с, т, (у), ф, х, һ, ц, ч, ш, щ

'у' является согласной в следующих случаях:
1) в начале слова перед гласной (
уақыт, уәде, уағыз, уылдырық);
2) в середине или в конце слова после гласной (
тауық, кереует, сәуір, наурыз, жау, таңдау, тербеу, ақтау);
В остальных случаях '
у' является гласной (сурет, сатушы, туыс, кездесу, танысу).


Гласные

Дауысты дыбыстар түрлері
Виды гласных звуков

Тілдің қатынасына қарай
По подъёму языка

Жақтың қатынасына қарай
По положению челюсти

Еріннің қатынасына қарай
По участию губ

жуан
твёрдые
а, о, ұ, ы, (у)

жіңішке
мягкие
ә, е, (и), ө, ү, і, э

ашық
открытые
а, ә, е, о, ө, э

қысаң
сжатые
и, у, ұ, ү, ы, і

еріндік
губные
о, ө, у, ұ, ү

езулік
нелабиализованные
а, ә, е, и, ы, і, э

'и' и 'у' взяты в скобки, так как в сочетании в слове с другими гласными они могут быть либо твёрдыми (жиналыс, сатушы), либо мягкими (жидек, сурет). Однако 'у' в столбике твёрдых гласных, так как в односложных словах 'у' – твёрдая (ту, қу), а гласная 'и' в столбике мягких гласных, так как в односложных словах 'и' – чаще мягкая (ит, би).

Эти деления гласных достаточно тяжело запоминаются, поэтому предложу вам свою таблицу (смотрите в конце страницы) и раскрою некоторые хитрости по заучиванию.
Деление на "открытые" и сжатые" легко запомнить, если вы внимательно посмотрите на начертание букв. Открытые (ашық) все "кругленькие" по написанию буквы – '
а, ә, е, о, ө, э', а сжатые (қысаң) – "остренькие": "и, у, ұ, ү, ы, і'.
Слово "нелабиализованные" довольно громоздкое:) проще говорить – звуки губные и не губные. "Губные" (еріндік) запоминайте как '
оу'. При произнесении этих звуков участвуют губы 'о, ө, у, ұ, ү'. Остальные звуки не губные (езулік).


Согласные

Дауыссыз дыбыстар түрлері
Виды согласных звуков

ұяң
звонкие
б, в, г, ғ, д, ж, з

қатаң
глухие
к, қ, п, с, т, ф, х, ц, ч, ш, щ, һ

үнді
сонорные
й, л, м, н, ң, р, (у)


Слоги

Буындар
Слоги

Ашық
открытый
AB
(а-та, ә-же, ма-қа-ла)

Тұйық
полуоткрытый
AB 
(ант, ет, от, ұн)

Бітеу
закрытый
ВАВ 
(қант, бұлт, мек-теп)

A – гласный звук (дауысты); В – согласный звук (дауыссыз).

Примеры разделения слов по слогам:

са – ғат,   ал – ты,   е – кі,   ұ – шақ,   қа – рын – даш,   бал – мұз – дақ,   те – ңіз,   ө – зен,   ор – та – лық,   
мұ – ға – лым,   кө – ше,   сүл – гі,   та – ңер – тең,   о – йын – шық,   ай – ран,   мұ – ра – жай,   құй – мақ,   
жат – ты – ғу,   жү – гі – ру,   о – қу – шы,   нау – рыз,   ба – уыр – сақ,   ке – ре – ует,   ден – сау – лық.

Различные примеры фонетического разбора.

Отбасы – 3 буын: от – тұйық, ба – ашық, сы – ашық. 
О – дауысты, жуан, ашық, еріндік; 
т – дауыссыз, қатаң; 
б – дауыссыз, ұяң; 
а – дауысты, жуан, ашық, езулік; 
с – дауыссыз, қатаң; 
ы – дауысты, жуан, қысаң, езулік. 
_____
Сөзде 6 әріп, 6 дыбыс бар. 

Сынып – 2 буын: сы – ашық, нып – бітеу.
С – дауыссыз, қатаң;
ы – дауысты, жуан, қысаң, езулік;
н – дауыссыз, үнді;
ы – дауысссыз, жуан, қысаң, езулік;
п – дауыссыз, қатаң.
_____
Сөзде 5 әріп, 5 дыбыс бар. 

Сүлгі – 2 буын: сүл – бітеу, гі – ашық.
С – дауыссыз, қатаң; 
ү – дауысты жіңішке, қысаң, еріндік;
л – дауыссыз, үнді;
г – дауыссыз, ұяң;
і – дауысты, жінішке, қысаң, езулік.
_____
Сөзде 5 әріп, 5 дыбыс бар. 

Үздік – 2 буын: үз – тұйық, дік – бітеу.
Ү – жіңішке, қысаң, еріндік;
з – дауыссыз, ұяң;
д – дауыссыз, ұяң;
і – дауысты, жіңішке, қысаң, езулік;
к – дауыссыз, қатаң;
_____
Сөзде 5 әріп, 5 дыбыс бар. 

Оның – 2 буын: о – ашық, ның – бітеу
О – дауысты, жуан, ашық, еріндік;
н – дауыссыз, үнді;
ы – дауысты, жуан, қысаң, езулік;
ң – дауыссыз, үнді ;
_____
Сөзде 4 әріп, 4 дыбыс бар. 

Мұражай – 3 буын: мұ – ашық, ра – ашық, жай – бітеу
М – дауыссыз, үнді;
ұ – дауысты, жуан, қысаң, еріндік;
р – дауыссыз, үнді;
а – дауысты, жуан, ашық, езулік; 
ж – дауыссыз, ұяң; 
а – дауысты, жуан, ашық, езулік; 
й – дауыссыз, үнді;
_____
Сөзде 7 әріп, 7 дыбыс бар. 

Шөбере – 3 буын: шө – ашық, бе – ашық, ре – ашық.
Ш – дауыссыз, қатаң;
ө – дауысты, жіңішке, ашық, еріндік;
б – дауыссыз, ұяң;
е – дауысты, жіңішке, ашық, езулік;
р – дауыссыз, үнді.
е – дауысты, жіңішке, ашық, езулік;
_____
Сөзде 6 әріп, 6 дыбыс бар. 

Қоян – 2 буын: қо – ашық, ян – тұйық.
Қ – дауыссыз, қатаң;
о – дауысты, жуан, ашық, еріндік;

я <

и – дауысты, жуан, қысаң, езулік;

а – дауысты, жуан, ашық, езулік;


н – дауыссыз, үнді;
_____
Сөзде 4 әріп, 5 дыбыс бар. 


Таблицу для гласных предлагаю следующую. Возьмём гласные, которые образуют пары по твёрдости и мягкости:

  а – жуан
  ә – жіңішке

  ы – жуан
  і – жіңішке

  о – жуан
  ө – жіңішке

  ұ – жуан
  ү – жіңішке

Теперь обратите внимание, что в левом столбике "кругленькие" буквы, а в правом "остренькие", значит, что добавляем? Слева – "ашық", а справа – "қысаң":

  а – жуан, ашық
  ә – жіңішке, ашық

  ы – жуан, қысаң
  і – жіңішке, қысаң

  о – жуан, ашық
  ө – жіңішке, ашық

  ұ – жуан, қысаң
  ү – жіңішке, қысаң

В первой строке таблицы не губные гласные 'а, ә, ы, і', во второй – губные 'о, ө, ұ, ү'. Добавляем "езулік" и "еріндік":

  а – жуан, ашық, езулік
  ә – жіңішке, ашық, езулік

  ы – жуан, қысаң, езулік
  і – жіңішке, қысаң, езулік

  о – жуан, ашық, еріндік
  ө – жіңішке, ашық, еріндік

  ұ – жуан, қысаң, еріндік
  ү – жіңішке, қысаң, еріндік

Теперь добавим остальные гласные. 
В ячейку с '
а, ә' добавим 'е, э'. 
К буквам '
ы, і' сходную по звучанию – 'и'. 
К буквам '
ұ, ү' сходную по звучанию – 'у':

  а – жуан, ашық, езулік
  ә – жіңішке, ашық, езулік
  е, э – жіңішке, ашық, езулік

  ы – жуан, қысаң, езулік
  і – жіңішке, қысаң, езулік
  
и – (жіңішке), қысаң, езулік

  о – жуан, ашық, еріндік
  ө – жіңішке, ашық, еріндік

  ұ – жуан, қысаң, еріндік
  ү – жіңішке, қысаң, еріндік
  
у – (жуан), қысаң, еріндік



Материалды Word форматында жүктеп аласыз
Тарифке кіреді
4 ұстаз жүктеп алған
18.12.2017
1579
Бұл материалды қолданушы жариялаған. UstazTilegi материалдың мазмұны мен авторлық құқықтарына жауап бермейді. Авторлық құқық бұзылған жағдайда шағым қалдыра аласыз
"Ұстаз" платформасында тіркелген пәндік олимпиадалар
Аттестацияға жарамды екенін көру үшін "Ұстаз" платформасында "Жарыстар, олимпиадалар тізімінен "Ustaz tilegi" деп іздесеңіз шығады
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Осы тақырыпта
көрнекілік керек па?
10 000 астам көрнекіліктерді жинап қойдық.
Көрнекілік бөліміне өтіп тақырыбын жазып жүктеп алыңыз!
Министірлікпен келісілген Аттестацияға жарамды курстар тізімі