Тәрбиеші құпиясы: Балаға өздігінен киіну мен жиналуды қалай үйретеміз?

Тәрбиеші құпиясы: Балаға өздігінен киіну мен жиналуды қалай үйретеміз?

Авторы: Исаева Дилрабо

Қызметі: Балабақша тәрбиешісі

Балабақшаға жаңадан келген бүлдіршіндердің ата-аналарынан жиі еститін сұрағым: «Апай, сіздер жиырма баланы бір сәтте серуенге қалай киіндіріп үлгересіздер? Мен үйде жалғыз балама шұлық кигізе алмай әлек боламын». Бұл сұрақтың астында үлкен сыр жатыр. Балабақшада балалардың өздігінен киініп, ойыншықтарын жинауға тез төселетіні рас. Бұл сиқыр емес, бұл — белгілі бір әдістемелік жүйе мен тәрбиеші құпиясының нәтижесі.

Баланың өзін-өзі күту дағдыларын қалыптастыру — оның жеке тұлға ретінде дербестігін (самостоятельность) дамытудың ең алғашқы баспалдағы. Дәл осы дағдыларды үйде де, балабақшада ортақ жүйемен дамыту баланың ерік-жігерін шыңдайды.

1. Неліктен баланың өздігінен киінгені маңызды?

Көптеген ата-аналар уақытты үнемдеу үшін немесе «балам қиналмасын» деген жанашырлықпен баланы өздері киіндіріп, ойыншықтарын өздері жинай салады. Алайда, бұл баланың дамуына үлкен кедергі келтіреді.

Өздігінен киіну мен жиналу процесі балаға не береді?

Ұсақ моториканы дамыту: Түйме қадау, сыдырманы тарту, бау байлау — мидың сөйлеу орталығы мен үйлесімді жұмысына тікелей әсер етеді.

Кеңістікті бағдарлау: Киімнің алды-артын, оңын-солын ажырату арқылы баланың кеңістіктік ойлауы қалыптасады.

Жауапкершілік пен сенімділік: «Мен өзім істей алдым!» деген сезім баланың өзіне деген сенімділігін арттырып, дербес тұлға болуға жетелейді.

2. Тәрбиешінің құпия әдістері (Ата-аналарға нұсқаулық)

Балаға «киін» немесе «жина» деп бұйрық беру тиімсіз. Бала әлемі ойыннан тұратындықтан, біз бұл процесті қызықты етуіміз керек.

1. «Қат-қабат» әдісі (Алгоритм бойынша киіну)

Балабақшаның киім ауыстыратын бөлмесінде әр баланың шкафында киіну реттілігі көрсетілген суреттер (алгоритм) ілініп тұрады. Бала алдымен не киетінін көзбен көреді.

Үйге кеңес: Үйде де киімдерді белгілі бір реттілікпен алдын ала тізіп қойыңыз (іш киім, шалбар, жемпір, шұлық). Бала шатаспай, біртіндеп киіне бастайды.

2. Ойын элементтерін қосу

Ойыншық жинауды жарысқа айналдырыңыз. Мысалы: «Қане, текшелерді (кубиктерді) кім тез жинайды екен? Сен көк түстісін жина, мен қызылын жинайын» немесе «Машиналар шаршапты, оларды гаражға (қорапқа) ұйықтатуға апарайық».

3. «Заттардың өз үйі» қағидасы

Бала ойыншығын қайда қоярын білмесе, оны ешқашан жинамайды. Бала бөлмесіндегі әрбір қорапқа, сөреге арнайы танымдық белгілер (суреттер) жапсырып қойыңыз. Мысалы, қуыршақ суреті бар жәшікке тек қуыршақтар, кітап суреті бар жерге тек кітаптар қойылуы тиіс.

4. Шыдамдылық таныту және мақтау

Ең басты құпия — уақыт беру. Бала киініп жатқанда оның қолынан киімін жұлып алып, өзіңіз киіндірмеңіз. Баланың кішкене болса да талпынысын байқап, «Бүгін шұлығыңды өзің кидің, жарайсың!» деп міндетті түрде мақтаңыз. Қате кисе де, ұрыспай, ойын түрінде түзетіңіз: «Ой, етігің бір-біріне ренжіп қалыпты, беттерін бері қаратып, достастырып кигізейікші».

Тәрбиеші жазбасы: Балабақшада балалар бір-біріне қарап еліктейді (әлеуметтік фасилитация). Үйде де баланы дербестікке үйрету үшін оған «сен үлкен азаматсың/бойжеткенсің» деген сезімді ұялату маңызды.

Қорытынды

Баланы өздігінен әрекет етуге үйрету — бұл үлкен сабырлықты қажет ететін еңбек. Бүгін баланың өздігінен бәтеңкесін киюіне қиылған 10-15 минут уақыт — ертеңгі күні оның өмірде өз бетінше шешім қабылдай алатын, жауапкершілігі жоғары азамат болып өсуінің негізі. Балаларымызға сенім білдірейік, олардың қолынан бәрі келеді!

Қолданылған әдебиеттер тізімі:

• Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы. — Астана, 2022. (Балалардың дербестігін және өзін-өзі күту дағдыларын дамыту бөлімі).

• Әмирова А. С., Амирова Баян. «Мектепке дейінгі педагогика». Оқулық. — Алматы: Эверо, 2019. — 210 б.

• Құлжанова Н. «Мектеп жасына дейінгі балалардың тәрбиесі». — Алматы: Рауан, 2016. — 134 б.

• Монтессори М. «Помоги мне сделать это самому». (Аударған және құрастырған: М. В. Богуславский). — М.: ИД «Карапуз», 2015. — 272 с.

• Ұзақбаева С. А. «Балабақшадағы тәрбие жұмысының әдістемесі». — Алматы, 2018. — 156 б.