Тісі саудың-жаны сау

Оқытушы Берикбаева Раушан Тасболатовна

Стоматология – адам ағзасындағы маңызды салалардың бірі болып табылатын медицинаның тармағы. Ол тіс, қызыл иек, жақ сүйегі, ауыз қуысы және оларға байланысты тіндердің құрылымы мен қызметін зерттейді. Сонымен қатар, стоматология осы мүшелерде пайда болатын ауруларды анықтап, емдеу жолдарын ұсынады және олардың алдын алуға бағытталған профилактикалық шараларды жүзеге асырады.

Стоматология тарихы ежелгі замандардан бастау алады. Археологиялық зерттеулер бойынша, алғашқы стоматологиялық емдеу әрекеттері бірнеше мың жыл бұрын жүзеге асырылған. Ежелгі Египет, Грекия және Үндістанда тіс емдеуге байланысты жазбалар табылған. Қазіргі заманғы стоматология ғылым мен технологияның қарқынды дамуына байланысты жаңа деңгейге көтерілді. Заманауи жабдықтар мен материалдар емдеу сапасын едәуір жақсартуға мүмкіндік беріп отыр.

Стоматология бірнеше негізгі бағыттарға бөлінеді:

1. **Терапевтік стоматология** – ең кең таралған және жиі қолданылатын салалардың бірі. Бұл бағыт тістегі жегіні (кариес), пульпитті, периодонтитті және басқа да тіс тіндерінің ауруларын емдеумен айналысады. Заманауи терапевтік стоматологияда композиттік материалдар, лазерлік технологиялар, микроскоп арқылы емдеу әдістері қолданылады.

2. **Хирургиялық стоматология** – бұл салада күрделі емдеу шаралары, соның ішінде тісті жұлуды, тамыр ұштарын резекциялау, тіс имплантациясын орнату және жақ-бет хирургиясы сияқты араласулар жүзеге асырылады. Сонымен қатар, бет-жақ аймағында пайда болған ісіктер мен жарақаттарды емдеу де осы салаға жатады.

3. **Ортопедиялық стоматология** – бұл бағыт тіс қатарын қалпына келтірумен айналысады. Адамның жоғалтқан тістерін протездер арқылы қалпына келтіру – ортопедиялық стоматологияның басты мақсаты. Қазіргі уақытта алынбалы және тұрақты протездердің әртүрлі түрлері кеңінен қолданылуда. Металл-керамикалық, цирконийлі және композиттік материалдардан жасалған протездер кең таралған.

4. **Ортодонтия** – тіс қатарындағы ауытқуларды түзету саласы. Бұл сала әсіресе балалар мен жасөспірімдер арасында кеңінен қолданылады, алайда ересектер де ортодонтиялық емге жүгінеді. Тіс түзететін брекеттер, каппалар және ретейнерлер арқылы науқастардың тістері дұрыс қалыпқа келтіріледі.

5. **Пародонтология** – тісті қоршаған жұмсақ тіндер мен сүйек тінінің ауруларын емдейтін сала. Қызыл иектің қабынуы (гингивит), пародонтит, пародонтоз сияқты аурулар жиі кездеседі. Бұл аурулар тістің түсіп қалуына дейін апарып соғуы мүмкін, сондықтан ерте диагностика мен уақтылы ем өте маңызды.

Стоматологиядағы заманауи технологиялар:

Цифрлық стоматология – бұл заманауи стоматологияның маңызды бағыты. Цифрлы сканерлеу, 3D-модельдеу, компьютерлік томография және навигациялық хирургия сияқты технологиялар арқылы тіс емдеу дәлдігі мен тиімділігі артты. Сонымен қатар, CAD/CAM жүйелері арқылы протездер мен пломбылар дәл өлшеммен дайындалады.

Имплантология – жоғалған тістерді қалпына келтірудің инновациялық әдісі болып табылады. Импланттар адамның жақ сүйегіне орнатылып, тіс түбірінің қызметін атқарады. Бұл әдіс протездерге қарағанда әлдеқайда ыңғайлы және ұзақ мерзімді шешім береді.

Лазерлік технология – лазер арқылы жұмсақ тіндерге араласу, бактерияларды жою және ауыртпалықсыз ем жүргізу мүмкіндігін береді. Лазерді қолдану арқылы қызыл иек ауруларын, тіс жегісін емдеу, тіпті кейбір хирургиялық процедураларды жасау мүмкін.

Эстетикалық стоматология – адамның күлкісін әдемі етуге бағытталған. Бұл салада тіс ағарту, винир орнату, тіс пішінін өзгерту және реставрациялау сияқты процедуралар жүзеге асырылады. Көптеген адамдар үшін эстетикалық көрініс маңызды болғандықтан, бұл сала соңғы жылдары қарқынды дамып келеді.

Тіс саулығының маңызы:

Ауыз қуысының саулығы – адамның жалпы денсаулығының көрсеткіші. Тістегі инфекциялар, қабыну процестері жүрек, бүйрек және басқа да мүшелерге кері әсерін тигізуі мүмкін. Сондықтан ауыз қуысын күтіп ұстау – маңызды күнделікті әдеттердің бірі болуы тиіс.

Профилактика – стоматологиялық аурулардың алдын алу үшін маңызды шара. Күнделікті екі рет тіс тазалау, тіс жіптерін қолдану, тәтті тағамдарды шектеу және жылына екі рет тіс дәрігеріне көріну – тіс ауруларынан сақтанудың тиімді жолдары.

Қорытындылай келе, стоматология – бұл тек медициналық сала ғана емес, адамның жалпы өмір сапасын арттыруға бағытталған маңызды қызмет түрі. Әдемі күлкі, сау тістер – адамның сенімділігі мен жақсы көңіл-күйінің кепілі.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Назарбаев Университеті. Стоматология негіздері: оқу құралы. — Астана: Назарбаев Университеті баспасы, 2020.

2. Қожахметов Н.Ж., Сәрсенбаев Ж.Т. Терапиялық стоматология. — Алматы: Медицина, 2019. — 320 б.

3. Мейірманов А.Ш. Балалар стоматологиясы. — Алматы: Эверо, 2018. — 280 б.

4. Гофунов Ф.Ф. Основы стоматологии. — Москва: МЕДпресс-информ, 2020. — 384 с.

5. Жексембин Б.Ж., Аманбаев А.А. Пародонт ауруларын диагностикалау және емдеу. — Алматы: Қазақ медициналық университеті, 2021.

6. World Health Organization (WHO). Oral health. https://www.who.int/health-topics/oral-health

7. Scully C. Essentials of Oral Medicine. — Oxford University Press, 2016.

8. Darby M.L., Walsh M.M. Dental Hygiene: Theory and Practice. — Saunders, 2019. — 1056 p.

Lang N.P., Lindhe J. Clinical Periodontology and Implant Dentistry. — Wiley Blackwell, 2021. — 1500 p.