«Түркістан» халықаралық газеті: Ұлттық идеология және заманауи медиа-кеңістік

Аннотация

Мақалада «Түркістан» халықаралық газеті ұлттық идея мен тарихи сана қалыптастырудағы рөлі қазіргі медиа-кеңістік аясында зерттеледі. Ғылыми талдау медиадағы ұлттық идеология құру механизмдерін, газеттің қоғамға ықпалын, оның ақпараттық миссиясын қарастырады. Бұқаралық ақпарат құралдарының ұлттық құндылықтарды нығайтудағы орны XXI ғасыр медиа стратегияларының даму контекстінде бағаланады. Зерттеу нәтижесі бойынша газеттің ұлттық идеяны қалыптастыруда маңызды рөл атқаратыны, ақпараттық саясаттағы миссиясының өсіп келе жатқаны көрсетіледі.

Кілт сөздер: «Түркістан» газеті, ұлттық идеология, медиа-кеңістік, ақпараттық саясат, публицистика, әлеуметтік сананы қалыптастыру.

Кіріспе

Ұлттық идеология - мемлекеттің тұрақтылығын, қоғамның бірлігін және тарихи санасын нығайтатын жүйелі құбылыс. ХХІ ғасырда бұқаралық ақпарат құралдары ұлттық идеяны қалыптастыру және тарату орталығына айналуда. Қазақстан Республикасының медиа саласы ұлттық құндылықтарды насихаттауда, ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде стратегиялық рөл атқарады (Мұртаза, 2017).

«Түркістан» халықаралық газеті - тәуелсіз Қазақстандағы ақпарат пен қоғамдық пікір қалыптастырудағы маңызды бұқаралық басылым. Бұл газеттің ұлттық сана мен медиа кеңістіктегі миссиясын зерделеу – қазіргі ғылыми зерттеу мәселелерінің бірі.

1. Зерттеудің теориялық негізі

Ұлттық идеология мен медиа кеңістік мәселелері бойынша көптеген зерттеулер жүргізілді. Б. Әбілқасымов (2019) ұлттық идеологияны «халықтың тарихи жадысы, мәдени дәстүрі мен қоғамдық құндылықтарын сақтаудың медиалық аспектісі» деп сипаттайды. Ол медиа құралдарының қоғамдағы рөлін әлеуметтік әсер ету механизмі ретінде қарастырды.

J. Habermas (1989) сондай-ақ медиа кеңістікті «қоғамдық пікірді қалыптастыратын және қоғамдық акторлар арасындағы коммуникация алаңы» деп тұжырымдаған. Бұл тұрғыдан медиа ұлттық идеяны қалыптастыруда стратегиялық құрал ретінде қызмет етеді.

Қазақстан медиасаясатының негізгі бағыттары мемлекеттік бағдарламалар мен ақпараттық саясатта айқын көрсетілген (Қазақстан Республикасының Ақпарат саясаты тұжырымдамасы, 2020).

2. «Түркістан» халықаралық газетінің тарихи қалыптасуы

«Түркістан» халықаралық газеті өзінің тұғыры мен бағытын ХХ ғасырдың соңында қалыптастырған. Газет қазақтың ұлттық тарихы, мәдениеті мен тіл мәселелеріне басым назар аударады. Оның мақсаты – еліміздің рухани мәдениетін, ұлттық құндылықтарын кең аудиторияға жеткізу.

Тарихи деректерге сүйенсек, газет:

• ұлттық сана қалыптастыруда,
  
  

• қазақ халқының тарихи мұрасын насихаттауда,
  
  

• тілдің мәртебесін көтеруде маңызды рөл атқарады (Сәдуақасова, 2021).
  
  
  

Газеттің редакциялық саясаты ұлттық идеяны ақпараттық мазмұнға енгізу арқылы қоғамдық пікір қалыптастыруға бағытталған.

3. Газеттің ұлттық идеологияны қалыптастырудағы медиа-қызметі

3.1 Ұлттық құндылықтарды насихаттау

Газетте ұлттық тарих, салт-дәстүр, тіл мәселелері бойынша тұрақты рубрикалар бар. Бұл рубрикалар қоғамдағы ұлттық сана деңгейін арттыруға бағытталған. Қ. Айдаровтың (2022) пікіріне сәйкес, медиа құралдары ұлттық идеологияны қалыптастыруға тікелей ықпал етеді, себебі қоғам негізінен ақпарат көздеріне сүйенеді.

3.2 Қоғамдық пікір және әлеуметтік талқылаулар

«Түркістан» газеті қоғамдық тақырыптарды талқылауда белсенді. Газетте әлеуметтік, тарихи, мәдени мәселелер бойынша сараптамалық пікірлер жарияланады. Бұл қоғамның әртүрлі топтарының мәселелерін ашық түрде талқылауға мүмкіндік береді.

Медиа зерттеушісі А. Жұмабай (2018) қоғам мен медиа арасында кері байланыстың маңызын айқындап, «ақпараттық кеңістік қоғамдық сананың өзгеруіне бағыт береді» деп жазады.

4. Заманауи медиа-кеңістік және газеттің орны

XXI ғасыр ақпараттық технологиялар дәуірі. Дәстүрлі басылымдар виртуалды платформада белсенді дамуда. «Түркістан» газеті де интернет порталдар, әлеуметтік желілер арқылы аудиториямен байланыс орнатуда.

Медиа кеңістіктегі жаңа үрдістер:

• мультимедиа мазмұны,
  
  

• онлайн пікірталастар,
  
  

• виртуалды аудиториямен интерактив коммуникация.
  
  
  

Бұл үрдістер газет мазмұнын кеңейтіп, ұлттық идеяны қазіргі заманауи форматта жеткізуге мүмкіндік беруде.

Қорытынды

«Түркістан» халықаралық газеті ұлттық идеологияны қалыптастыру мен заманауи медиа кеңістікте өзекті ақпарат таратуда маңызды рөл атқарады. Газет ұлттық құндылықтарды насихаттап қана қоймай, қоғамдық пікір қалыптастырушы ретінде XXI ғасыр медиа талаптарына бейімделген. Бұқаралық ақпарат құралдарының ұлттық идеологияны дамытуға қосқан үлесі айтарлықтай және қоғамдағы рухани құндылықтарды нығайтуға ықпал етеді.

Қолданылған әдебиеттер

1. Әбілқасымов Б. Ұлттық идеология және медиа: теория мен қолдану. Алматы: Ғылым, 2019.
   
   

2. Сәдуақасова А. Газет және қоғам: тарих және даму. Шымкент: Оңтүстік, 2021.
   
   

3. Айдаров Қ. Медиа және ұлттық сана. Астана: Логос, 2022.
   
   

4. Жұмабай А. Ақпараттық қоғам және әлеуметтік өзгерістер. Алматы: Қазақ университеті, 2018.
   
   

5. Habermas J. The Structural Transformation of the Public Sphere. Cambridge: MIT Press, 1989.
   
   

6. Қазақстан Республикасының Ақпарат саясаты тұжырымдамасы. Астана, 2020.