Түркістан легионы және М.Шоқай

Түркістан легионы дегеніміз- Ұлы Отан соғысы кезінде тұтқынға түскен қазақ,өзбек,қырғыз,азербайжан,поляк,татар халықтарынан құралған жасақ. Екінші дүние жүзілік соғысқа 410 мыңы майданда қаза тауып, соғыс кезінде 2 млн қазақ тұтқынға түскен.Гитлер Кеңес әскеріне қарсы Түркістан жасағын құру туралы жарлыққа 1941жылы 22 желтоқсанда қол қойған.Соғыс басталмай тұрып жасақ құруды ойлаған болып тұр Гитлер.М.Шоқай сол жылдың желтоқсанында белгісіз жағдайда қайтыс болған.М.Шоқайға Түркістан легионын басқару туралы ұсыныс түскен, бірақ М.Шоқай бас тартқан.Түбі бір түркі елдердің бір тудың астында жиналып,қазақ елінің дербес ел болуын мақсат етіп,сол үшін күрескен.Түркістан легионы құрылған тұста М.Шоқайдың ауруханада жатқандығы туралы дерек бар.Германияда емес Францияның ауруханасында,М.Шоқайды сатқын деп айыптауға негіз жоқ.

Фашистік Германияға қарсы қазақтардың еңбегі зор еді,тұтқынға түскен соң фашистер қатарына өз еркімен өтіп, Кеңес Одағына қарсы шыққандар да кездескен.Оларды қалай атасақ болады?«Отанына опасыздық» жасағандар немесе «сатқындар»дейміз бе?олар неге жауының қол астына еніп кетті? Өз елінің тәуелсіздігін Түркістан жасағы арқылы Германиямен бірігіп аламыз деп ойлады ме екен.Оларға не себеп болды екен,аштық па? өмірлерін сақтап қалғылары келді ме екен.Осы тұтқындардан Түркістан легионын құрды.Түркі халықтарынан құралған тұтқындардың саны 11 мыңға жеткен.

Түркістан жасағындағы татар,башқұрт,фин халықтары үшін Ахмет Темір жауапты,өзбек,қазақ,қырғыз Түркістандықтар үшін өзбек ұлтының өкілі Уали Каюм жауапты.Соғыс аяқталғаннан кейін Уали Каюм Германияға қызмет етіп, 1990 жылы өзбек тілшісіне сұхбат берген видеосы бар.Соғыс аяқталған соң Германия қауіпсіздігін күзететін адам берген.

Тұтқынға түсіп,Герман үкіметіне қосылып Түркістан жасағына өз еркімен қосылғандар да болған.Солардың бірі Алим Алмат.Өз еліне орала алмайды өйткені келген жағдайда ату жазасына кесілетінін білген.Францияға кейін Түркияға тұрақтап,101жасқа толып туған еліне деген сағынышпен өлген.Кейбіреулері Кенес одағына келіп берілгендер болған,қазақ даласына келіп соғыс ашқандар да болған. 1944 жылы 6 мамырда неміс ұшағы кемелерге оқ жаудырған.1944 жылы Германияның құпия жасағын Алихан Агаев атты қазақ басқарған.Атырау облысындағы Жылы ой ауданының қатпарлы таулары жасырынуға ыңғайлы болған. Олардың мақсаты Каспий теңізіндегі құбырды жарып,іріткі салу болған.

Бірі біліп бірі білмес.