×
Сертификат тегін алу үшін
Материал тегін жариялау
ҚР БАҚ(СМИ) тіркеу №9512

Хабарландыру
Байқаулар басталды Сұрақтарды 8(771)-234-55-99 (Ватсап) осы номерге жазуға болады

Тұрсынбай батыр

Автор:Абилова Айжан Азирхановна
Бағыты: Қазақстан тарихы
Бөлімі: Ғылыми жұмыстар
Сыныбы: 3 сынып
Жарияланған уақыты: 2019-02-09

50-ден астам пәндер бойынша материалдарды тегін жүктеп, сабақ барысында қолдануға болады

Материал туралы қысқаша түсінік

тәжірибе бөлісу


«Меңдіқара ауданы әкімдігі білім бөлімінің Ғаббас Жұмабаев атындағы Боровской орта мектебі» мемлекеттік мекемесі
Автор: Темирбекова ГүлсезімСынып: 2«А»


Ғылыми бағыты: Қазақстанның тарихи ескерткіштері және келешегі бар туристік маршруттарСекциясы: өлкетануЖобаның басталуы: 2017 жылЖоба жетекшісі: Абилова Айжан Азирхановна
І. Кіріспе ………………………………………………………….5-бетІІ. Негізгі бөлім……………………………………………….......5-9-бет1.Тұрсынбай батыр туралы ғалымдардың зерттеулері………………………………………………………..5-8бет2.Аудан орталығындағы батырға арналған ескеткіш пен көше атауы.............................................................………………………10-бет ІІІ. Қорытынды  …………………………………........................10-бетІV.Пайдаланған әдебиеттер…………………………………......11-бет 



















Бұл жұмыс Тұрсынбай батыр бабамыздың қазақ халқына жасаған ерліктеріна кең көлемде деректер келтіріле отырып зерттелінген. Оқушы өзіне таныс деректі мәліметтерді ала отырып, батырдың жаугершілік заманда елін жаудан қорғап, елдігімізді егемендігін сақтап қалған батыр туралы тың материалдармен тақырып өзектілігі ашылған. Зерттеу жұмысы келешек ұрпаққа өз туған елінің тарихи тұлғалар ерлігін үлгі –өнеге етуде маңызы зор.Жобаның мақсаты: Тұрсынбай батыр ерлігін зерттеу.2.Дереккөздерден,ғаламтордағы сайттардан батыр жайында мағлұматтар табу.Ауданымыздағы көше атауларының ұлы тұлғалар есімімен аталып, олардың елімізге жасаған қызметімен танысып, өсіп келе жатқан ұрпаққа үлгі-өнеге ету. Зерттеу кезеңдері : ғылыми жобаның зерттелуі үш кезеңді қамтиды. І бастау кезеңі – «Туған жер» бағдарламасы жайында Елбасымыздың жолдауыІІ кезең – Ғалымдардың Тұрсынбай батыр жайында мәліметтерін талдау. ІІІ кезең – Аудан орталығында орналасқан ескерткіш пен көше атауыӘдістері : - Іздену, мәліметтер жинау, мәліметтерді талдау.Жұмыстың қорытындысы мен нәтижелілігі:Тұрсынбай батыр туралы мәлімет жинақталды.Көшенің орысша атауы бабамыздың атына берілді Annоtation


Мен зерттеу жұмысымды Елбасымыздың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» жолдауымен бастағалы отырмын.Жолдауда жарияланған «Туған жер» бағдарламасының бір тармағында«Біздің бабаларымыз ғасырлар бойы ұшқан құстың қанаты талып, жүгірген аңның тұяғы тозатын ұлан-ғайыр аумақты ғана қорғаған жоқ. Олар ұлттың болашағын, келер ұрпағын, бізді қорғады. Сан тараптан сұқтанған жат жұртқа Атамекеннің қарыс қадамын да бермей, ұрпағына мирас етті.» деп айтылған болатын.Елбасымыздың жолдауын іске асыруда сынып жетекшіміз өткізген «Ұлы тұлғалар-көше тарихы» тәрбие сағатында әр оқушы өз көшесінің атауын білгенімен ол тұлғалардың елге жасаған қызметтерін анық біле алмады. Сондықтан біз өз көшеміздің тарихын зерттеуге кірістік. Мен өз көшем Тұрсынбай батыр деп аталғандықтан батырдың ерлік жолдарын зерттеп, өсіп келе жатқан біздей ұрпаққа үлгі болар деген өзектілікпен жұмысымды бастадым.3. Ауданымыздың орталығындағы Тұрсынбай батырға қойылған ескерткіш пен бұрыңғы көше атауының Тұрсынбай батыр есімімен аталуымен танысу

Мен ғаламтор және дереккөздер арқылы мына ақпараттарды жинақтадым.Мәшһүр-Жүсіп жазбаларындағы Тұрсынбай ел тарихында жоңғар,қытай,қырғыз әскерімен соғысқан батыр,қол бастаған қолбасшы,елші,мәмлегер ретінде белгілі. Бірақ ол туралы Мәшһүр-Жүсіп,Шоқан жазбалары мен архив құжаттарынан басқа дерек кездестірілмейді.Қаһарманның өзінен тікелей ұрпақ қалмағандығы( Мәшһүр-Жүсіп дерегі), батырлық істеріне қарай халық арасында Балта керей Тұрсынбай атанып кеткені мәлім. М.С. Мұқанов шежіресіндегі Тұрсынбай Қарасарыұлының (1713-1819) өмір сүрген жылдары мен ата –тегі әлі де анықтай түсуді қажет етеді:Керей-Арыстанбек-Наурызбай-Ашамайлы-Үйшіай-Бахрам-Төбей-Тұрсынбай.Бекарыс-Наурызбек –Халид-Хажигали-Бегімқожа-Әлиұхаммед-Фархад-Танаш би-Балта-Қарасары-Тұрсынбай. Тұрсынбай тоғыз жасында ата-анасынан айырылып,жетім қалғанына қарамастан отбасы шаңырағын күйзелтпей,інілері Есілбай мен Толыбайға қамқорлық көрсеткен.Өзі Түркістан түбіндегі Қарнақ медресесінде білім алды.Ақтабан шұбырынды,Алқакөл сұлама жылдары інілері Есілбай мен Толыбай жау қолынан қаза табады.Сол тарихи кезеңде шиеленіскен қазақ-башқұрт қарым-қатынастарын реттеуге елеулі үлес қосқан.М.Ж.Көпеев жазбаларында Тұрсынбайдың әлеуметтік жағдайы,қалмақтарға барған елшілік қызметті,Абылаймен бірге Арғын руымен келіссөз жүргізгені,батырлығының сыналуы баяндалады. 1749-1750ж.Нұралы ханмен құдалық байланыс орнату мақсатымен келген Қарабас сұлтан елшілігі туралы мәлімет сақталынған. Қалмаққа елші болып келген Тұрсынбайды Қарабас ханым:Мына отырған Балтакерей Тұрсынбай құлағы жоқ шұнақ, құйрығы жоқ шолақ екен. Ерлігінең де міні жоқ,еңбекшілігінде де міні жоқ.Жалғыз ақ айыбы жауы желкесінде екен. Онан басқа қорқар нәрсесі болмаса керек деп сынайды. Мұнда құлағы жоқ шұнақ деп туысқанының жаман болғанын ,құйрығы жоқ шолақ деп баласы жоқтығын,жауы желкесінде деп кедейлігін айтқаны екен. Батырдың қоғамдағы әлеуметтік тұрмысы төмен болғанын Шоқан еңбегі де растайды. 1757 жылы Талқы қамалындағы қытай әскеріне қарсы соғыста Тұрсынбай Абылай жасағының алдыңғы шабуылдаушы, кезеуілші тобының қолбасшыларының бірі болғаны туралы мағұлымат Мәшһүр аңыздарында берілген. М.Ж.Көпеев жазбаларында Тұрсынбай батырдың Алатауды бетке алып бара жатқан Абылай ханның жорығына қатысқаны,көрдегі аруақтан қорықпай бейіт ағашын әкелгені туралы аңыз әңгіме үлгісі сақталынған. Қаһарманның аруақтан қорықпай бейіт ағашын әкелгені туралы Зейнолла Сәнік кітабында,баспасөз материалдарында басқа бір тарихи тұлғаларға қатысты Керей ер Жәнбек т.б.айтылады. Салыстыру үшін Мәшһүр әңгімесінен үзінді келтіруімізге болады: Алатауға барды,қырғыз болсын, қалмақ болсын, қалмақ болын елмен шабысқан жоқ.Түзден ер басына бір түйе, бір аттан олжаласты.Қыс түсіп кеткен соң, асығып қайтты. Піскен тамақ таусылды. Мал сойып,ыстық қылып ішуге отын табылмады.Қол ашығыңқырап, жүдеп,баяғы көп моласы бар суға жетеміз десіп келе жатады. Абылай хан көп қолға білдірмей,екі жігітті ілгері оздырды: -Бүгін қонатұғын жерде бір көрде бейіт ағашы бар деген.Ерте жарық барда соны тауып алып ақтарып,біреуін ақырет оранып ішінде жатындар,біреуін қайта өзінікіндей қылып бетін жауып тегістеп,адам ашпағандай қылып қойындар. Түн болған соң мен :Бейіт ағашты алып кел,-деп,Балта керей Тұрсынбай қоғамның ішкі өмірінде де белсенді рөл атқарды. Бұған қарап отырып,Тұрсынбайдың Абылайды жақтағаны,сүйенер сенімді адамы болғанын ғана емес,екі жақты да бітістірген мәмлегер,ел тыныштығын,Берік хан билігін ойлаған қоғам қайраткері болғанын да танимыз.Аудандық кітапханада болып, «Меңдіқара үні» газетінің тілшісі Айбатыр Ахметбековтың «Батыр баба Тұрсынбай есімі ұлықталды»статьясын оқып таныстым.2010 жылы ұлы бабамызға арнап ескерткіш қойылып,бұрынғы Школьный және Краснопартизан көшелері Тұрсынбай батыр есіміне алмастырылды.Тұрсынбай батыр ескерткіші Боровской келбетінің одан әрі қалыптасуына маңызы зор үлес қосты.Ол тек сәнін келтіріп қана қойған жоқ,бүгінгі баба ұрпақтарының рухани өмірін көрсетті. Тұрсынбай бабаға ,ауданымыздың сазгері Бақытжан Сауекенов «Тұрсынбай бабаға тағзым» атты әні газет бетінде жарияланды. Міне, бұдан менің байқағаным , бабамыздың рухын ұлықтаған халқымыздың бізге берген үлгісі деп ойлаймын.
Менің жеті атамның бірі Тұрсынбай атам болғанын Серік атамда растайды
ҚорытындыАудан орталығындағы орысша атаулармен аталған көшелеріміз қазақ халқының ұлы тұлғалар есімімен аталса, өсіп келе жатқан жас ұрпақ үлгі істерін өнеге етеді деген сенімдемін. Тұрсынбай көшесінде - 23 оқушы тұрады екен. Бірақ олардан Тұрсынбай батыр жайында мардымды мәлімет ала алмадым. Сондықтан да осы зерттеу жұмысым қазақ елін сақтап, бізге мұра еткен бабамызды мәңгі сақтау үшін маңызды деп ойлаймын. Бабалар ерлігі – келешек ұрпаққа үлгі.



















[1] Тарихи тұлғалар .Танымдық –көпшілік басылым.Мектеп жасындағы оқшылар мен көпшілікке арналған.Құрастырушылар:Тоғысбаев Б,Сушикова А.-Алматы:Алматыкітап ЖШС,2006-376 бет. [2] Қазақтар.Көпшілікке арналған тоғыз томдық анықтамалық.Тарихи тұлғалар-2 ші басылым-Алматы:»Білік»баспа үйі 2001-2т-373бет.





















50-ден астам пәндер бойынша материалдарды тегін жүктеп, сабақ барысында қолдануға болады

Сертификатты жеке кабинеттегі жетістіктерім бөлімінен жүктеп алуға болады

Материалды сайттан тегін жүктеу

Материал ұнаса парақшаңызға сақтап қойыңыз!

Өз пікіріңізді қалдыру үшін тіркелу қажет.

Олимпиада бітуіне қалды: