Оң жақ бағындағы

тапсырмаларды құрастырушы мұғалімдердің есіне

І кезең. Мұғалім алғашқы 5-7 минутта: а) ұйымдастыру сәтін өткізеді; б) өткен тақырып бойынша берілген деңгейлік тапсырмаларды үйде аяқтап орындап келу дәрежесі тексеріледі; в) төмендегі «Көпір» тапсырмаларын тексереді (алдымен жеке тексеріп шығады, сосын фрондалды тексереді).

«Көпір»

тапсырмалары

(оқушылар үйде орындап, бүгінгі сабаққа дайындалып келеді)

Сұрақтарға жауап бер

1. Үлкен ми сыңарныңы беті қандай заттан тұрады?

Ж: Үлкен ми сыңарларының беті сұр заттан – қыртыстан түзілген

2. Ең терең жүлгені ата:

Ж: Ең терең жүлге – маңдай бөлігін төбе бөлігінен ажырататын орталық жүлге және самай бөлігін шектейтін бүйірлік жүлге

3. Қимыл-қозғалыс аймағы мидың қай жүлгесінде орналасқан?

Ж: . Қимыл-қозғалыс аймағы орталық жүлге алдында, маңдай бөлігінде орналасқан

4. Вегетативті жүйке жүйесінің қызметі қандай?

ІІ кезең (топтық жұмыс) жаңа сабақты топтық жұмыс барысында оқушылардың өз бетімен меңгеруіне жағдай жасау; а) оқушылар төмендегі «Білу», «Түсіну», «Талдау», «Жинақтау» тәсілдеріне сәйкес тапсырмаларын өздері толтырады (10 минут); ә) жауаптарын мұғаліммен бірге талдайды (10 минут).

1-қадам: теория бойынша «Білу» үшін тақырып мазмұнынан Кім? Не? Кімнің? Кімге? Кімді? Кімде? Кімнен? Кіммен? Қандай? Қай? Қашан? Не істеді? Сияқты сұрақтарға жауап беретін толық ақпарат іріктелінуі керек.

Бос орынға тиісті сөздерді жазыңдар.

1.Вегетативті жүйке жүйесінің іс-әрекеті еріксіз , санасыз жүзеге асырылады және адам еркімен басқарылмайды.

2.Адамның қалауы бойынша ас қорытуды жылдамдатуға, жүрек жұмысын баяулатуға, тамырлар арнасын кеңейтуге немесе тарылтуға , тер бөлуді тоқтатуға болмайды.

3. Вегетативті жүйке жүйесі өзінің қызметін атқару барысында сомалық жүйкемен тығыз байланыста болады және организмнің сыртқы ортаға бейімделуіне қатысады.

4.Құрылыс ерекшелігіне және атқаратын қызметіне байланысты вегетативті жүйке жүйесі симпатикалық және парасимпатикалық бөлімдерге бөлінеді.

5. Егер симпатикалық бөлім жүрек іс-әрекетін қоздырса, парасимпатикалық бөлім баяулатады.

6. Симпатикалық бөлім ішектің жұмысын тежейді, ал парасимпатикалық жүйе қоздырады.

7. Симпатикалық және парасимпатикалық бөлімдерде орталық және шеткі бөліктері бар.

8.Симпатикалық бөлімнің орталық бөлігі ми мен сопақша мида орналасқан. Жүйке жасушаларының мұндай шоғырларын вегетативті ядролар деп атайды.

9.Шеткі бөлігін вегетативті ядролардан тарайтын талшықтар құрайды. Оларды екінші түйіндер деп атайды.

10. Ядролардан тарайтын талшықтар омыртқа жотасы бойында орталық жүйке жүйесінен тыс симпатикалық жүйке түйіндерін түзеді.

11.Парасимпатикалық ядролар ортаңғы ми, сопақша ми бөлімдерінде және жұлынның сегізкөз бөлімінде орналасады.

12.Жүйке талшықтары сопақша ми ядроларынан шығып, кезбе жүйкенің құрамына кіреді.

13. Парасимпатикалық ядролар орталық жүйке жүйесінен тыс, мүшелерге жақын түзіледі және олардың талшықтары жүйке импульсін қысқа өткізігіш жолдар арқылы ішкі мүшелерге, теріге, қан тамырларына, тері бездеріне, сезім мүшелеріне береді.

2-қадам: теорияны «Түсіну» үшін Неге? Неліктен? Себебі? Не үшін? Дәлелде, түсіндір сұрақтары оқушының жоғарыда берген жауаптарына қойылады (оларды тереңдету үшін)

Себебін анықта:

1.Неліктен вегетативті жүйке жүйесін автономды деп атайды?

Ж: Себебі, адамның қалауы бойынша ас қорытуды жылдамдатуға, жүрек жұмысын баяулатуға, тамырлар арнасын кеңейтуге немесе тарылтуға , тер бөлуді тоқтатуға болмайды.

2. Неліктен жасушасының шоғырын вегетативті ядролар деп атайды?

Ж: Себебі, вегетативті ядролар ми мен сопақша мида орналасқан.

3-қадам: теорияны «Талдау» үшін

1.Салыстыр

2.Айырмашылығы неде?

3.Ұқсастығы неде?

4. Тақырыптың басты идеясын жаз деген тапсырмалар болу керек. Немесе 1-3 тапсырмаларды Венн диаграммасы арқылы қамтуға болады.

Вегетативті жүйке жүйесінің бөлімдерін салыстыр

С

-қан тамырларын тарылтады

-көз қарашығының ұлғаюына әсер етеді

-жылу беруді жоғарылатыды

-асқорыту мүшелерінің іс-әрекетін тежейді

- қуықтың біріңғай салалы бұлшық ет ұлпасын босаңсытады

-қан тамырларын

кеңейтеді

- көз қарашығын

кішірейтеді

- жылу беруді

төмендетеді

-асқорыту мүшелерінің іс-әрекетін қоздырады

-қуықтың бұлшық ет тонусын жоғарылатады.

Екеуі де

вегетативті жүйке жүйесінің бөлімдері

Сопақша ми Ортаңғы ми

Тақырыптың басты идеясы неде?

Ортақ қасиеті: Екеуі де вегетативті жүйке жүйесінің бөлімдері

Ерекшеліктері: 1.Симпатикалық.

-қан тамырларын тарылтады

-көз қарашығының ұлғаюына әсер етеді

-жылу беруді жоғарылатыды

-асқорыту мүшелерінің іс-әрекетін тежейді

- қуықтың біріңғай салалы бұлшық ет ұлпасын босаңсытады

2. Парасимпатикалық.

-қан тамырларын кеңейтеді

- көз қарашығын кішірейтеді

- жылу беруді төмендетеді

-асқорыту мүшелерінің іс-әрекетін қоздырады

-қуықтың бұлшық ет тонусын жоғарылатады.

4-қадам: теорияны

«

қан тамырларын тарылтады

Тірек сызбадағы бос орынға тиісті сөздерді жаз.

В егетативті жүйке жүйесінің

Парасимпатикалық

Симпатикалық

қан тамырларын кеңейтеді

көз қарашығының ұлғаюына әсер етеді

жылу беруді жоғарылатыды

көз қарашығын кішірейтеді

жылу беруді төмендетеді

5-қадам: практика

жүзінде «Қолдану» (оқулықпен жұмыс жүргізу барысында тек қарапайым тапсырмалармен бекіту жүргізіледі). Дайын формулалар арқылы есептер шығару орындалады

Вегетативті жүйке жүйесі бөлімдерінің жеке мүшелердің қызметіне әсерін тап

6-қадам: практика жүзінде «Баға беру» (Сен қалай ойлайсың? Не істер едің?) деген тапсырмалар оқушыға жоғарыда алған білімін (теория бойынша) өмірдегі жағдаяттарды шешуге бағытталып қойылады.

Сен қалай ойлайсың?

Симпатикалық бөлімдегі бауырдың атқаратын қызметі қандай?

Ж: Өттің бөлінуі азаяды

ІІІ-кезең: Деңгейлік тапсырмаларды орындап, балл жинау

ІІІ-кезең (кері байланыс-бағалау кезеңі): Жеке жұмыс. Жоғарыда меңгерген мазмұнды үш деңгейге іріктеп (әр деңгейдің білімділік, біліктілік, яғни құзыреттілік деңгейін анықтайтын тапсырмалар) оларды біртіндеп орындату арқылы балл жинату барысында оқушының құзыреттілік деңгейін анықтап, әділ бағалау жүзеге асырылады. Бұл тапсырмаларды оқушылар сабақтың соңына дейін қалған 15 минуттың 12 минутында орындайды+3 минут қорытынды жасалады. Қалған тапсырмаларды үйде аяқтап келеді. Қорытынды балл саны дәстүрлі бағаға айналдырылып, келесі сабақтың басында сынып журналына қойылады, мониторингке тіркеледі.

І деңгей (5 балл) әр тапсырманың бағасы 1 балл

1-қадам: теория бойынша «Білу» үшін тақырып мазмұнынан Кім? Не? Кімнің? Кімге? Кімді? Кімде? Кімнен? Кіммен? Қандай? Қай? Қашан? Не істеді? Сияқты сұрақтарға жауап беретін толық ақпарат іріктелінуі керек.

Бос орынға тиісті сөздерді жазыңдар.

1-тапсырма:

Вегетативті жүйке жүйесінің іс-әрекеті еріксіз , санасыз жүзеге асырылады және адам еркімен басқарылмайды.Адамның қалауы бойынша ас қорытуды жылдамдатуға, жүрек жұмысын баяулатуға, тамырлар арнасын кеңейтуге немесе тарылтуға , тер бөлуді тоқтатуға болмайды.

2-тапсырма:

Вегетативті жүйке жүйесі өзінің қызметін атқару барысында сомалық жүйкемен тығыз байланыста болады және организмнің сыртқы ортаға бейімделуіне қатысады.

Құрылыс ерекшелігіне және атқаратын қызметіне байланысты вегетативті жүйке жүйесі симпатикалық және парасимпатикалық бөлімдерге бөлінеді.

Егер симпатикалық бөлім жүрек іс-әрекетін қоздырса, парасимпатикалық бөлім баяулатады.

3-тапсырма:

Симпатикалық бөлім ішектің жұмысын тежейді, ал парасимпатикалық жүйе қоздырады.

Симпатикалық және парасимпатикалық бөлімдерде орталық және шеткі бөліктері бар.

Симпатикалық бөлімнің орталық бөлігі ми мен сопақша мида орналасқан. Жүйке жасушаларының мұндай шоғырларын вегетативті ядролар деп атайды.

4-тапсырма

Парасимпатикалық ядролар ортаңғы ми, сопақша ми бөлімдерінде және жұлынның сегізкөз бөлімінде орналасады.

Жүйке талшықтары сопақша ми ядроларынан шығып, кезбе жүйкенің құрамына кіреді.

Парасимпатикалық ядролар орталық жүйке жүйесінен тыс, мүшелерге жақын түзіледі және олардың талшықтары жүйке импульсін қысқа өткізігіш жолдар арқылы ішкі мүшелерге, теріге, қан тамырларына, тері бездеріне, сезім мүшелеріне береді..

2-қадам: практика жүзінде «Қолдану» (оқулықпен жұмыс. ІІ кезеңнің 5-қадамындағы қарапайым тапсырмалар үлгісіндегі тапсырмалар орындалады)

5-тапсырма. Суретке қарап, вегетативті жүйке жүйесінің симпатикалық және парасимпатикалық бөлімдерін анықтап жаз.

ІІ деңгей (5 балл+4 балл= 9 балл) әр тапсырманың бағасы 1 балл

3а-қадам: теорияны «Түсіну» үшін Неге? Неліктен? Себебі? Не үшін? Дәлелде, түсіндір сұрақтары оқушының жоғарыда берген жауаптарына қойылады (оларды тереңдету үшін)

1-тапсырма

Себебін анықта.

1.Неліктен вегетативті жүйке жүйісінің шеткі бөлігін екінші ядролар деп атайды?

Ж: Себебі, мұндай түйіндер мен талшықтар орталық жүйке жүйесінен тыс жерде орналасқан.

2. Не себепті вегетативті жүйке жүйесінде қозу баяу жүреді?

Себебі, оның жүйке талшықтарында майлы қабығы болмайды.

3б-қадам: теорияны «Талдау» үшін

1.Салыстыр

2.Айырмашылығы неде?

3.Ұқсастығы неде?

4. Тақырыптың басты идеясын жаз деген тапсырмалар болу керек. 2 кезеңде Венн диаграммасы арқылы орындалған тапсырманы кесте түрінде беріп, баланың білімін тексеруге болады.

2-тапсырма. Кестені толтыр

3-тапсырма

Тақырыптың басты идеясы неде?

Ортақ қасиеті: Екеуі де вегетативті жүйке жүйесінің бөлімдері

Ерекшеліктері: 1.Симпатикалық.

-қан тамырларын тарылтады

-көз қарашығының ұлғаюына әсер етеді

-жылу беруді жоғарылатыды

-асқорыту мүшелерінің іс-әрекетін тежейді

- қуықтың біріңғай салалы бұлшық ет ұлпасын босаңсытады

2. Парасимпатикалық.

-қан тамырларын кеңейтеді

- көз қарашығын кішірейтеді

- жылу беруді төмендетеді

-асқорыту мүшелерінің іс-әрекетін қоздырады

-қуықтың бұлшық ет тонусын жоғарылатады.

^{4-қадам: практика}

^{жүзінде «Қолдану. ІІ-кезеңдегі қарапайым тапсырмаларының өзгертілген жағдайдағы нұсқалары орындалады».}

4-тапсырма

Термин сөздердің анықтамасын жаз.

Автономды – вегетативті жүйке жүйесі

Симпатикалық – грекше сезгіш, ми мен сопақша мида орналасқан.

Парасимпатикалық – грекше жанында, ортаңғы ми, сопақша ми бөлімдерінде және жұлынның сегізкөз бөлімінде орналасқан.

ІІІ деңгей (9 балл+3 балл= 12 балл) әр тапсырманың бағасы 1,5 балл

5-қадам: теорияны

«Жинақтау» үшін Қорытынды шығар, анықтама бер, мазмұнды жүйеле, кестені, тірек сызбаны, сөзжұмбақты толтыр немесе өзің құрастыр тағы с.с. ІІ-кезең, 4-қадамда «жинақтауға» берілген тапсырма басқа формада беріліп, баланың білім деңгейі бағаланады

1-тапсырма. Вегетативті жүйке жүйесіне арналған анаграмманы шеш.

6-қадам: практика жүзінде «Баға беру» (Сен қалай ойлайсың? Не істер едің?) деген тапсырмаларды орындату арқылы оқушының жоғарыда алған білімін және біліктілігін өмірдегі жағдаяттарды шешуге қолдана алу дәрежесі бағаланады.

2.тапсырма.

Сен қалай ойлайсың?

Парасимпатикалық бөлімдегі бауырдың атқаратын қызметі қандай?

Ж: Өттің бөлінуі көбейеді.