Зар заман ақындары

презентация
Тақырыбы:Зар заман
ақындары
Орындағандар:Киилибай И
Мажбен Н.
Маметулла А

Жоспар:

1. Зар

заман

ақындары
2. Зар

заман

поэзиясы
3. Зар

замандық

сарын
4. Әдебиеттегі
отаршылдық
саясат көрінісі

Қазақ әдебиетіндегі
байырлық рух ХVІІІ ғасырда
жоңғарлар мен қарсы
күресте ХІХ ғ. ұлт азаттық
күресте, (Махамбет,
Нысанбай ) қайта
көтерілгенмен ,
Қазақстанның Ресей
құрамына өтуі нәтижесінде
зар заман кезеңі басталды.

Қазақ жеріне қол салған патша үкіметі
халықты жарылқау үшін келмеген
болатын. Жерінен айырылған халық әдеп
– ғұрып пен қазақы мінезінен де айрыла
бастады . Патша үкіметі енгізген жаңа
әкімшілік шаралар қазақ болмысына тән
емес. Ұрлық, өсек, талас – тартыс,
алауыздық, арызқойлық – қазақ
қоғамының осы кезеңдегі жемісі болды.
Осы кезде өмір сүрген қазақ ақын –
жырауларының бір тобы қоғамда болып
жатқан келеңсіз құбылыстарды аяусыз
сынға алды.

Қоғамда болып жатқан өзгерістерге
өзіндік көз қараста болған және сол
бағытта жырлаған ақындарды
М.Әуезов «Зар – заман » жыршылары
деп атаған болатын және әдебиет
тану тарихында да олар осылай
айтылды. Тарих ғылымының докторы
М.Қойгелдиев отаршылдық бұғауына
мықтылап байлаған халықтың мың
-мұхтажы мен қайғы – қасыретін
жырлаушыларды « Зар -заман »
мектебінің ойшылдары деп атады. Бұл
термин алғаш 1927 жылы енгізілген
еді.

Оның белгілі өкілдері :
Дулат Бабатайұлы ,
Шортанбай Қоңайұлы,
Мұрат Мөңкеұлы,
Әбубәкір Кердері,
Албан Асан , т.б.
Мұхтар Әуезов, Абылай
хан тұсынан Абайға
дейінгі жүз жылға
ұластырып
Нарманбетпен
аяқталды

Қазақ әдебиеті тарихындағы зар заман
ағымы
Қилы кезеңде қырық түрлі қисынмен
ұғындырылған «зар заман», «зар заман
ағымы», «зар заман ақындары» деген
ұғымдар үрей көлеңкесінен, саясат
салқынынан арылып, енді қазақ
тарихындағы, қазақ әдебиетінің
тарихындағы белгілі бір құбылыс ретінде
өз арнасына құйыла бастады.

Қазақ әдебиетінің тарихындағы тұтас
бір дәуірді қамтыған зар заман
ағымы, зар заман — көлеңкесінен
қорыққан, дамуды кере алмаған,
дүниеге марксистік-лениндік
материалистік көзбен «қарай
алмаған» сарыуайым, кертартпа шер қайғының шырмауындағы «байғұс
жандардың» ойдан шығарған елес
дүниесі емес, зар заман — тарих
ақиқаты. Зар заман ағымы — қазақ
әдебиетінің тарихындағы аса бір
нақты құбылыс.

М. Әуезов зар заман
ақындары деген терминге
бірнеше теориялық
тұжырымды негіз етеді.
Айрықша назар аударар бір
түйін: «...зар заман
ақындарынан бастап біздің
әдебиет екінші жікке қарай
ауысады. Бұдан бұрын
қарастырған әдебиет
жұрнақтарының барлығы
ауызша әдебиет десек,
мыналарды жазба әдебиеттің
басы деу керек» — деген
ғылыми жағалығы айқын ой.

Зар – заман
ақындарының өлең –
жырларында елмен
қоштасу , туған
жердің өткенін аңсау
сарыңы орын алған.
Ақындардың бір қатары
жұтаған жер мен көшкен
елге қайырылып сөз айтып
тұрып , басқыншылық пиғыл
мен зорлықшыл әрекеттерді
зорлана жырға қосады. Зар –
заман ақындарының
көпшілігіне тән ерекшелік –
келешекті көрегендікпен
болжап , алдағы уақыттағы
ел сипатының өзгерісін
қолмен ұстап, көзбен
көргендей бейнелеп айтуы.

Зар

заман

–

қайраткерлік

ақындарының

биікке

көтерілуі

отаршылдықдықтың
алунан

белең

басталады.

жүйріктерін
қабілеті

ел

бар

Жыр

құдреті

жұртының

бар

санасын

оятуға жұмсалды. Олар қатерді,
зорлық – зомбылықты , алдын –
ала

ескертті,

күнілгері
айтып

құбыжық
жасады.

таңба

берді.

кетірген

зардаптарын
Елдің

басқандай
берекетін

отарлаушылардың
кейпіндегі

бейнесін

ҚОРЫТЫНДЫ:

Зар заман ақындарының өлеңдерінің мәні
• Ресей империясы отарлаушыларының
озбырлығы мен сұрқия саясаты
Зар заман ақындарының өлең-жырларында жанжақты суреттеледі.
Қазақ халқының шұрайлы жерлерін тартып
алып, ұрпағын аздырып,
діннен аулақтату сықылды империялық
пиғылдың жүзеге асуына
қарсыласу қозғалысы Зар заман ақындарының
қайраткерлік
поэзиясын өмірге әкелді. Зар заман
ақындарының шығармаларында
сары уайымға салыну, қайғы-мұңға берілу
сарыны да байқалады.

Пайдаланылған әдебиеттер:
-Х.Сүйіншалиев,XIX ғасыр
әдебиеті,Алматы 1991
-М.Әуезов,Әдебиет тарихы,Алматы 1991