Э.Хемингуэй "Шал мен теңіз"

#1 слайд
Э. Хемингуэй «Шал мен теңіз» Болат Аида

1 слайд

#2 слайд
• Көркем шығармадағы кейіпкер саны да көп емес. • Шығармада өзект і болатын оқиға – балықшы шалдың теңіздегі хикаясынан тұрады. • Шалдың тұрмыс-тіршілігін «Қарттың қайығының үстінде шиыршықталып жататын, өн бойына кенеп жамау жапсырылған қырық құрақ желкен - бейне тас-талқаны шыққан жасақтың құлаған туы сияқтанып елестейтін көзге» - деп, сипаттауынан шалдың дәурені баяғыда өткенін түсінеміз.

2 слайд

#3 слайд
Шалды ң жанындағы көмекші бала – шалдың алдағы үмітіне жетелеуші күш. Ұшы көрінбейтін теңізде алып жайынмен арпалысқанда да «Қасымда серік баламның жоғын- ай!» деп, жиі қайталауы оның жалғыздыққа деген өкініші болса, екінші жағынан шалдың өз-өзіне күш алып, жеңіс жолына жетуге жанталасуы. Жалпы, автор осы бір шығарма арқылы жалғыздық психологиясы мен жалғыздық философиясы секілді күрделі ұғымдарға терең бойлауға күш салған.

3 слайд

#4 слайд
Көркем шығармадағы ішкі монолог – бұл адамның көңіл- күйіндегі ішкі тербелісті, кейіпкердің ой ағысын бейнелеу және оны кейіпкер арқылы беру автордың асқан шеберлігінен туатын дүние Ішкі монологтың авторлық түрінің екінші бірі – бұл автордың өз атынан айтылған ішкі монолог. Автордың шығарма кейіпкеріне айнала отырып баяндауы, әрбір детальды қалт жібермей, жиі- жиі монолог арқылы ендігі атқарар ісі мен алдағы уақытты болжау қасиеті қарт балықшының өмірлік тәжірибесінің тереңдігін көреміз.

4 слайд

#5 слайд
«Жайын балықтың қаны тағы да шұбырып аға бастады, мына акуланың соңынан басқалары да жетеді енді». Акула – мақсатқа жетер жолдағы кедергі. Бір кедергіге ұрынған екенсіз, оның соңынан шұбырған қиындықтар да болуы ықимал. Сондықтан акулаға балықтың қанын білдірмеген секілді, өмірде де барлығын ұқыппен істеген жөн.

5 слайд

#6 слайд
«Балық – балық болуы үшін туған болса, сен балықшы болу үшін жаралғансың». Автор «балық», «балықшы» ұғымдарымен әркім өмірден өз орнын таба білуі маңызды екенін білдіргісі келеді.

6 слайд

#7 слайд
Бұл туындының өзге шығармалардан биік тұруы – адамдар арасында өтетін шиеленісті психологиялық параллелизм арқылы шал мен балық арасындағы процесспен беруінде. Екеуінде ашық айқас та жоқ. Бар болғаны екеуі де үнсіз, тоқтаусыз тартысқа түседі. Мұндай монологпен жалғасқан шиеленіс бұрын соңды әдебиетте орын алмаған.

7 слайд

#8 слайд
Балықшы шалдың мінезіндегі төзімділік пен қайсарлықтың баламасын қазақ әдебиетіндегі Ә.Кекілбаевтың «Шыңырауынан» көруге болады. Э.Хэмингуэйдің туындысынан отыз жыл кейін жазылса да, қазақ әдебиетіндегі көркем психологизмге құрылған туындылардың алдында. Біреуі - теңізде жүріп, бұл аймақта әлі ешкім ұстап көрмеген алып акуланы бағындыруды көздесе, екіншісі – «Еңсеп қазған» дейтін шыңырау құдық қазып, елдің есінде қалуды мақсат тұтады.

8 слайд

#9 слайд
Шығарманың шарықтау шегінде жеңіс пен жеңілісті қатар сипаттап, антитезалық қорытынды жасайды.

9 слайд

#10 слайд
"Менің де жүрегім сол тасбақаның жүрегіндей ғой, - деп ойлады шал, - қол-аяғым да тасбақаның аяғындай". Шал өзіне әл бітіру үшін теңіз тасбақасының аппақ жұмыртқасын жейтін ылғи. Ірі жайындардың суда көп жөңкілетін кезі – қыркүйек, қазан айларында қуатты болу үшін бүкіл мамыр айының өн бойында жейтіні - сол жұмыртқа болатын."Өзімде де ми жоқ, қайықтың тұмсығының үстіңгі тақтайына күн ұзақ су құя берсем ғой, кепкен соң кешке жақын одан тұз қырып алатын едім, - деп ойлады, - Мұным дұрыс болатын еді, бірақ, макрельді дәл күн батар алдыңда ұстадым ғой.

10 слайд