Жер сілкіну кезіндегі сақтық шаралары 9- сынып презентация

#1 слайд
Сабақтың тақырыбы:: Жер сілкіну кезіндегі сақтық шаралары

1 слайд

#2 слайд
САБАҚТЫҢ МАҚСАТЫ: ОҚУШЫЛАРҒА ТАБИҒАТТЫҢ АПАТТЫ ҚҰБЫЛЫСТАРЫНЫҢ БІРІ- ЖЕР СІЛКІНІСІ ТУРАЛЫ МАҒЛҰМАТТАР БЕРУ.ЖЕР СІЛКІНІСІ КЕЗІНДЕГІ САҚТЫҚ ШАРАЛАРЫМЕН ТАНЫСТЫРУ.

2 слайд

#3 слайд
САБАҚТЫҢ БАРЫСЫ: 1.ҰЙЫМДАСТЫРУ КЕЗЕҢІ ОҚУШЫЛАРДЫ ЕКІ ТОПҚА БӨЛЕМІЗ 2.БАЯНДАМА (ЖЕР СІЛКІНУ ЖАЙЛЫ ТҮСІНІК БЕРУ) 3.СЕЙСМИКАЛЫҚ АЙМАҚТАР ТУРАЛЫ БАЯНДАМА 4.СЕЙСМИКАЛЫҚ ҚАУІПТІ АЙМАҚҚА ЖАТПАЙТЫН АЙМАҚТАР ТУРАЛЫ БАЯНДАМА 5.ЖЕР СІЛКІНІСІ ЖАЙЫНДА ЖАДЫНАМА 6.СҰРАҚ-ЖАУАП 7.ҰСЫНЫС-ПІКІРЛЕР 8.ҚОРЫТЫНДЫ

3 слайд

#4 слайд
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ

4 слайд

#5 слайд
АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ СЕЙСМОКАРТАСЫ

5 слайд

#6 слайд
АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ

6 слайд

#7 слайд
СЕЙСМИКАЛЫҚ АУМАҚТЫҢ БІРІ- ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН

7 слайд

#8 слайд
ЖЕР СІЛКІНІСІН АНЫҚТАЙТЫН ҚҰРАЛ

8 слайд

#9 слайд
ЖЕР СІЛКІНІСІ Жер сілкінісі – геологиялық құбылыс.Олар кез-келген жерде пайда болуы мүмкін.Жер сікінісінің ошағы жер қойнауында қалыптасады.Геологиялық ортадағы жылжулар, бірігулер, жарылулар, ортаюлар секілді тез өзгерістер жер сілкінісінің пайда болу себебіне жатады.Жер бетінің шайқалуы сейсмикалық толқындардың нәтижесінде болады.Сейсмикалық энергияны бөліп шығаратын жер аймағы жер сілкінісінің ошағы деп аталады. Гипоцентр – алғашқы сейсмикалық толқынның басауы болған ошақтың негізгі нүктесі. Эпицентр – бұл гипоцентрдің тікелей үстіндегі жер қабатының негізгі нүктесі. Жер сілкінісі - дүлей зілзаланың ең жойқындағыш түрі. Ол экономикалық шығын бойынша, сондай-ақ жарақаттанып және қаза тапқандар саны бойынша бірінші орынды алады. Жыл сайын дүние жүзінде 100 000 жер сілкінісі болады, олардың көбісі әлсіз, оларды тек сейсмограф қүралы арқылы ғана байқауға болады. Алматы қаласы мен Алматы облысындажыл сайын сейсмографтар 400 жер үсті дүмпуін байқайды. Жер сілкінісі жер қыртысында немесе жер мантиясында болады. Жер сілкінісінің төрт түрі бар. Тектоникалық жер сілкінісі - жер қабаты мен литосфера тақтасының қозғалуынан болады. Жанартаулық жер сілкінісі - жанаргаулардың атқылауы басталу кезінде, оларға жақын жерде, жанартау каналымен магманың қозғалуынан болады. Опырылма жер сілкінісі - жердің опырлуынан, қопарылуынан болады. Техногендік жер сілкінісі - адамдардың су қоймаларын жасауынан, мұнайды, газды, жер асты суларын шығаруынан, күшті жарылыстардан болады. Жер сілкінісіне жалпы мінездеме. Орталық нүкте - жердің астында жер сілкінісі басталған (болған) орын. Кіндік орталық - бұл орталық нүктенің тура үстінде орналасқан жер бетіндегі нүкте. Ошақтың тереңдігі - орталық нүкте мен кіндік орталығының аралығы. Терең емес жер сілкінісі болған жағдайда ошақтың тереңдігі 5-40 км құрайды, ал терең болған жағдайда 500 километрге дейін болады. Жарықтың айырылған бөлігінің көлемі (ұзындығы) – сезілмейтін жер сілкіністерінде бірнеше метр және ірі жер сілкіністерінде бірнеше км-ге дейін жетеді. Айырылған жарық жер асты қабатының терең бөліктерінде тоқтап қалуы мүмкін, сондай-ақ жер бетіне де жетуі мүмкін. Қатты дүмпудің ұзақтығы - орташа жер сілкіністерінде 2 секундтан 5 секундтқа дейін, ал күшті жер сілкіністерінде 20-дан 90 секундтқа дейін болуы мүмкін.

9 слайд

#10 слайд
ЖЕР СІЛКІНІСІНІҢ ТӨРТ ТҮРІ БАР. ТЕКТОНИКАЛЫҚ ЖЕР СІЛКІНІСІ  - ЖЕР ҚАБАТЫ МЕН ЛИТОСФЕРА ТАҚТАСЫНЫҢ ҚОЗҒАЛУЫНАН БОЛАДЫ. ЖАНАРТАУЛЫҚ ЖЕР СІЛКІНІСІ  - ЖАНАРТАУЛАРДЫҢ АТҚЫЛАУЫ БАСТАЛУ КЕЗІНДЕ, ОЛАРҒА ЖАҚЫН ЖЕРДЕ, ЖАНАРТАУ КАНАЛЫМЕН МАГМАНЫҢ ҚОЗҒАЛУЫНАН БОЛАДЫ. ОПЫРЫЛМА ЖЕР СІЛКІНІСІ  - ЖЕРДІҢ ОПЫРЛУЫНАН, ҚОПАРЫЛУЫНАН БОЛАДЫ. ТЕХНОГЕНДІК ЖЕР СІЛКІНІСІ  - АДАМДАРДЫҢ СУ ҚОЙМАЛАРЫН ЖАСАУЫНАН, МҰНАЙДЫ, ГАЗДЫ, ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫН ШЫҒАРУЫНАН, КҮШТІ ЖАРЫЛЫСТАРДАН БОЛАДЫ. ЖЕР СІЛКІНІСІНЕ ЖАЛПЫ МІНЕЗДЕМЕ. ОРТАЛЫҚ НҮКТЕ - ЖЕРДІҢ АСТЫНДА ЖЕР СІЛКІНІСІ БАСТАЛҒАН (БОЛҒАН) ОРЫН. КІНДІК ОРТАЛЫҚ - БҰЛ ОРТАЛЫҚ НҮКТЕНІҢ ТУРА ҮСТІНДЕ ОРНАЛАСҚАН ЖЕР БЕТІНДЕГІ НҮКТЕ. ОШАҚТЫҢ ТЕРЕҢДІГІ  - ОРТАЛЫҚ НҮКТЕ МЕН КІНДІК ОРТАЛЫҒЫНЫҢ АРАЛЫҒЫ. ТЕРЕҢ ЕМЕС ЖЕР СІЛКІНІСІ БОЛҒАН ЖАҒДАЙДА ОШАҚТЫҢ ТЕРЕҢДІГІ 5-40 КМ ҚҰРАЙДЫ, АЛ ТЕРЕҢ БОЛҒАН ЖАҒДАЙДА 500 КИЛОМЕТРГЕ ДЕЙІН БОЛАДЫ. ЖАРЫҚТЫҢ АЙЫРЫЛҒАН БӨЛІГІНІҢ КӨЛЕМІ (ҰЗЫНДЫҒЫ) – СЕЗІЛМЕЙТІН ЖЕР СІЛКІНІСТЕРІНДЕ БІРНЕШЕ МЕТР ЖӘНЕ ІРІ ЖЕР СІЛКІНІСТЕРІНДЕ БІРНЕШЕ КМ- ГЕ ДЕЙІН ЖЕТЕДІ. АЙЫРЫЛҒАН ЖАРЫҚ ЖЕР АСТЫ ҚАБАТЫНЫҢ ТЕРЕҢ БӨЛІКТЕРІНДЕ ТОҚТАП ҚАЛУЫ МҮМКІН, СОНДАЙ-АҚ ЖЕР БЕТІНЕ ДЕ ЖЕТУІ МҮМКІН. ҚАТТЫ ДҮМПУДІҢ ҰЗАҚТЫҒЫ - ОРТАША ЖЕР СІЛКІНІСТЕРІНДЕ 2 СЕКУНДТАН 5 СЕКУНДТҚА ДЕЙІН, АЛ КҮШТІ ЖЕР СІЛКІНІСТЕРІНДЕ 20-ДАН 90 СЕКУНДТҚА ДЕЙІН БОЛУЫ МҮМКІН.

10 слайд

#11 слайд
СІЛКІНІСІ 12 БАЛДЫҚ ШКАЛАМЕН АНЫҚТАЛАДЫ Жер сілкЖер інісінің қарқындылығы - белгілі бір орындағы жер сілкінісінен болған шығындардың дәрежесі. Балл түрінде арнайы шкалалардың көмегі арқылы анықталады: -        12 балдық шкала ММ( 902 жылы Итальян вулканологы Меркалли әзірлеген, түрлендіріп АҚШ-та қабылданған); -12 балдық МҢК-64 шкаласы (1964 жылы С.В. Медведев (КСРО), В.Шпонхойер (ГФР) және В. Карник (ЧССР) әзірлеген, еуропаның кейбір елдері мен ТМД-да қабылданған). Жер сілкінісінің қарқындылығы салыстырмалы мөлшер болып саналады және ол мыналарға байланысты: -        жер сілкінісі кіндігінің ара қашықтыгынан - жер сілкінісі кіндігіне жақындаған сайын қарқындылығы жоғары; -        жер сілкінісі ошагының тереңдігінен - тереңдігі аз болған сайын қарқындылығы көбірек бола түседі; -        топырақ жағдайына байланысты - кеуепті жыныстар және жер асты суларының жоғары жатуы жер сілкінісі қарқындылығының бір балға көбеюіне әсер етеді. Магнитуда - жер сілкінісі дүмпулерінің сейсмикалық қуатын сипаттайтын мөлшер (жер сілкінісі кіндігінен 100 км қашықтықта сейсмограф жасаған жер дүмпудің микрон түрінде белгіленген ең жоғарғы амплитудасы логарифм түрінде анықталады). Магнитуда идеясын эзірлеуге көптеген ғалымдар үлес қосты, бірақ оны тек Калифорния технологиялық институтының профессоры Чарлз Ф. Рихтер ғана іске асырды (1935 ж).

11 слайд

#12 слайд
ЖЕР СІЛКІНІСІ КЕЗІНДЕГІ ЖАДЫНАМА Жер сілкінісі болған кезде қауіпті және қауіпсіз жерлерді білген жөн

12 слайд

#13 слайд
ҚАУІПСІЗ ЖЕРЛЕР ҮЙДЕ НЕМЕСЕ ҒИМАРАТТЫҢ ІШІНДЕ: 1.БОСАҒА ЕСІК ЖАҚТАУЫ 2.ІШКІ БҰРЫШ 3.МЫҚТЫ ҚАБЫРҒА 4БЕЛАҒАШ 5.ВАННА, ТОҢАЗЫТҚЫШ 6.ПАРТА, ҮСТЕЛ, КЕРЕУЕТ ДАЛАДА: 1.АШЫҚ АЛАҢ 2.БИІК ҒИМАРАТТАРДАН АУЛАҚ БОЛУ 3.БИІК АҒАШТАРДАН АУЛАҚ БОЛУ

13 слайд

#14 слайд
ҚАУІПТІ ЖЕРЛЕР 1.ТЕРЕЗЕ ЖАҚТАҒЫ БҰРЫШ 2.БИІК ҒИМАРАТТАР 3.БИІК АҒАШТАР 4БАСПАЛДАҚ 5.ЛИФТ 6.ШАМ ЖАҒУ ҚАУІПТІ 7.ЭЛЕКТР ЖЕЛІСІ 8.ЖЕР АСТЫ ӨТКЕЛІ

14 слайд

#15 слайд
ЖЕР СІЛКІНІСІНІҢ КӨРІНІСІ

15 слайд

#16 слайд
ЖЕР СІЛКІНІСІ КЕЗІНДЕ МҰХИТТАРДА ЦУНАМИ КӨТЕРІЛЕДІ

16 слайд

#17 слайд
ЖЕР СІЛКІНІСІНІҢ ӘСЕРІ

17 слайд

#18 слайд
ЖЕР СІЛКІНУ ӨРТКЕ ӘКЕЛІП СОҒАДЫ

18 слайд

#19 слайд
ЖЕР СІЛКІНІСІ КӨРІНІСІ

19 слайд