М.Дулатов «Бақытсыз Жамал» романындағы кейіпкерлер бейнесі, романның көркемдік ерекшелігі

#1 слайд
Қаңтардың жиырма үші М.Дулатов «Бақытсыз Жамал» романындағы кейіпкерлер бейнесі, романның көркемдік ерекшелігі

1 слайд

#2 слайд
Сабақтың мақсаты: 8.2.2.1 автор бейнесі мен кейіпкерлер қарым- қатынасының тілдік көрінісін талдау; 8.2.3.1 шығармадағы көркемдегіш құралдардың (психологиялық параллелизм, перифраз, сатира, ирония, гротеск, эллипсис) қолданысын талдай отырып, автор стилін анықтау.

2 слайд

#3 слайд
1.«Сіз білесіз бе?» Үй тапсырмасы. 2. «Әдеби зерттеу» Жаңа сабақ тапсырмасы 3.«Авторға хат» Бекіту тапсырмасы 4. «Пайдалы кеңес» Үй тапсырмасы

3 слайд

#4 слайд
Романда көрініс тапқан салт-дәстүр, әдет-ғұрыптар?

4 слайд

#5 слайд
11 22 33 «Сіз білесіз бе?» шығарма бойынша пысықтау сұрақтары: 44 55

5 слайд

#6 слайд
Автор романда кейіпкерлер мінезін, қарым-қатынасын жеткізу үшін қандай мақал-мәтелдерді қолданды?

6 слайд

#7 слайд
Жамалдың жатқа білген қиссалары?

7 слайд

#8 слайд
Романда шілдехана тойына жиналған жастардың ойыны:

8 слайд

#9 слайд
Жамал туралы пікірлеріңді «ПОПС формуласы» арқылы білдіріңдер. 1-сөйлем: «Менің ойымша, ...» 2-сөйлем: «Себебі, мен оны былай түсіндіремін...» 3-сөйлем: «Оны мен мына фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын...» 4-сөйлем: «Осыған байланысты мен мынадай қорытынды шешімге келдім...»

9 слайд

#10 слайд
Автор романда кейіпкерлер мінезін, қарым- қатынасын жеткізу үшін қандай мақал-мәтелдерді қолданды? 1.“Анасын көріп - қызын ал, аяғын көріп - асын іш”. 2. «Мал бітпес жігіт болмас, құрарына қара, ұл таппас қатын болмас, тұрарына қара» 3«Ұрғашының шашы ұзын, ақылы қысқа» 4.«Қатын - дұшпан» 5. “Үмітсіз - шайтан” 6. «Бір кѳрген біліс, екі кѳрген таныс», 7.«Бәлемнің шаңырағына қобыз тартайын» 8.“Қашқан жауға қатын ер” 9.Талапты ерге - нұр жауар. 10.Бөріктінің намысы бір.

10 слайд

#11 слайд
Романда көрініс тапқан салт-дәстүр, әдет-ғұрыптар: Сүйінші, ат қою, шілдехана, ұрын жіберу, атастыру, қалыңмал беру, ерулік, қалың мал. Жамалдың жатқа білген қиссалары: «Сал-сал», «Қыз Жібек», «Зарқұм», «Қисса уақиға Кѳр бала», «Біржан салмен Сара қыздың айтысқаны», «Ноғай мен қазақтың айтысқаны», «Ақсұлу», «Айман - Шолпан», «Бозжігіт»,«Шәкір-Шәкірат», Ақмолда, Нұржан, Әбубәкір молданың ѳлеңдері

11 слайд

#12 слайд
Жаңа сабақ Қаламгердің қызы Г. Дулатованың «Ардақтап өтем әкемді» атты естелігінде (Жұлдыз, 1990, 6 сан) былай дейді: «...Бұл кітабы да елге тез тарап кетті, бізге көршілес тылдан келушілер сылтау тауып, қалап әкететін болды. Жамалдың өлеңмен баяндайтын аянышты өмірінен қыз-келіншектер өз бастарынан кешкен қайғысын, мұң зарын көрді. Романды оқығанда олар көз жастарын тыя алмай, уһілеп отыратын. Үлкендер жағы кешкі отырыстарда «Бақытсыз Жамалдың» хикаясын әңгімелесе, жастар жиын-тойларда кітаптағы өлең жырларды әнге қосып айтатын» делінеді.

12 слайд

#13 слайд
Кейіпкерлер әлемі Кейіпкер Шығармадан дәлел келтіру.       1-топ: Шығармадан тура және жанама мінездеуді тауып кестені толтырыңыз.

13 слайд

#14 слайд
Кейіпкерле р Өмірге қызығушылығы Адамгершілік қасиеті Кейіпкерге баға Шолпан       Сәрсенбай       Байжан       Жамал     2-топ: Концептуалды кесте толтыру

14 слайд

#15 слайд
3-топ: Оқушылар екі шығарманы салыстыру арқылы кейіпкерлеріне баға береді. «Бақытсыз Жамал» романы “Еңлік-Кебек” поэмасы Басты кейіпкерлер     Тарихилығы     Айырмашылығы     Үндестігі  

15 слайд

#16 слайд
Терминдермен жұмыс Инверсия – сөздердің орындарын ауыстырып, өзгеше тіркестер құру. Қасымдағы қырық жігіт Суыра алмады оғымды, Тасқа кірген тартқанда. Параллелизм — бір-біріне ұқсас құрылымды сөйлемдер мен сөз тіркестерінің, формалас сөйлем мүшелерінін қабаттаса қатар қолданылуы.

16 слайд

#17 слайд
Эллипсис сөйлемнің, ойдың ықшамдылығын, әсерлілігін, өткірлігін арттырады. Эллипсисті сөйлемдердегі түсіп қалған сөздердің мәні белгілі болады. Мысалы, Өзімдікі дей алмай өз малыңды, Күндіз күлкің бұзылды, түнде – ұйқың (А. Құнанбайұлы); (соңғы сөйлемде бұзылды сөзі түсіріліп тұр). Ирония (гр. еіrоnеіа - келемеж,кекесін) - адамға зат пен құбылысқа сырттай жақсы баға берсе де, ішкі мағынасы қарсы келіп, келекеге айналдыратын құбылту (троп) құралы, болмысты жоққа шығарудың бір түрі.

17 слайд

#18 слайд
Перифраз (гр. perіphrasіs — айналым) — құбылыстар мен заттардың атын атап, түсін түстемей, айрықша белгі- қасиеттеріне негіздей отырып ауыстыру тәсілі. Перифраз мәтіннің идеялық- эстетикалық және көркемдік байлығын арттырады. Орман патшасы (арыстан дегеннің орнына), дала кемесі (комбайн), қара алтын (көмір), пәниден бақи кетті, аққу ұшып көлге кетті (өмірден өтті).

18 слайд

#19 слайд
Сатира (лат. Satira)- өзі суреттеп отырған оқиғаны, құбылысты немесе кейіпкерді өткір сынға алып, әжуаға айналдыратын көркемдік бейнелеу тәсілі. Драматургияда сатира комедия жанрынан көрінсе, көркем прозада сатиралық әңгіме, повесть, романдар жазылады. Сатиралық шығармаларда әсірелеу (гротеск), тұспалдау (аллегория), юмор (достық рәуіштегі күлкі), ирония (жеңіл әжуа), сарказм (ащы мысқыл, кекесін), т.б. бейнелеу тәсілдері кеңінен колданылады. Сатира (лат. Satira) — өзі суреттеп отырған оқиғаны, құбылысты немесе кейіпкерді өткір сынға алып, әжуаға айналдыратын көркемдік бейнелеу тәсілі.

19 слайд

#20 слайд

20 слайд

#21 слайд
Екі шығарманың бірін оқып, өтілген шығармамен салыстыру. 1. І.Жансүгіров «Бақытты Жамал» әңгімесі 2. Бейбіт Сарыбай «Бақытты Жамал» хикаяты

21 слайд