Орта Азияның жаңа заманға дейінгі тарихы

#1 слайд
Орта Азияның жаңа заманға дейінгі тарихы

1 слайд

#2 слайд
«Орталық Азия» ұғымының тарихи және географиялық негіздері Орталық Азия саяси-географиялық аймақ ретінде бес мемлекетті қамтиды: Қазақстан Өзбекстан Түркіменстан Қырғызстан Тәжікстан

2 слайд

#3 слайд
Орталық Азия ұғымы тар мағынасында.

3 слайд

#4 слайд
Қазақстан: Тарихы: XV ғасырда Қазақ хандығы құрылды. Қазақ хандығының негізін қалаушылар - Жәнібек пен Керей. XVI–XVIII ғасырларда қазақтар бірнеше ұлыстарға бөлінді, бірақ олардың ішкі саясаты әртүрлі этникалық топтар мен тайпалар арасындағы күрестерге негізделген болатын. Қазақ хандығының негізгі жауы - Жоңғар хандығы. 1723 жылы Жоңғар шапқыншылығы қазақ халқы үшін үлкен сынақ болды. Ұлы Жібек жолының бойында орналасуы қазақтарға сауда және дипломатиялық байланыстар жасауға мүмкіндік берді. Мәдениеті: Қазақ мәдениеті – көшпелі халықтың өмір сүру салты мен дәстүрлерін қамтиды. Бұл жерде айрықша орынды фольклор мен өнер алады. Домбыра, қобыз, сыбызғы сияқты аспаптар ұлттық мәдениеттің ажырамас бөлігіне айналды. Көшпенділердің шығармашылық әлемі батырлар жыры, айтыс және термелерден құралды. Экономика: Қазақ халқы мал шаруашылығымен айналысты, әсіресе жылқы, қой, түйе өсіру мен сауда жолдары арқылы өз өнімдерін әлемге шығарды. Ұлы Жібек жолы арқылы елдің экономикасы дамыды. Қазақстан аумағының транзиттік орналасуы бұл аймаққа жаһандық сауда мен мәдени алмасудың орталығы ретінде қызмет етті.Саясаты: Қазақ хандығының саяси құрылымы әртүрлі болды. Ол бірде орталықтандырылған, бірде әр тайпаның басшыларының қолында болды. Әсіресе, «Жеті жарғы» заңы қазақ қоғамында заң шығарушылықтың негізін қалаған. Қазақстанның саясатында тәуелсіздік, өз жерін қорғау және сыртқы күштермен күресу үлкен рөл атқарды.

4 слайд

#5 слайд
Қырғызстан: Тарихы: Қырғызстан тарихи тұрғыдан Қоқан хандығының құрамында болғанымен, XVI ғасырда дербестікке ұмтылуды бастады. Қырғыздар көптеген жорықтар мен күрестерден кейін XV ғасырдың соңында өз мемлекеттілігін сақтап қалды. Ұлы Жібек жолы арқылы қырғыздар мен басқа халықтар арасында сауда, мәдени және діни байланыстар орнады. Мәдениеті:Қырғыз халқының бай ауыз әдебиеті мен өнері бар. «Манас» эпосы – әлемдік мәдениеттің бағалы мұраларының бірі. Қырғыздың музыкалық аспаптары – қобыз, домбыра мен сырнай халықтың дәстүрлі өнерінің негізі болып табылады. Экономикасы: Қырғызстанда мал шаруашылығы және егіншілік негізгі экономикалық қызметтер болды. Сауда жолдарының қиылысында орналасуы олардың экономикалық байланыстарын нығайтты. Ұлы Жібек жолы арқылы сауда- саттық дамып, басқа халықтармен байланысты күшейтті.Саясаты: Қырғызстанның саяси тарихында тайпалық одақтардың, хандықтардың құрылуы маңызды рөл атқарды. Қырғыз жері Қоқан хандығының ықпалында болғанымен, халықтың тәуелсіздікке ұмтылуы, сыртқы күштерге қарсы күресі саяси құрылымды айқындады.

5 слайд

#6 слайд
Өзбекстан: Тарихы: Өзбекстан аумағында Самарқанд пен Бұхара қалаларының маңызы ерекше болды. XVI ғасырда Шайбанидтер әулеті өзбек жерінде билік құрды. Бұхара мен Самарқандтың ірі сауда және мәдени орталықтар ретінде дамуы өзбек халқының тарихындағы маңызды кезеңдерді айқындайды. Мәдениеті: Өзбек мәдениеті ислам өркениетінің терең ықпалымен қалыптасты. Бұхара, Самарқанд пен Хивада медреселер мен мешіттер салынды. Ислам философиясы мен әдебиеті, сондай-ақ ғұлама ғалымдар мен ақындардың шығармашылығы маңызды орын алды. Экономика: Мақта, жібек, жүн өндірісі мен сауда Өзбекстан экономикасының негізі болды. Ұлы Жібек жолы өзбек жерінде маңызды сауда артериясы қызметін атқарды.Саясаты: Өзбек хандарының басқаруымен бірнеше хандықтар дамыды. Шайбанидтер әулеті мен кейінгі әмірлердің билік жүргізуі тарихта ерекше орын алды.

6 слайд

#7 слайд
Түрікменстан: Тарихы: Түрікменстан аумағы Хорезм мен Қоқан хандығының ықпалында болды. Ұлы Жібек жолы арқылы осы аймақта сауда мен мәдени байланыстар дамыды. Мәдениеті: Түрікмен халқының мәдениеті көшпелі тұрмысқа негізделген. Түрікмен кілемдері мен ұлттық қолөнер, сондай-ақ эпостық жырлар елдің мәдени мұрасының маңызды бөліктері болды. Экономика: Түрікменстанның экономикасы негізінен мал шаруашылығына байланысты болды. Әсіресе жылқы өсіру, кілем тоқу және сауда маңызды орын алды.Саясаты: Түрікмен тайпаларының арасындағы билік үшін күрес, әсіресе Қоқан хандығының билігіне қарсы тәуелсіздік жолындағы күрес ерекше орын алды.

7 слайд

#8 слайд
Тәжікстан: Тарихы: Тәжікстанның тарихында Шайбанидтер әулеті мен Бұхара хандығының ықпалы зор болды. Қытай мен Парсы арасында орналасқан Тәжікстан Ұлы Жібек жолының маңызды бөлігі болғандықтан, ол сауда және мәдени алмасудың орталығы болды. Мәдениеті: Тәжік халқының мәдениеті парсы әдебиеті мен исламдық өркениеттен терең әсер алды. Рудаки мен Фирдоуси сияқты ақындардың шығармалары әлемдік әдебиетке қосылған үлкен үлес болды. Экономика: Тәжікстанның экономикасы негізінен егіншілік пен мал шаруашылығына негізделді. Қолөнер мен сауда да елдің экономикасына әсер етті.Саясаты: Тәжік жерлері Бұхара хандығы мен басқа да көрші мемлекеттердің ықпалында болды, бірақ халық тәуелсіздік үшін үнемі күресті.

8 слайд

#9 слайд
КСРО кезінде Орталық Азия ұғымының орнына Қазақстан және Орта Азия ұғымы қолданылып келді. Қазақстан Орта Азияға енген жоқ, өйткені ол жеке экономикалық аймақ болды. Ресей империясы кезінде Орта Азия ұғымы Қазақстан мен Ауғаныстан арасындағы барлық жерді қамтыды. Орта Азия ұғымы Түркістан ұғымымен қатар қолданылды. Орта Азия, Түркістан және Дала өлкесі.

9 слайд

#10 слайд
Орталық Азия физикалық-географиялық мағынасы .

10 слайд

#11 слайд
Физикалық географияда Орталық Азия – Еуразияның ішкі ағынды алабына жататын түкпірдегі орталық аудан. Ішкі ағындық өзендер деп әлемдік мұхитқа құймайтын өзендерді айтады. Олардың қатарына Жайық, Ембі, Сырдария, Әмудария, Шу, Іле, өзендері жатады.

11 слайд

#12 слайд
Орталық Азия ұғымының тарихы. •Орталық Азия ұғымын алғаш рет ХІХ ғасырдың ортасында неміс зерттеушілері Карл Риттер мен Александыр фон Гумбольдт кеңінен қолданды. •К. Риттер – Орталық Азияны Еуразияның ішкі биік аудандары деп, атап ондағы түбектер мен ойпаттарды бөлек қарастырды. •А.Гумбольдт Алтайдан оңтүстікке және Памирден шығысқа қарайғы аумақты атады.

12 слайд

#13 слайд
Орталық Азияның табиғаты мен климаты. •Қазақстан аумағы негізінен, Каспийдің шығысындағы ойпаттан басталып, Алтайға дейін созылған жазық далалы болып келеді. •Жазық дала Қазақстанның тарихында маңызды рөл атқарады. •Орталық Азияның құрғақ климаты көшпелі өркениеттің пайда болуына әсер етті.

13 слайд

#14 слайд
Қорытынды: Орта Азияның жаңа заманға дейінгі тарихы бай әрі күрделі болды. Ұлы Жібек жолының бойында орналасуы Орта Азияны сауда, мәдени алмасу және діни байланыстардың маңызды орталығына айналдырды.Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстан және Тәжікстан елдері өздерінің тарихында көптеген күрестер мен өзгерістерді бастан өткерді. Көшпелі өмір салты мен өздерінің ұлттық дәстүрлері, мәдениеті мен экономикасы осы аймақтың ерекше сипатын айқындады.Бұл мемлекеттер XV–XVIII ғасырларда сыртқы ықпалдар мен ішкі таластарға қарамастан, өздерінің тәуелсіздігін сақтап қалуға тырысты. Қазақ хандығы, Қырғыз тайпалары, Өзбек хандары мен басқа да билік құрылымдары өз жерін қорғап, даму жолында күресті. Әрбір елдің мәдениеті мен өнері, оның ішінде әдебиет, музыка және қолөнер – Орта Азияның бай тарихын көрсететін маңызды құндылықтар болып табылады.Қорыта келгенде, Орта Азияның жаңа заманға дейінгі тарихы тек аймақтық емес, әлемдік өркениет үшін де үлкен маңызға ие болды. Бұл аймақтың тарихы мен мәдениеті қазіргі заманда да өз мәнін жоғалтпайды, және оны зерттеу Орта Азия халықтарының тарихы мен олардың ықпалы туралы терең түсінік қалыптастыруға мүмкіндік береді.

14 слайд