#1 слайд
Қазақ мифтері, дін рәміздері. Зороастризм рәміздері

1 слайд

#2 слайд
КІРІСПЕ 0 2 Қазақ Мифологиясына кіріспеНЕГІЗГІ БӨЛІМ0 1 Мифтер жөніндеКІРІСПЕ 03 Қыдыр ата негізінде мифологияға мысалНЕГІЗГІ БӨЛІМ 0 5 Әруақтар жайлыНЕГІЗГІ БӨЛІМ04 Жындардың пайда болуы жайындаНЕГІЗГІ БӨЛІМ 06 Дәу мифтері жайындаНЕГІЗГІ БӨЛІМ

2 слайд

#3 слайд
КІРІСПЕ 0 8 Діни рәміздер туралыНЕГІЗГІ БӨЛІМ0 7 Шайтандар жайындаКІРІСПЕ 0 9 Зороастризм рәміздеріНЕГІЗГІ БӨЛІМ

3 слайд

#4 слайд
МИФТЕР Ежелгі мифтердің ертегілер мен аңыздардан айырмашылығы, мифтердің мазмұнында ертедегі халықтардың жаратылыстық-ғылыми және тарихи таным- түсініктері көбірек ұшырасады. Бұған мысал ретінде жердің жаратылуы жайлы немесе барлық тіршілік атаулының «әлемдік жұмыртқадан» шығуы жайындағы көне үнділік мифті, болмаса жер жүзін топан су басуы туралы мифті келтіруге болады. Алғашқы мифтер өте бағзы замандарда пайда болған, содан әрбір жаңа мыңжылдық сайын қарапайымнан күрделіге қарай сатылап даму дәуірлерін өткерген. Мифтер – адамдардың дүниетанымының көрінісі. Солар арқылы жер бетіндегі тіршіліктің пайда болуы жөніндегі мыңдаған жылдар бұрынғы түсінік, көзқарастар бізге жетіп отыр. Ертедегі адамның санасы мифологиялық сипатта болған. М И Ф Т Е Р

4 слайд

#5 слайд
ҚАЗАҚ МИФОЛОГИЯСЫ Қазақтар жақсылық істерді басқаратындарын аруақ, періште, перизат т. б. десе, жамандық істерді басқаратындарын пері, шайтан, жын, албасты, жезтырнақ т. б. деп атайды. Қазақ – ежелден мал шаруашылығымен айналысқан халық. Төрт түлікті аса қадірлеп, қасиет тұтып, оларды барынша дәріптеп, бүкіл өмір тіршілігінің қуанышы мен ренішін, өзіндік дүниетанымын, рухани-мәдени өмірін, әдет-ғұрпын солармен байланыстырады. Ерте замандарда қазақтар әр түлік малдың өз алдына бөлек-бөлек «бақташы иелері» бар деп сенетін. Қойдың «Шопан ата» , түйенің «Ойсыл қара», сиырдың «Зеңгі баба», жылқының «Қамбар ата», ешкінің «Шекшек ата» деген «иелері» бар деп есептейді. Бұл аталған есімдердің барлығы – бір кездері данышпан, әулиелігімен есімі елге жайылған тұлғалар.

5 слайд

#6 слайд
ҚЫРЫҚТЫҢ БІРІ ҚЫДЫР «Қырықтың бірі Қыдыр» сөзінің астарынан осындай түсініктен туындаған моральдық факторды көруге болады. Қыдыр (Қызыр) ата бүкіл халықтың қамқоры, оларға жақсылық жасаушы, ырыс, құт, несібе әкелуші, бақыт, береке, өмір сыйлаушы қасиет иесі, кемеңгер, әулие, көріпкел, жарылқаушы қарт. Ол Ұлыстың ұлы күнінде әр елге келіп, әр шаңыраққа соғып бата береді . Міне сондықтан әр үй Қыдыр атаның жолын күтіп, өздерінің жанын да, тәнін де, киер киім, ыдысы мен бұйымдарын да таза ұстауға тырысады. Үйдің іші-сыртын, қора-қопсыны тазартып, ағаш егіп, өсімдікке су құяды. Мұсылман қауымы мұндай үйге Қыдыр ата түнеп немесе бата беріп кетеді деп түсінген . «Қыдыр қонған», «Қыдыр дарыған» деген сөздер осындайдан шыққан.Қазақ халқының ұғым- түсінігінде Қыдыр сәттілік пен бақ беруші , көбіне иман жүзді қарт түрінде бейнеленіп, өзін көзімен көру сәті түскендерге бақыт сыйлаушы ретінде суреттеледі . Яғни, күнделікті кездесетін адамдардың арасында Қыдыр-ата болуы мүмкін: ол әр түрлі кейіпте (көбіне кедей адам секілді) жүреді. Одан сый алу үшін кез келген адамға, оның әлеуметтік мансап-мәртебесі мен байлығына, киіміне, түр- әлпетіне қарамай, қонақжайлық көрсету керек (өйткені ол Қыдыр болып шығуы мүмкін).

6 слайд

#7 слайд
ЖЫНДАРДЫҢ ПАЙДА БОЛУЫЖындардың, албастылардың, шайтандар мен басқа да мифологиялық мақұлықтардың пайда болу туралы мынадай әңгімелер айтылады. Адам ата мен Хауа ананың арасында адамның кімнен жаратылғандығы жөнінде талас туады: Хауа ана «менен» десе, Адам ата «жоқ, менен» дейді. Қайсысының сөзі рас болып шығатынына көздерін жеткізу үшін екеуі ұрықтарын бөлек-бөлек жинайды. Адам ата ұрығын құмыраға сақтайды, Хауа ана мақтаға орап қояды. Белгілі бір уақыт өткен соң қараса, құмыра ішінде адам пайда болған екен, мақтаның ішінде де бірдеңе жыбырлайды. Бірақ ол адам емес, дию, жын, пері болып шығады. Албасты, жын- шайтанның әйелге үйір келетіні де осыдан дейді.

7 слайд

#8 слайд
АРУӘҚ ЖАЙЛЫ Адам өлгеннен кейін аруаққа, тәнсіз рухқа, Құдайдың қызметшісіне, оның әмірін орындаушыға, жердегі тірлігіндегі өзімен туыстас ру мен тайпаның желеп-жебеушісіне айналады. Аруақ деп о дүниеге ерте кеткен туыс, бабаларды айтады. Қасиет тұтылатын аруақтар – атақты адамдардың, данагөйлердің, билер мен батырлардың аруақтары. Сонымен бірге ә рбір адамның өзінің қолдаушы аруағы болады деп есептеледі , ал, кейде олар бірнешеу болады.

8 слайд

#9 слайд
ДИЮ ДӘУ Ол ертегіде әйелдерді ұрлайды, оны зорлықпен иеленіп отырады, иен таудың үңгірінде өмір сүреді, адамның етін жейді, қара күштің иесі, аңғал, сонымен бірге адамға жат әрекетке баратын қатігез кейіпкер.Қиял-ғажайып ертегінің кейіпкері. Диюды кейде қазақ ертегілерінде дәу деп те атайды. Қазақта дәу ертегіде кездеседі, ол алып денелі, жалғыз көзді, кейде екі басты, үсті түкті құбыжық кейпінде, демек оның бойында хаостың қалдығы бар.

9 слайд

#10 слайд
ШАЙТАН Діни танымда Құдайдың қаһарына ұшыраған, адамды азғырып аздыратын, өзімен бірге тозаққа әкетуді мақсат ететін пері. Шайтан оттан жаратылған, Ібілістің бұйрығын орындаушылар. Адам баласына тек дұшпандық ойлайды, бірақ оның дұшпандығының өзі Рахымды Құдайдың құдіретімен адамның рухани толысуына қызмет етуі мүмкін. Әрбір адамның бойында періштесімен қатар өзінің Шайтаны болады.

10 слайд

#11 слайд
ШАЙТАН Шайтан адамның бойындағы нәпсілік құштарлықтарын қоздыру арқылы әрекет жасайды, күнәлі істерге бастап, құлшылығына кедергі жасайды, адамды түзу жолдан тайдыруға, сөйтіп, түбінде тозаққа түсуге итермелейді. «Мен адам ұрпақтарын алдынан, артынан, оңынан, солынан келіп, азғырамын. Ей, Раббым, сен өзіңнің құлдарыңның көбін, берген нығметтеріңнің қадірін біліп, шүкіршілігін қылатындардың қатарынан таппайсың» (әл- Ағраф сүресі, 17-аят) деген Шайтаннан пана табудың жолы Алла есімін көп еске алып, зікір ету.

11 слайд

#12 слайд
ДІНИ РӘМІЗДЕ Р Діни санадағы рәмізді философиялық- әлеуметтік талдау тұрғысынан қарастырған М.Н. Ересько діни рәміздің танымдық ерекшеліктерін діни санадағы басқа элементтер – образ және белгімен салыстырмалы қарастыра келіп, «теологтар осылардың арасында рәмізге басымдық береді, өйткені, ол киеліні білдірумен бірге, рәмізделген заттың іске асуына қатысады», – деген қорытынды шығарады. Діни санадағы рәміздің қызмет етуі барысында оның келесі негізгі қасиеттері көрініс табады. Біріншіден, рәміз өзінің қалыпының бейнелілігінің арқасында рәмізделінетін нысанның бейне-көрінісін жасақтайды. Тылсым күшке сенімнің діни сана-сезімнен тұратындығы белгілі, өйткені, осы эмоционалдық механизмдер діни түсініктердің қалыптасуында басты роль атқарады.

12 слайд

#13 слайд
ЗОРОАСТРИЗМ РӘМІЗДЕРІ • Зороастризм осыдан 3500-4000 жыл бұрын Орталық Азияда пайда болып, кейін Иран, Ауғанстан, Ирак, Таяу Шығыс елдері аумағына таралған. Зороастризм кейінен негізінең ұстанған Иран халқының ежелгі дініне айналды. Зороастризм негізін салған Заратуштра Спитама болып табылады . • Зороастризм - тек қана діни наным-сенім жүйесі ғана емес, сонымен қатар философиялық, дүниетанымдық жүйе болып табылады. Зороастризм ежелгі заманның философиялық жүйелерінің қалыптасуында, иуда, христиан және ислам діндеріндегі жорамалдық ілімдерге де зор әсер етті. Қасиетті кітабы - Авеста. • Зороастризм ізгілік пен қараулықты бір - біріне қарама- қарсы қоя отырып, дүниедегі барлық процестерді осы мәңгілік екі бастаудың күресімен байланыстырады. CLAUDI A

13 слайд

#14 слайд
ЗОРОАСТРИЗМ ДУАЛИСТІК ДІН Бұл діннің аңыздары болашақ жайындағы күрделі ілімді де уағыздайды. Олардың болжамынша, дүниежүзілік тарих 12 мың жылға созылады, оның үш мың жылы «Алтын ғасыр» кезеңі, яғни «Бозторғай жұмыртқалайтын» заман болады. Бұл дәуірде ауруда, өлім де, аш-жалаңаштық та адамды қинамайды. Зороастризмнің пайда болуы туралы ғылымда екі түрлі көзқарас қалыптасқан.

14 слайд

#15 слайд
Бірінші көзқарас бойынша, зороастризм Батыс Иранда, негізінен, Мидияда пайда болып, олардан парсылар қабылдаған, парсылар арқылы бүкіл шығысқа таралған. Бұл көзқарас Авеста мен зороастризмнің пайда болуының батыстық немесе мидиялық теориясы деп аталады.БІРІНШІ КӨЗҚАРАС

15 слайд

#16 слайд
ЕКІНШІ КӨЗҚАРАС Бұған қарама-қарсы екінші көзқарас зороастризм мен Авестаның пайда болуының шығыстық немесе бактриялық теориясы. Бұл теория бойынша, зороастризм Бактрияда пайда болып, кейін батысқа, Мидия мен Парсы еліне таралған Авестадағы деректер, діни мифологиялық сюжеттер ондағы жырлардың Орталық Азияда дүниеге келгенін айғақтайды. Орыс ғалымы И.С.Брагинский Авестада батыс ирандықтардың діни ерекшеліктерін сипаттайтын ешқандай белгі жоқ екендігін атап көрсетеді. Санк-Петербургтік ғалымдар С.Г.Кляшторный мен Т.И.Султанов Авестада баяндалатын тарихи оқиғалар Каспий мен Арал теңіздерінің маңында, Амудария, Сырдария және Еділ өзендерінің Войында орын алған деп тұжырымдайды.

16 слайд

#17 слайд
НАЗАР АУДАРҒАНДАРЫҢЫЗҒА РАХМЕТ!!!

17 слайд