#1 слайд
СӨЙЛЕУДІҢ ЖЫЛДАМДЫҒЫНЫҢ БҰЗЫЛУЫ

1 слайд

#2 слайд
ЖОСПАР  Сөйлеудің жылдамдығының бұзылуы.  Тахилалияның жіктелуі.  Сөйлеу жылдамдығының бұзылуын түзетудегі логопедиялық жұмысының негізгі бағыттары.  Тұтықпа.

2 слайд

#3 слайд
СӨЙЛЕУДІҢ ЖЫЛДАМДЫҒЫНЫҢ БҰЗЫЛУЫНА Брадилалия Зиянды әдеттерсоматикалықпсихогендік Тахилалаия • Сөйлеудің мұндай бұзылыстары әртүрлі деңгейде байқалады:жеңіл,орташа,ауыр.Ауыр түрінде қатынас процесі бұзылады.Себептері: Брадилалаия-сөйлеу жылдамдығының патологиялық баялауы.Термин bradus-баяу, lalia- сөйлеу деген грек сөздерінен шыққан.  Тахилалия- сөйлеудің патологиялық тез (шапшаң) сөйлеу.Термин tachis- тез,шапшаң, lalia- сөйлеу деген гр. сөздерінен шыққан.

3 слайд

#4 слайд
БРАДИЛАЛИЯБрадилалияның белгілері: • Ішкі және сыртқы сөйлеудің баяулауы; • Оқу мен жазудың процестер інің баялауы; • Дауысы бір қалыпты; • Оқу мен жазудың процестер інің баяулауы; • Дауысы бір қалыпты; • Сөздердің арасындағы үзілі стердің баяулауы немесе ұзаруы; • Дыбыстарды созып айтуы. Брадилалияның сөзсіз белгілеріне тән: • жалпы саусақтардың ұса қ моторикасының,беттің б ұлшық еттерінің бұзылуы байқалады; • Қимылдары баяу,солғын ,көлемі толық емес. Психикалық процестерінің ерекшеліктері байқалады: • Қабылдаудың,зейіннің,о йлаудың баяулығы

4 слайд

#5 слайд
Тахилали яға тән белгілер : Фонетика мен синтаксистің ауытқуынсыз шапшаң сөйлеу(секундіне он-он екі дыбыстың орнына жиырма-отыз дыбыс айтылады). Шапшаң сөйлеген кездесөйлеу зейіні бұзылуы тоқтап қалуы,қайталау,буындардың орнын ауыстыру,сөйлем бұзып айту,дыбыстарды анық айтпау т.б. Кездесуі мүмкін.

5 слайд

#6 слайд
тахилалия Сырт қы сөйлеудің бұзылуымен қатар оқу мен жазудың бұзылуы байқалады.Жазуда,оқуда кездесетін қателер: • алмастыру • әріптердің,дыбыстарды,буындарды алмастыру • орын ауыстыру. Тахилалиямен зақымдалған адамдардың жалпы қимылының жылдамдығы бұзылады.Қимылдары тез моторлық беймасыздық ұйқтап жатқан кезде де байқалады.Ондай балалар ашуланған кезде мынандай реакциялар байқалады: • бетінің құлағының қызаруы; • қолының терлеуі,сууы .

6 слайд

#7 слайд
ЕСЕЙГЕН САЙЫН ӨЗІНІҢ АҚАУЛЫҒЫНА ӘРТҮРЛІ КӨЗҚАРАС ПАЙДА БОЛАДЫ: 1.Біреулер сөйлеу шапшаңдығын тұлғаның психомоторлық қалпына сай табиғи түрі деп бағалайды; 2.Екіншілері шапшаң сөйлегенін сезініп,уайымдап,көбіне се оларды тұтықпаның кешеуілдеген түрі деп есептей; 3.Үшіншілері өте қатты уайымдайды,соның салдарынан сөйлеу жылдамдығы күшейе түседі.

7 слайд

#8 слайд
Тахилалияның жіктелуі Полтерн (кідіру) Баттаризм (парафразия)Патологиялық жылдам сөйлеу көп жағдайда лексикалық- грамматикалық және фонетикалық сипаттағы басқа тіл бұзылыстарымен қосылып келеді.Мұндай тіл кемістіктерін:

8 слайд

#9 слайд
Баттаризм (парафразия) Баттаризм (парафразия)-сөйлеу жылдамдығының ауыр бұзылған түрінде сөйлеу зейінінің бұзылу салдарынан фразаның дұрыс қалыптаспауы. Себептері ретінде соматикалық,психогендік факторлар мен әдеттер қарастырылады.Психикалы қ факторлардың зейінің жеткіліксіз шоғырлануы,ойлау мен сөйлеу жылдамдығының үйлесуін атауға болады. Анатомиялық- физиологиялық тұрғыдан баттаризмнің механизімін орталық нерв жүйесінің ақаулығының салдарынан қозу процесінің тежеу процесінен басым болуы деп түсіндіреді. Лингвистикалық тұрғыдан парфразияны синтаксистік бұзылу деп қарастырады. Ю.А. Флоренская парафразия мен афазиялық механизмі бірдей деп есептейді.Афазияда және параафазиядағы бұзылыстар сөздің ерікті табу қиыншылығымен сипатталады.

9 слайд

#10 слайд
Полтерн (кідіру) Полтерн (кідіру) - тырысусыз сөйлегенде үзіп,жылдам сөйлеу жалпы және сөйлеу моторикасының бұзылуымен сипатталады. Қазіргі кезде кідіруді екі түрге бөледі. D.Weisst (1964): таза түрі Кідіру- синдромы Кідірудің таза түрі дамудың туа біткен конституционалдық ақаулығымен негізделеді. Онда аграматизмнің белгілерімен синтаксистің бұзылуы байқалады ( қайталану, фразаның арасындағы байланысы бұзылу), оның бәрі ішкі ойлаудың ретсіздігінен деп қарастырады. Тез сөйлеудің салдарынан сөйлеудің әуезділігі жеткіліксіз, ырғақтылығы тұрақсыз болады.

10 слайд

#11 слайд
D.Weiss (1961) кідірудің таза түрін келесі топтарға бөледі: Бірінші топ – моторлық бұзылуы: бұзылудың негізгі белгісі жылдам сөйлеу мен дыбыс айтудағы артикуляцияның ауытқуы. Екінші топ – сенсорлық бұзылу: белгілерінде керекті сөзді табу қиыншылығы мен есту зейінінің бұзылуы басым болады.

11 слайд

#12 слайд
Үшінші топ – сөз қорының жеткіліктілігіне қарамастан сөйлеудің қалыптасуында қиыншылықтар кездеседі. Төртінші топ - сөйлегенде жеке дыбыстарды (а – а, э – э) созып айтады немесе лепті үн шығарады.

12 слайд

#13 слайд
Тахилалия мен тұтықпаның негізгі айырмашылықтары D. Weiss, J. Lonqova, М. Зееманның, В. С. Кочергинаның зерттеулерінде қарастырылғанфактор тахилалия Тұтықпа ақаулықты сезін у болмайды Болады зорланып қызу сөйлегенде жақсарады нашарлайды сөйлеуге зейінін аударса сөйлеуі жақсарады Жақсарады нақты жауапты талап ететін сөйлеуде жақсарады нашарлайды таныс мәтінді оқуы нашарлайды жақсарады таныс емес мәтінді оқуы жақ сарады Нашарлайды жазу Жылдам, жазуы түсініксіз Күштеніп, баяу Өзінің сөйлеуіне көңіл бөлуі Ұқыпсыз, қалай болса солай Қорқынышпен Психологиялық уайымдау Артта қалады Алдын ала Академиялық мүмкіншілігі Қажетті деңгейге жетпейді Жақсы ,биік Электроэнцефалограмма Дизартрия Көбінесе қалыпты Эффект Ли Сөйлеуі нашарлайды Сөйлеуі жақсарады Аминазан Жақсарады Нашарлайды Психометриялық тәсілдер Нашарлайды Жақсарады Емделуге ынтасы Тым аз немесе жоқ Мол Емдеу мақсаты Зей інін сөйлеудің детальдарына бағыттау Зейінін көңілін детальдан басқа жаққа аудару

13 слайд

#14 слайд
Сөйлеу жылдамдығының бұзылуын түзету логопедиялық жұмысының негізгі бағыттары. • Түзету жұмысында анализаторлардың байланысына сүйенеді: көру, сөйлеу қимыл, сөйлеу, есту. Түзету жұмысы сөйлеуді ішкі және сыртқы түрлеріне бағытталуы тиіс. • Жүйелі түзету жұмысымен қоса үнемі сөйлеуі мен тәртібін бала өз бетімен бақылауға бағытталған жұмыс, медициналық ықпал (дәрімен емдеу, физиотерапия, психотерапия) логопедиялық ритмика, физкультура қолданады. Кешенді емдеу - педагогикалық жұмыс жүйесі жалпы дидактикалық және арнайы қағидаларға негізделіп жүргізіледі.

14 слайд

#15 слайд
БРАДИЛАЛИЯНЫ ТҮЗЕТУДІҢ ЛОГОПЕДИЯЛЫҚ ӘДІСТЕМЕСІ. • сөйлеу реакциясының жылдамдығын, ішкі сөйлеу жылдамдығын оқу  • жазудың жылдамдығын, сөйлеудің просодикалық жағын Брадилалияны түзету барысында қолданатын логопедиялық тәсілдер сөйлеу процесінде сөйлеу қимылдарының жылдамдылығы мен нақтылығын тәрбиелеуге бағытталады: Брадилалияның ауыр түрлерінде алдымен жалпы моториканы қалыпқа келтіру қажет:  Түзету жұмыс барысында әртүрлі сөздік жаттығулар қолданады. Негізгі жаттығулар: •   әртүрлі деңгейдегі сөздік материалдарды айтқызу (буын, сөз, фраза, жаңылтпаш т.б); • оқу (логопедпен бірге сосын өз бетімен магнитофонға жылдам жазылған сөздік материалдарды тыңдап, қайталау, оқу т.б.• координацияны, бағыттылығын, жалпы қимылдарын жылдамдату • қолдың праксисін қалыптастыру • естіп, көріп қабылдауын дамыту • ырғақты қабылдап қайталау т.б.

15 слайд

#16 слайд
Брадилалия ны түзету жұмысының негізгі бағыттары: - Нақты сөйлеу артикуляциясын тәрбиелеу; - Сөйлеу реакциясын жылдамдату; - Оқу мен жазудың жылдамдығын күшейту; - Моториканы қалыпқа келтіру; - Қолдың праксисін қалыптастыру; - Көру және есту зейінін дамыту; - Ырғақтылықты қабылдау мен қайталауын дамыту.

16 слайд

#17 слайд
ТАХИЛАЛИЯНЫ ТҮЗЕТУДІҢ ЛОГОПЕДИЯЛЫҚ ӘДІСТЕМЕСІ . • Тахилалияны түзету жұмысының негізгі мақсатына: баяу, жатық, біркелкі дем алу мен дауыс шығаруға тәрбиелеу; баяу ырғақты оқу; байсалды, ырғақты сөйлеу, ұжымда қатынас кезінде тиімді жағдай жасау, сөйлеуде жалпы және есту зейінін қалыптастыру жатады.

17 слайд

#18 слайд
ТАХИЛАЛИЯМЕН ЗАҚЫМДАЛҒАН ЖАСӨСПІРІМДЕР МЕН ЕРЕСЕКТЕРГЕ ЛОГОПЕДИЯЛЫҚ ЖҰМЫС КЕЗЕҢДЕРГЕ БӨЛІНІП ЖҮРГІЗІЛЕДІТ ө р т ін ш і к е зе ң   Ү ш ін ш і к е зе ң Б е с ін ш іш і к е зе ң   Е к ін ш і к е зе ң   Б ір ін ш і к е зе ң   Үндемеу тәртібі. Сабақтан басқа уакытта көп сөйлемеу ұсынылады. Үндемеу тәртібі оқушыларды ң үрейін басып, тынышталы п, зейінін сабақ ережелеріне шоғырланды руға әсер етеді. Баяу сөйлеуді меңгеру алдымен дауыстап оқудан басталады. Алдымен оқу үлгісін логопед көрсетеді, сосын логопедпен бірге, соңынан, кезектесіп оқылады. Әр сабақ сөйлеу жаттығулар ынан басталады. Көпшілік ортада сөйлеуге жаттығу. Өзін – өзі ұстауы, сөйлеу жылдамдығ ы өзіндік жеке сабақтарда қайталанады , жаттығады, соңында мазмұны, сөйлеуі талқыланад ы.Мазмұнына сай фразаларды қолдану, айтылатын ойларын алдын – ала тұжырымда у жұмысы жүргізіледі. Коллективтік әңгіме құрастыру. Логопедтің немесе кезекшінің сигналы бойынша әр бала әңгімеге қатысады. Бұл кезеңде іштен баяу оқу қолданады.

18 слайд

#19 слайд
ТАХИЛАЛИЯНЫ ТҮЗЕТУ ЖҰМЫСЫНЫҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫНА: Баяу, жатық, біркелкі дем алу мен дауыс шығаруға тәрбиелеу; Баяу, ырғақты оқуға тәрбиелеу; Байсалды, ырғақты сөйлеуге тәрбиелеу; Сөйлеу қатынасын тәрбиелеу; Жалпы және сөйлеу зейінін тәрбиелеу жатады.

19 слайд

#20 слайд
ТҮЗЕТУ ЖҰМЫСЫ КЕЛЕСІ КЕЗЕКТІЛІКПЕН ЖҮРГІЗІЛЕДІ: Үндемеу тәртібі; Оқу мен әңгімелеу барысында сөйлеу жылдамдығын баяулату дағдысын меңгеру. Мазмұнға сай фразаны айтатынын лайықтап, тұжырымдау, редакциялау. Топпен әңгімелесу. Көпшілік алдында сөйлеуге дайындау.

20 слайд

#21 слайд
ТҰТЫҚПА Клиникалық бақылау және эксперименталдық психологиялық әдістемелерді қолдану арқылы олардың бір қатар тұлғалық ерекшеліктері анықталған: секемшілдік үрейлік өзіне өзі сенбеушілік Тұйықтық депрессияға бейімділікТұтықпа   - сөйлеу аппаратының бұлшық еттерінің тыртысу салдарынан, сөйлеудің жылдамдығы мен ырғақтылығының бұзылуы. 

21 слайд

#22 слайд
ТҰТЫҚПА МӘСЕЛЕСІНЕ ҚАТЫСТЫ ӘРТҮРЛІ КӨЗҚАРАСТАРДЫ ҚАРАСТЫРА ОТЫРЫП, ТҰТЫҚПАНЫҢ МЕХАНИЗІМІ БІРТЕКТІ ЕМЕС ДЕГЕН ҚОРЫТЫНДЫ ЖАСАУҒА БОЛАДЫ Бір жағдайда тұтықпаны бас миының жүйке процесстерінің шектен шығуы, ми қыртысы, ми – қыртысы асты бөлімдердің өзара іс – әрекетінің бұзылуы, сөйлеу қимылдарының (дауыстың, тыныс алудың, артикуляцияның) жылдамдығын бірге автоматты реттеудің бұзылуының салдарынан болатын күрделі невротикалық бұзылыс деп түсіндіреді. Екінші жағдайда – әртүрлі себептердің салдарынан туындаған сөйлеудегі алғашқы қиыншылықтар дұрыс сөйлеу рефлексі ретінде бекіп қалудың нәтижесінде болатын күрделі невротикалық бұзылыс деп есептейді. Үшіншіден – жалпы және сөйлеу дизонтогенезінің, тұлғаның үйлесімсіз (дисгармониялық) дамуының салдарынан байқалатын сөйлеудің функциональды бұзылуы. Төртіншіден - тұтықпаның механизімін орталық жүйке жүйесінің органикалық өзгерістерімен түсіндіреді. Басқаша да түсіндірулер болуы мүмкін.

22 слайд

#23 слайд
ТҰТЫҚПА Сөйлеуге қажеттіліктің немесе қарым-қатынасқа ниетінің болуы; Іштен сөйлеуде түпкі ойдың тууы; Дыбысты айтуын іске асуы.Тұтықпаның механизімін психолингвистикалық тұрғыдан қарастыру – сөйлеудің тууының қай кезеңінде тыртысу пайда болатынын анықтауға бағытталған. Сөйлеу қатынасының мынадай фазалары болады.

23 слайд

#24 слайд
ТҰТЫҚПАНЫҢ ЭТИОЛОГИЯСЫ     бейімдеуші • Біріншісіне баланың нерв жүйесін әлсіретіп, оның жұмысының бұзылуына әкеліп соғатын жағдайлар жатады (құрсақта жатқанда, туу кезеңдегі зақымдалу; инфекциялық аурулар; тұқымқуалаушылық яғни ата- аналарының нерв жүйесінің әлсіздігі, ерекшелігі; конституциональдық бейімділігі, педагогикалық қараусыз қалу).   қоздырушыҚазіргі кезеңде тұтықпаның себептерін екі топқа бөледі: күшті жүйке күйзелісін тудыратын кенеттен психиканың зақымдалуы тәрбиелеу тәсілдерін дұрыс қолданбау сөйлеу ортасының жағымсыздығы сөйлеу тілінің дамуының кешеуілдеуі.

24 слайд

#25 слайд
БАРЛЫҚ ЗЕРТТЕУШІЛЕР ТҰТЫҚПАНЫҢ ПАЙДА БОЛУЫНА БІРҚАТАР ФАКТОРЛАРДЫҢ МАҢЫЗЫН АТАЙДЫ 1. Баланың жасы; 2. Баланың орталық жүйке жүйесінің жағдайы; 3. Жеке тұлғаның ерекшелігіне байланысты сөйлеу онтогенезінің өтуі; 4. Бас миының функциональдық ассимитриясының қалыптасу ерекшеліктері; 5. Психикасының зақымдалуы; 6. Генетикалық фактор; 7. Жыныстық деморфизм.

25 слайд

#26 слайд
• Сөйлеудегі тоникалық тыртысу бірнеше топтағы бұлшық еттердің (мысалы: еріннің, тілдің т.б.) тонусының қатаюымен сипатталады. Тұтығушы сөйлеу кезінде тоқтап, бөгеліп қалады (к – ітап). Ауыз бұл кезде жартылай ашық немесе еріндер қосылып тұрады. тоникалық  • Тырысудың клоникалық түрі сөйлеу аппаратының бұлшық еттерінің біркелкі қайталанып қысқаруымен сипатталады. Көбінесе тұтықпада тыртысудың клоникалық және тоникалық түрлері бірдей байқалады. клоникалықТұтықпаның негізгі белгісі  – ауызша сөйлеу процессінде сөйлеу аппаратының бұлшық еттерінің тыртысуы. Тыртысу тек сөйл...

26 слайд