Шоқан Уәлиханов-қазақтың ғұлама ғалымы

#1 слайд
Шоқан Уәлиханов – қазақтың ғұлама ғалымы (1835-1865ж.ж.) “ Сүйінер ұлың болса- сен де сүй, Сүйінерге жарар ол” (хакім Абай)

1 слайд

#2 слайд
Жоспары: І . Кіріспе. А) Ш.Уәлиханов – аққан жұлдыз. Ә) Шоқан жайлы айтылған пікірлер ІІ . Негізгі бөлім. А) Ш.Уәлихановтың өнегелі өмірі мен тағлымды қызметі. Ә) “Ғалымның хаты өлмес...” немесе Ш.Уәлихановтың бай мұрасы ІІІ . Қорытынды

2 слайд

#3 слайд
КіріспеКіріспе Қазақтың маңдайына біткен шоқтығы биік асыл тұлға, өмірінің қысқа ғана мерзімінде артына өшпес мұра қалдырған – Шоқан (Мұхамед-Ханафия) Шыңғысұлы Уәлиханов бүгінгі жас тарихшыларға зор үлгі.

3 слайд

#4 слайд
Шоқан жайлы ой-пікірлер:Шоқан жайлы ой-пікірлер: Н.И.Веселовский : «…Шоқан Уалиханов шығыстану әлемінің үстінен құйрықты жұлдыздай жарқ ете қалды. Орыстың Шығысты зерттеуші ғалымдарының бәрі де ерекше бір құбылыс деп танып, одан түрік халықтарының дағдыры туралы ұлы және маңызды жаңалықтар ашуды күткен еді. Бірақ Шоқанның мезгілсіз өлімі біздің бұл үмітімізді үзіп кетті»

4 слайд

#5 слайд
Кадет корпусында бірге оқыған досы, этнограф-ғалым Т.Н.Потанин : "Корпуста ой-өрісі, білімі жағынан Шоқан тез өсті, орыс жолдастарын басып озып отырды. Оған талайлар-ақ , назар аударды. Ол сондай қабілетті еді, өзінен екі жас үл к ендердің класындағыларды да білім, идея жағынан басып озды"

5 слайд

#6 слайд
П.П.Семенов-Тян-Шанский: «Ш. Уалиханов – ұлттық аймақтардың ішінде ең оқыған, білімді адамдардың бірі еді» Н. М. Ядринцев «Шоқан өз халқын сүюден айныған жоқ. Оның арманы - еуропалық ағартушылықты және халықтық қасиетті сақтау», - деп жазды

6 слайд

#7 слайд
Ф.М. Достаевскийдің Шоқанға жазған хатынан: «…Сіздің халқыңыздың ішінде бірінші еуропалық білім алған Сізсіз. Демек, осы жағдайдың өзі ерекше, ол Сізге еріксіз міндеттер жүктейді… Тағдыр Сізді тамаша адам ретінде қалыптастырды, Сізге жан мен жүректі сыйлады».

7 слайд

#8 слайд
Г.И.Потанин: Бізден жасы кіші болса да, өзімізбен салыстырғанда, ол үлкен сықылды еді де, біздер оған қарағанда бала тәрізді едік, өзінің бізден артық білетіндігін не біздерден білімі жағынан жоғарлылығын білдіруге тырыспаса да, жай әңгіменің өзінде-ақ , оның білімінің бізден артықтығы танылып қалатын. Жалпы жолдастарына, соның ішінде маған, ол еріксіз "Еуропаға ашқан терезе" сықылды болды"

8 слайд

#9 слайд
Ш.Уәлихановтың өнегелі өмірі Ш.Уәлихановтың өнегелі өмірі мен тағлымды қызметімен тағлымды қызметі Шоқан Уәлиханов – 1835 жылдың қараша айында қазіргі Қостанай облысының Құсмұрын бекетінде атақты аға сұлтан Шыңғыс Уәлиханов отбасында дүниеге келген. Бұл деректің растығын КСРО Сыртқы істер министрлігінің мұрағатындағы Шоқан Уәлихановтың қызметі жөніндегі формулярлық тізім дәлелдейді ..

9 слайд

#10 слайд
Тарихшы ЭтнографҰлы ағартушы Суретші Әдебиет зерттеушісі Саяхатшы-географ ФольклористШығыстанушы

10 слайд

#11 слайд
Шоқанның балалық шағы Сырымбет тауының баурайында, туған елі Көкшетауда өткен. Ш оқан әжесі Айғанымның тәрбиесінде болған. 1847 жылы 12 жасар Шоқанды әкесі сол кездегі ең таңдаулы оқу орны болып есептелген Сібір кадеті корпусына оқуға орналастырады. Шоқанның бүкіл келешегі мен ғылым , өнер жолындағы талантын ашуда бұл оқу орнының маңызы ерекше болды. Мұнда жабық әскери оқу орны болғанымен, көптеген пәндер әскери сабақтарға қоса орыс, батыс әдебиеті, географиясы мен тарихы, философия, физика , математ и ка негіздері, шетел тілдері оқытылып, орыстың озық ойлы интеллигенттерінің өкілдері сабақ берген. Оқытушылар құрамында білімді және прогресшіл ой- пікірлі адамдар көп болған.

11 слайд

#12 слайд
Кадет корпусын бітіргеннен кейін, әуелі Сібір казактары әскері кавалерия полкының қызметінде, кейін Батыс Сібір генерал- губернаторында Шоқан өзінің негізгі арманын іске асыруға кіріседі. 1854-1857 жж. Шоқан Жетісу, Тарбағатай, Орталық Қазақстан, Қырғыстан жеріне саяхат жасайды, осы сапарларда ол көрнекті ғалым-географ П.П.Семенов-Тян-Шанскиймен бірге жүрді, ол Шоқанның қабілеттілігі мен біліміне ерекше назар аударады, және оның ғылыми еңбектерін жоғары бағалады.

12 слайд

#13 слайд
Шоқан 1855 жылы Омбыда Семей арқылы Іле, келесі жылы Жоңғар Алатауына дейін, одан кейінгі жылы Омбыда Ыстықкөлге дейін келген әскери-ғылыми экпедицияларға қатынасып, Жетісудың, Ыстықкөлдің өсімдіктер және жануарлар дүниесін, халқын, әдет-ғұрпын, тарихын, ауыз әдебиетін зерттеп, көптеген материалдар жинады, әрбір халықтың ерекшеліктерін байқататын суреттер салады. Ал мұның адында ол Қытай империясына жататын Құлжа қаласына аттанып, онда үш ай болып, қайтадан Омбыға оралған болатын-ды

13 слайд

#14 слайд
20 жастағы Шоқанның жазған еңбектері:  «Ыстықкөл сапарының күнделігі»,  «Қытай империясының батыс провинциясы және Құлжа қаласы»,  «Қырғыздар туралы жазбалар» Сол еңбектері және басқа да ғылыми табыстары үшін Шоқан 1857 жылдың 27 ақпанында Орыс география қоғамының толық мүшесі болып сайланды.

14 слайд

#15 слайд
1857-1859 жж.Шоқан өзінің белгілі Қашқарға саяхат жасады. Бұл саяхат қажырлы саяхатшы және көрнекті ғалым ретінде оның атын шығарды.Сол елдің саяси құрылысы, табиғаты, халықының кәсібі, әдет-ғұрпы жайында қыруар ғылыми материалдар жинады.

15 слайд

#16 слайд
Шоқан Уәлиханов ерте жастан қазақтың халық поэзиясына қатты құмартып, оның классикалық үлгілерін жазып алып, ата-анасына оқып беріп жүрді. Бала кездің өзінде-ақ ол «Қозы Көрпеш - Баян сұлу» және «Еркөкше» халық поэмаларының түрлі үлгілерін жазып алып, кейін оларды ұстазы Н. Ф. Костылецкийге табыс етті.

16 слайд