#1 слайд
Пән мұғалімі:Асылбекова.Г.А Ашық сабақ Пәні: Электротехника Тақырыбы: Трансформатордың құрылысы және түрлері, жұмыс істеу принципі

1 слайд

#2 слайд
Сабақтың тақырыбы:Трансформатордың құрылысы және түрлерімен танысу, жұмыс істеу принципі Сабақтың мақсаты: Білім алушыларға трансформатор туралы ұғымды,жұмыс принципін,трансформация коэффициенті, трансформатрордың құрылысы туралы түсінік беру. Міндеті:Білім алушылардың трансформатор туралы түсініктерін қалыптастыру арқылы логикалық ойлау қабілеттерін дағдыларын арттыру. Есте сақтау қабілетін, қабылдауын, зейінін тұрақтандыру. Тәрбиелік: қарым – қатынас арқылы сөйлеу мәдениетін қалыптастыруға, өз ойын толық жеткізе алуға,пәнге деген құрметтілігін тәрбиелеу. Сабақтың түрі: Аралас сабақ Сабақтың әдісі: ауызша түсіндіру, сұрақ - жауап, ойын Пәнаралық байланыс: Физика Көрнекі құралдар: «Трансформатор» тақырыбындағы презентация, плакат Пайдаланған әдебиеттер: В. Е Китаев. Л. С. Шляпинтох «Электротехника және өнеркәсіптік электроника негіздері» Техникалық құралдар: мультимедиялық проектор, ноутбук.

2 слайд

#3 слайд
Ұйымдастыру кезеңі: «Миға шабуыл» Өткен тақырыпты қайталау «Мағынаны тану» Жаңа сабақ «Қызығушылықты ояту. Проблемалық сұрақ қою «Кластер» әдісі. Сұлбаға қажетті бөлшектердің аттарын таңдау Сабақты бекіту Ревлексия «Алма ағашы » Үйге тапсырма

3 слайд

#4 слайд
Өткен тақырыптарды қайталау Миға шабуыл

4 слайд

#5 слайд
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру: 1. Айнымалы ток дегеніміз не? 2. Төменгі кернеуге қанша вольтқа дейінгілер жатады? 3. Жоғарғы кернеуге қандай вольттарды атаймыз? 4. Электр тогын қайдан аламыз? 5. Электр энергиясын механикалық энергияға ненің көмегімен айналдырады? 6. Ток генераторы дегеніміз не? Оның негізгі бөліктері мен атқаратын қызметі қандай? индуктор – якорь –

5 слайд

#6 слайд
ІІІ. Жаңа сабақ: Трансформатор. Трансформатордың түрлері және құрылысы.Трансформатордың жұмыс принципі. Көптеген жағдайда бiр ток көзiнен әртүрлi кернеуге арналған құралдарды қоректендiру қажет болады. Мысалы, теледидарды 220 В - тық ток көзiне қосқан кезде оның iшiндегi қыздыру шамдарына 6, 3 В, транзисторларға 1 - 2 В, ал электронды - сәулелендiру түтiкшесiне 15000 В кернеу беру қажет. Кернеудi осылай қажетiмiзше көтерiп, немесе төмендету үшiн трансформаторлар деп аталатын құралдар пайдаланылады. Қуаттың тұрақты дерлік мәнінде айнымалы ток кернеуінің ток күшімен қатар өзгеруін айнымалы токтың трансформациясы дейді. Айнымалы токтың жиілігін өзгертпей,кернеуін өзгертуге арналған электромагнитті аппаратты трансформатор деп атайды. Ол электромагниттік индукция құбылысына негізделген. Трансформаторды алғаш рет 1878 жылы орыс ғалымы П. Н. Яблочков ойлап тапқан, кейін оны 1882 жылы И. Ф. Усагин жетілдірді. Қарапайым трансформатор ферромагниттi өзекшеге кигiзiлген өткiзгiштердiң екi жақты орамдарынан тұрады Бiрiншi реттi орам қоректендiрушi кернеу көзiне, ал екiншi реттi орам тұтынушыларға қосылған. Олардың сәйкес орамдарының саны n1 және n2 - ге тең.

6 слайд

#7 слайд
*Трансформатор дегеніміз – айнымалы токтың жиілігін өзгертпей, кернеуін өзгертуге арналған электрмагнитті аппарат.

7 слайд

#8 слайд
8 *Павел Николаевич Яблочков (1847 – 1894)

8 слайд

#9 слайд
9 *Иван Филиппович Усагин (1855-1919)

9 слайд

#10 слайд

10 слайд

#11 слайд
11 *Трансформатордың құрылысы Темір өзекше

11 слайд

#12 слайд
Трансформатордың жұмыс iстеу принципi электромагниттiк индукция құбылысына негiзделген. Бiрiншi реттi орамдар арқылы айнымалы ток өткен кезде ферромагниттiк өзекшеде айнымалы магнит ағыны пайда болады. Бұл магнит ағыны өз кезегiнде екiншi реттi орамдарды да тесiп өтетiн болғандықтан осы орамдарда индукциялық ЭҚК - iн туғызады. Егер екiншi реттi орамдар тұтынушыларға қосылған болса, онда бұл тiзбектен де айнымалы ток өтедi. Ал бұл айнымалы ток өзекшеде қайтадан өзiнiң айнымалы магнит ағынын туғызады. Екiншi орамдардың туғызған магнит ағыны өзекшедегi толық магнит ағынын кемiтедi, бұл өз кезегiнде бiрiншi реттi орамдардағы өздiк индукция ЭҚК - iнiң кемуiне алып келедi. Өздiк индукция ЭҚК - iнiң кемуiнен бiрiншi реттi тiзбекте ток арта бастайды да, қоректендiрушi кернеудiң мәнi өздiк индукция ЭҚК - iне теңескенде жүйеде тепе - теңдiк орнайды. Орамдар санының бiр - бiрiне қатынасын-трансформациялау коэффициентi деп атайды. К>1 болғанда трансформаторлар төмендеткiш, ал K<1 болса жоғарылатқыш трансформаторлар болып табылады.

12 слайд

#13 слайд

13 слайд

#14 слайд
Трансформатордың пайдалы әсер коэффициентi (ПӘК) Бүгiнгi күннiң технологиялары ПӘК - i 97 - 98% болатын трансформаторлар жасауға мүмкiндiк бередi. Трансформаторлардың электр энергиясын тасымалдаудағы ролi ерекше. Электр энергиясын қашық аралықтарға тасымалдау күрделi ғылыми - техникалық мәселе болып табылады. Бұл жердегi негiзгi мәселе энергия шығынымен байланысты. Өткiзгiштердiң қызуынан болатын энергия шығыны Джоуль - Ленц заңына сәйкес тiзбектегi ток күшiнiң квадратына пропорционал, яғни Q=I2Rt. Олай болса, тасымалдау кезiндегi бос шығынды азайту үшiн тасымалданатын қуатты кемiтпестен, ток күшiн мүмкiндiгiнше азайту қажет. Оның бiрден - бiр жолы кернеудiң шамасын аса жоғары, жүздеген мың вольтқа көтеру. Жоғарғы вольтты электр тасымалдау жүйелерiнiң болуы осымен байланысты. Электр энергиясын өндiретiн жерде кернеудi трансформаторлардың көмегiмен 400 - 500 мың вольтқа дейiн жоғарылатады да, тасымалдап жеткiзген соң энергияны тұтынатын жерде керiсiнше өндiрiстiк 220 вольтқа дейiн кемiтедi.

14 слайд

#15 слайд
*ТРАНСФОРМАТОРДЫҢ ТҮРЛЕРІ Импульстік трансформатор4 Күштік трансформатор1 Автотрансформатор2 Пик-трансформатор3 Бөлгіш трансформатор5

15 слайд

#16 слайд
*Күштік трансформатор •Электр желілерінде және қондырғыларда электр энергиясын қабылдауға, түрлендіруге және пайдалануға арналған трансформатор. •Айнымалы ток тізбектеріндегі кернеуді тікелей түрлендіру үшін қолданылады.

16 слайд

#17 слайд
*Автотрансформатор Бастапқы және қайталама орамдары бір жалпы орамға біріктірілген және магниттік байланысы ғана емес, сонымен қатар электрлік байланысы бар трансформатордың нұсқасы. Автотрансформатор орамасының бірнеше шығысы бар (кемінде 3), оларға қосылу арқылы әртүрлі электр кернеулерін алуға болады.

17 слайд

#18 слайд
*Пик-трансформатор •синусоидалы кернеуді полярлығы жарты цикл сайын өзгеретін импульстік кернеуге түрлендіретін трансформатор.

18 слайд

#19 слайд
*Импульстік трансформатор шығыстағы бастапқы импульс пішінінің минималды бұрмалануымен импульстік сигналдардың тогы мен кернеуін түрлендіруге арналған трансформатор.

19 слайд

#20 слайд
*БӨЛГІШ ТРАНСФОРМАТОР бастапқы орамасы екінші реттік орамдардан қорғаныш электр тізбегін бөлу арқылы бөлінген трансформатор: қос немесе күшейтілген оқшаулау немесе негізгі оқшаулау және қорғаныс экраны.

20 слайд

#21 слайд
* 1-тапсырма. «Кластер» әдісі. Сұлбаға қажетті бөлшектердің аттарын таңдаңыз: Құралдың атауы Күштүк трансформатор Автотрансформатор Пик трансформатор Кернеу трансформатор Импульстік трансформатор

21 слайд

#22 слайд
* 1-тапсырма. «Кластер» әдісі. Сұлбаға қажетті бөлшектердің аттарын таңдаңыз: Құралдың атауы Күштүк трансформатор Автотрансформатор Пик трансформатор Бөлгіш трансформатор Импульстік трансформатор

22 слайд

#23 слайд
Сабақты бекіту

23 слайд

#24 слайд
IV. Сабақты бекіту: 1.Трансформатор дегеніміз не? 2. Трансформатор құрылысы? 3. Трансформатордың шартты белгісі? 4. Трансформация коэффициентінің формуласы? 5. Төмендеткіш және жоғарылатқыш трансформатор дегеніміз не?

24 слайд

#25 слайд
Рефлексия “Алма ағашы”

25 слайд

#26 слайд
Үй тапсырмасы: Жаңа тақырып бойынша түсінік айту, трансформатордың құрылысын жіктеп жазу. Білім алушыларды бағалау

26 слайд