Мектеп

№ орта мектебі

Пәні:

Дүниетану

Бөлім:

Уақыт

Педагогтің аты - жөні

Күні:

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сыныбы: 3

12 сабақ. Көшпелілер мен отырықшылардың өмір салты

.( Дүниетану 32 - 33 бет «Атамұра» баспасы, 2018 ж.)

Сабақтың тақырыбы

3.3.1.1 көшпелі және отырықшы өмір салтының ерекшеліктерін түсіндіру

3.3.1.2 тарих және мәдениет ескерткіштерін сақтау маңыздылығын түсіндіру.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаттары

• Көшпелілердің маусымдық жайылымдары туралы білесің;

• Көшпелілер мен отырықшылардың өмір салтын салыстыруды үйренесің;

Сабақтың барысы

Сабақтың

кезеңі\уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың

басы

1 минут

Оқушылармен сәлемдесу

Оқушыларды түгендеу

Оқушылардың зейінін сабаққа аудару Сабаққа дайынбыз ба?

Көңіл – күйіміз қандай?

Ендеше сабағымызды бастайық?

Оқушылар сәлемдеседі.

Кезекші оқушы сыныпты түгендейді

Сабаққа назарын аударады.

Керемет! Тамаша! Ғажап! Алақай!

Оқушылар сабаққа зейінін салады

Қ.Б

Керемет!

Психологиялық ахуал қалыптастыру.

Тренинг ережесі

Алдыңғы білім

4 минут

жеке

жұмыс

Біз ақылды баламыз,

Айтқан тілді аламыз.

Дүниетану ілімін,

Лезде қағып аламыз

• Сабағымыз сәтті болсын!

• Бүгінгі сабағымыздың мақсатына жеттейік!

• Сабақта бір - бірімізді

• Сабақта уақытты:

• Сабақта тапсырмаларға;:

• Сабаққа қатсықанда:

11 сабақ. Спорт – денсаулық кепілі!

«Миға шабуыл» әдісі

«Спорт – денсаулық кепілі!» – мәтінін мазмұнда

• Мәтіннің түсінігі бойынша сұраққа жауап бер

• Суреттерге қарап, қысқа спорт түрлерін таңда. Олардың жазғы спорт түрлерінен басты айырмашылығы неде?

«Спорт – денсаулық кепілі! – мәтінін мазмұндап қорытындылайды

• Ұстазбен бірге айтады

• Сыйлаймыз, тыңдаймыз!

• Үнемдейміз!

• Нақты, дәл жауап береміз!

• Шапшаңдықты, тапқырлықты көрсетеміз!

• Белсенділік танытып, жақсы баға аламыз!

«Спорт – денсаулық кепілі» – мәтінін мазмұндайды

• Мәтіннің түсінігі бойынша сұраққа жауап береді

• Қысқы спорт түрлері: шаңғы тебу, хоккей, коньки тебу. Ал жазғы спорт түрлері: велосипед айдау, футбол ойнау. Қысқы спорт түрлері суық уақытта айналысады.

Қ.Б

Керемет!

Дескриптор

Мәтінді мазмұндайды

1 балл Сұрақтарға жауап бере алады

1 балл

Оқулық

30 – 31 бет

Сабаққа кіріспе

15 минут

ұжымдық жұмыс

Сынып жұмысы

12 сабақ. Көшпелілер мен отырықшылардың өмір салты.

Сабақтың мақсаты:

• Көшпелілердің маусымдық жайылымдары туралы білесің;

• Көшпелілер мен отырықшылардың өмір салтын салыстыруды үйренесің;

Тірек сөздер: көшпелі, егінші

Оқулықпен жұмыс

1-тапсырма

«Талқыла» әдісі

Айтылым; 32 бет

Ерте замандардан бері адамдар көшпелі малшылар және отырықшы-егіншілер болып бөлінді. Олардың өмір салты мен тұрмысы қандай кәсіппен айналысуға негізделгенін есіңе түсір.

Отырықшы - егіншілер жер өңдеумен айналысты. Малшылар көшпелі өмір салтын ұстанды. Олар жыл бойы малын бағып, жайылымдарын ауыстырып отырды. Мал жыл бойы маусымдық жайылымдарда жайылды. Көшпелілер қой, жылқы, түйе өсірді.

Сабақтың тақырыбымен мақсатын меңгереді

• Сұрақтарға жауап береді

• Ерте заманғы адамдардың өмір салты мен

тұрмысы негізінен табиғатқа байланысты болды.

Аңшылық – ерте адамдар жануарларды аулап, етін жеп терісін киім жасау үшін пайдаланды.

Балық аулау – су қоймаларында балық аулап, тамақ ретінде қолданды.

Өсімдіктерді жинау – жабайы жемістер мен өсімдіктерді жинап, тағамға п айдаланды.

Мал шаруашылығы – кейінірек адамдар үй жануарларын бағып, сүт, ет, тері сияқты өнімдерді алды.

Егіншілік – жер өңдеп, астық өсіріп, тағамдарын қамтамасыз етті.

Мәтінді түсініп оқиды

Дескриптор

Сұрақтарға жауап береді

1 балл

Мәтінді түсініп оқиды

Оқулық

32 бет

Сабақтың ортасы

15 минут

ұжымдық жұмыс

Оқулықпен жұмыс

2-тапсырма

«Өзіндік жұмыс» әдісі

Айтылым; 32 бет

Сызбаға қарап, сұрақтарға жауап бер: Маусымдық жайылымдар қалай аталады? Ол қай жыл мезгілдеріне сай келеді?

• Суреттерге қара. Малшылардың маусымдық жайылымдары қалай аталады?

• Ол қандай жыл мерзімдеріне сәйкес келді?

• Жайлау мен қыстау қай жерде орналасқан?

• Көрнекті қазақ ғалымы Шоқан Уәлиханов: «Көшпелі елдің тұрмысында азығы

да, сусыны да, киімі де малдан...», деп жазды. Ғалымның сөзін мысалдармен дәлелде.

Өзен бойындағы жазықтар егіншілікке пайдаланылды. Сырдария өзенінің жағасы ежелгі замандардан бері адамдарға өмір нәрін сыйлаған құтты мекен. Оның жағалауындағы егіншілер отырықшылық өмір салтын ұстанды. Олар тары, бидай, арпа, жеміс-жидек өсірді. Сонымен қатар олар сиыр, жылқы, қой малын бақты.

Сұрақтарға жауап береді

• Маусымдық жайылымдар көшпелі жайылымдар деп аталады

Сұрақтарға жауап береді

• Бұл жайылымдарда малшылар белгілі бір маусымда

(жазда немесе қыста) өз малдарын жайып, басқа жерлерге көшіп жүреді. Мысалы, жазда тауларға немесе жазық жерлерге көшу, ал қыста қыстауға жақын жерлерге бару сияқты. Бұл көшпелі өмір салты мал шаруашылығымен айналысқан халықтар үшін өте маңызды болды.

• Малшылардың маусымдық жайылымдар қоңыстар

деп аталады. Қоңыстар – малшылар жыл мезгілдеріне қарай көшу үшін пайдаланатын жайылымдар. Әр маусымда олар өз малдарын жайып, бір жерден екінші жерге қоныс аударады.

• Жазда малшылар жоғары таулы жерлерге көшіп,

малдарын таза ауа мен көк шалғынға жайды.

Қыста малшылар малдарын төменгі жерлерге немесе өзен бойларына апарып, жылырақ жерде ұстап, азық тауып берді.

Көктемде және күзде малшылар жайылымдарды маусымдық өзгерістерге байланысты ауыстырып отырды.

• Жайлау – жаз айларында малшылардың малдарын

жайғастыратын жоғары таулы немесе аласа биіктіктегі жайылым. Ол әдетте жазда жылы, көк шалғынды жерлерде орналасады.

Қыстау – қыста малшылар малдарын ұстауға арналған жайылым. Ол төменг і жерлерде , жылырақ аймақтарда немесе өзен бойында орналасады, себебі қыста малдарға азық табу оңай болады.

 Азығы малдан:- Көшпелі халық малдың етін жеп, күнкөрісіне пайдаланды. Ет – олардың негізгі тағамы болды.

Сусыны малдан: Сиыр, бие, түйе сияқты малдардан сүт алып, одан қымыз, шұбат, айран сияқты сусындар дайындады.

Киімі малдан: Малдың жүнінен киім тікті, терісінен тон, ішіктер жасады.

• Жаңа сбақты ұғынады

Дескриптор

Сұраққа жауап береді 1 балл

Дескриптор

Сұраққа жауап береді 2 балл

Дескриптор

Сұраққа жауап береді 2 балл

Оқулық

32 бет

Оқулық

33 бет

Сабақтың

Соңы

5 минут

Бекіту

жұптық жұмыс

Сабақты бекіту

«Ізден» әдісі

Айтылым;33 бет

1. Сен суретшісің. «Егіншілер не өсіреді?» немесе «Малшылар не бағады?» тақырыбына сурет сал.

2. Малшы мен егінші кездесе қалса, не жайлы әңгімелесер еді? Малшы мен егіншінің арасындағы сұхбатты сыныптасыңмен бірге құрастыр.

3. Малшы мен егінші арасындағы тауар алмасу ойынын ойнаңдар. Өз тауарыңды мақтап, мадақтап, жетістігін айтып, саудалауға тырыс.

Үй жұмысы: 32 – 33 бет «Көшпелілер мен отырықшылардың өмір салты» мазмұндау

• Сұрақтарға жауап береді

2 тапсырма

Малшы:
– Сенің егіндерің қалай? Бидай мен көкөністер жақсы өсіп жатыр ма?

Егінші:
– Иә, бәрі жақсы. Бірақ жаңбыр аз болса, қиындық болады. Ал сенің малың қалай?

Малшы:
– Малдарым жайылып жүр. Жайылым шөбі мол б олса, сүт те, ет те көп болады.

Егінші:
– Менің өсірген бидайымнан сендерге жем беремін. Ал сенен сүт пен айран алсақ жақсы болар еді.

3 тапсырма

Малшы:
– Қарашы, менің сиырларымнан қандай дәмді сүт шығады! Сүтімнен құрт, айран, май жасаймын. Ет те таза әрі жұмсақ. Егер сенің бидайыңды алсам, саған сүт өнімдерін берер едім.

Егінші:
– Ал менің бидайым өте с апалы! Бұдан дәмді нан, бауырсақ пісіруге болады. Ал көкөністерім – ең балғын! Қарбыздарым тәтті, картоптарым үлкен. Сенің малыңа азық болатын шөп пен жем де беремін.

Малшы:
– Сенің бидайың өте жақсы екен! Ал менің жүнімнен жылы киім тігуге болады. Қыста тоңбайсың! Айтпақшы, қымызым бар – ол шөлді жақсы қандырады.

Егінші:
– Олай болса, сен маған қымыз бен ет бер, ал мен саған бидай мен жем беремін. Қосымша бір себет көкөніс беремін!

Малшы:
– Келістік! Екеуіміз де пайда к өрдік!

Дескриптор

Тапсырманы орындайды

2 балл

Оқулық

33 бет

Кері байланысты

2 минут

Кері байланыс

• Бүгінгі сабақта түсінгенім:

• Қызықты болған сәттері:

• Түсінбеген тұстары:

Бүгінгі сабақтан алған білімдерін ойымен бөліседі