Абай қарасөздері ХХI ғасырдағы Қазақстан жастары

тәрбиесінде

Агитаева Келбет Ибрагимқызы,

Қазақ тілі мен қазақ әдебиеті пәні мұғалімі

№8 мектеп-лицей

Абай қарасөздерінің тарих пен болашақтың арасын жалғап тұрған рухани көпір екенін атап өткен Ел Президенті Қ.К.Тоқаев қаңтар 2020-шы жылғы «Абай және ХХ1 ғасырдағы Қазақстан » атты мақаласында –«Бүгінде өзектілігін жоғалтпаған Абай ой-тұжырымдары баршамызға қашанда рухани азық бола алады»-деді.

Адамзат тарихындағы тәрбиелік мәні зор Абай «Қарасөздері» бүгінгі Қазақстан жастарын адамдық ар-ожданға кір келтіретін кемшіліктерден арылып, «оны көрсе оны сақ, мұны көрсе мұны сақ» болмай басқа халықтардың өнері мен білімінің озығын үйрене отырып, бұл- тәуелсіздікке жетудің бірден бір дұрыс жолы екенін атап көрсетті. Абайдың пайымдауынша осылай ғана әлемнің ұлы халықтарының қатарына көтерілуге болады.

Абайдан үзілмей келе жатқан сабақтастық - Жастар тәрбиесі, Білім және Ғылым. Ол-насихатты Ғахлихат.Ұлттық идеясы қоғамның барлық саласын қамтитын Абай қарасөздерінің Екіншісінде;-- Әр халықтың жақсы қасиеттері болады, соны бағалай білу,дәстүрлері мен тәжрибелерін өмірге енгізіп, пайдалану аса қажет,--дейді. Осыған орай, қазіргі қазақ жастары «Болашақ» бағдарламасымен озық шетелдерде білім алып, олардағы озық тәжрибелерді зерделеп,бәсекеге қабілеттілігін арттырып,ел өмірі қызметіне де араласып жатыр.

Абай «Мыңмен жалғыз алысып » әбден шаршаған кезеңінде жастарға;-- Ал сендердің замандарың басқаша болар деп сенемін.Мен ескінің арты боп, сендер жаңаның алды болсаңдар екен, тым құрыса,-деп үмітті арман қалдырған.

Алдымен қазақтың «Өнер алды-бірлік, ырыс алды-тірлік», -деген мақалын Абай «Алтыншы қарасөзінде»;Бірліктің ақылға ғана бірлік екенін, ақылды ағайын ғана емес,тұтас халық өкілдері де ақыл ұстаса бірлік болатынын айтады.

Ал ырыс алды –тірлік,-деп,адамзат баласының көкірегі ашық, көңілі-тірі болуын айтады. Бұлар өлі болса ақыл табуға сөз ұғып,жол таба алмайсың.

Қазақтың жаманшылыққа үйір болуының бір себебі:жұмысының жоқтығы, егер егін салса,саудаға салынса қолы тиер ме еді,-дейді.Мұның мәнісі: Абайдың Оныншы Қарасөзіндегі: «Ерінбей еңбек қылса, түңілмей ізденсе орнын тауып істесе деп жастарды тұрмыс сапасын жақсарту үшін еңбек етудің жаңа тәсілдерін меңгеретін жаңашылдыққа шақырады.

Он бесінші қарасөз; Есті адам қатарында өмір сүргісі келген әрбір адамның (жас-кәрісі бәріне ортақ) әр өткізген күні үшін өзінен – өзі есеп алмағы-өміріңді өкінбейтін қылықпен өткізгенің-деп, әр пенденің мағыналы ғұмыры қоғам пайдасы екенін айқын аңғартады. Бұл бүгінгі ұрпақ-мақсаты болуы керек.

Ал, Отыз үшінші қарасөз – мал жұтаса да, өнер жұтамайды, сондықтан қазіргі қоғам үшін ең қажетті – жастардың өнертапқыштықты жетілдіре отырып, тәуелділік психологиясынан арылуға шақыруы осы күнгі ең басты сабақтастық болып отыр.

Отыз тоғызыншы қарасөз – бұрынғыда да болған, қазіргі заманға оданда зор бірінші қажеттісі – елі сенген, ел қамын жеген Елбасының мәртебесін зор тұтып, жақсылығын асыру, соңынан еру. Елбасын зор тұтсаң азбайсың, басқа жақсыларда азбайды.

Екіншісі – намысқорлық. Ат аталып, ел намысы сөз болған шақтағы өкпе, араздыққа жол бермей «Төртеу түгел болса, төбедегі келеді», «Жол қуған қазынаға жолығар»-деп, Тәуелсіздік тұғырындағы ұлттық, Отаншылдық намыс беріктігін сақтауды үндейді. Ұлт намысы мен арын арлау, ұлттық салт-дәстүрді, ұлттық тіл мен ділді қорғау- мына алмағайып заманда Қазақтың биік парызы.

Бұл шағын қарапайым шолудағы (эссе) Ұлы ойшыл Абайдың қазақ жастарына берген жөн-жоба, бағыт-бағдары зерделей оқыған жастар үшін Абай қара сөздерінің өн бойындағы арманы. Қазақстандағы XXI ғасыр жастарының алғы арманындағы шам-шырақтай жобасы болмақ!...