Абай – табиғат жыршысы

Абай жыл мезгілдеріне арнап төрт үлкен өлең жазған: «Жаз», «Күз», «Қыс», «Жазғытұры». Ол табиғаттың әр сәтін адамның көңіл-күйімен шебер байланыстыра білген. Абай қазақ поэзиясында алғаш рет жылдың төрт мезгілін — «Жаз», «Күз», «Қыс», «Жазғытұры» (Көктем) — жеке-жеке толыққанды бейнелеген ақын. Ол әр мезгілдің өзіне тән мінезін, бояуын және көшпелі халықтың сол кездегі тыныс-тіршілігін шебер суреттейді.

«Жаз»: Мұнда ақын жаздың шуақты күнін, жайлаудағы мәре-сәре тіршілікті, көл жағасындағы ауылды суреттейді. Өлеңнен өмірдің нышаны, қуаныш пен береке еседі.

«Күз»: Керісінше, мұнда көңілсіздік басым. «Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан...» деп басталатын өлеңде табиғаттың тозуымен бірге кедей-кепшіктің жүдеу тұрмысы қатар өріледі.

«Қыс»: Абай қысты тірі жан иесі — «Ақ киімді, денелі, ақ сақалды» шал кейпінде кейіптейді. Бұл — қазақ әдебиетіндегі теңдессіз антропоморфтық (адам кейпіне келтіру) бейне.

«Жазғытұры»: Бұл — жаңару мен махаббаттың жыры. Табиғаттың оянуын ақын «Жас келіншектей» құлпырған күйде суреттейді. Табиғат пен адамның бірлігі

Абай үшін табиғат — адамнан тыс жатқан өлі дүние емес. Ол адамның ішкі тебіренісін, көңіл-күйін табиғат құбылыстары арқылы береді. Мәселен:

Жазғытұры күнгі қуаныш — үміттің белгісі.

Күзгі суық — жетімсіздік пен мұңның нышаны.

Боран мен аяз — қаталдықтың символы.

Ақын табиғат көріністерін адамның ішкі әлемін ашу үшін қолданады. Оның «Желсіз түнде жарық ай» өлеңі — табиғат лирикасы мен махаббат лирикасының керемет синтезі. Мұндағы тымық түн, дірілдеген толқын, тау жаңғырығы — ғашықтардың кездесуіне дайындалған табиғаттың үнсіз декорациясы сияқты.

Ғ.Мұратбаев атындағы шағын жинақты жалпы білім беретін мектебінің 5 сынып оқушысы

Сералы Нұрмұхаммед Нұрғазыұлы

Сынып жетекшісі : Абсатова Лаура Умирхановна