×
Сертификат тегін алу үшін
Материал тегін жариялау
ҚР БАҚ(СМИ) тіркеу №9512
Ең үздік ашық сабақ байқауы басталды
Алтын күз байқауы басталды
Сұрақтарды 8(771)-234-55-99 (Ватсап) осы номерге жазуға болады

Абайдың махаббат лирикасындағы махаббат сезімі

Автор:Ақылбек Арай Қасымқызы
Бағыты: Қазақ әдебиеті
Бөлімі: Ғылыми жұмыстар
Сыныбы: 9 сынып
Жарияланған уақыты: 2019-10-24

50-ден астам пәндер бойынша материалдарды тегін жүктеп, сабақ барысында қолдануға болады

Материал туралы қысқаша түсінік

Бұл мақала Абайтану қосымшасына арналған. Абайдың тылсым сырға толы махаббаты зерттелген

«Табиғаттың айрықша пейілі түскен перзенті- Ұлы Абай»

БИЫЛ - ұлы мереке. Қазақ елінің ардақты перзенті, ұлы даланың дана ұстазы, артында мәңгі өшпес із қалдырған Ұлы Абайға 175 жыл толып отыр. Қазақ елінің өткені мен кеткенін, жеткенімен мен жететінін бір ізге салып қалыптастыруда Абай шығармаларының алар орыны ерекше.Абайша айтсақ әр «адам болам» дегеннің Абай шығармаларын саралау, зерттеу кезінде жаңаша көз қарас, жаңаша сезімге, жаңаша білім көзіне жолығатыны бесенеден белгілі. Шыншыл ақынның асыл мұрасы сол замандағы қараңғы таптың тұмшаланған санасының сағасында қалып қоймай, бүгінгі ұрпақтың ұқсап бағатын, бірге жасайтын мәңгілік музасына айналғаны сөзсіз. Абайдың мәнді шығармалары, өтімді, адамзат ақылманына айналған 45 қара сөзі, философиялық толғанысқа толы аудармалары, поэмалары іргелес елдер мен барша әлемге кеңінен танылғандығы көңілді марқайтады. Қазақ елі бүгінгідей тарихи кезеңде, әлемдік деңгейге шығып, дамыған отыз елмен иық түйістірер жағдайға да жетті. Елдің қалыптасу кезеңінде рухани бедерінің айшықтала түсуінде хакім Абайдың орны ерекше. Қилы тарихымыздың қырық қатпар ақиқаты бүгінгі заманғы құбылыстармен тікелей жалғасып жатыр. Абай өткерген, тағдыр талайы мен рухани ізденістерінің қиыры мен қиындығын, тұңғиығымен тамырын тереңінен пайымдап, дұрыс талдап, қорытындыласақ бүгінгі дәуірмен талай сабақтастығын, бүгінгі қоғамды салиқаландыра түсетін талай нәр таба алар едік. Терең талант, мұқалмас жігер иесі Абай өз заманында тереңінен толғанып, өзегін өртеген ішкі жүрек сырын мұңайып та қуанып та, мысқылдап та, ашына да жеткізе білді. Адам баласы ешқашан қанағат таппаған әрі таппайтын рухани күйге, адастырмас нысана бағыт-бағдар бола білетін Абай шығармалары бүгін меніңде жүрегіме терең ізін қалдырды. Рухани күйін қанағаттандыру үшін кезкелген көзі қарақты көкірегі ояу пенде ерекше ізденістерге, әрекеттерге барары сөзсіз. Бір сөзбен айтсам Абай шығармаларындағы махаббат лирикасы мені де терең сезімге бөлеп, үмітімді күшейтіп, жігеріме жігер қосты. Бірде үйлену тойына барғанда, құдалардың отау құрушы жұптарға арнап салған әнін құлағым шалып қалған еді. Төртінші шапағат Бақытты болу керек» -деп бір шырқап тастаған еді. Әдемі сөз тіркестері бірден жүрегімнен орын алған болатын. Сол екі ғашықтың махаббатының куәсі болған бақытты күнді, сол бір бақытты сәтті өздерінің зор махаббатымен қуанышқа жиналған барша қонақтарды бақытқа бөлеген күні айтылған осы ән құлағымда мәңгілікке қалды. Сол әдемі сөз тіркесін бүгін осы мақалаға қосып өтуді жөн көрдім.Кез келген істің басы-қасында бірінші ақылдың орыны ерекше ендеше сөз басын Абайдың мына бір өлеңінен үзінді келтіріп, басталық. «Сенбе жұртқа тұрсада қанша мақтап, еңбегіңмен ақылың екі жақтап»-, Хәкім Абай алдымен өзіңдегі ақыл иесіне сүйенуге, ақыл жетілмей тұрып, ештеңеге үміт етпеуге кеңес бергендігін айтқым келеді. Абайды мен сараң заманда, салиқалы тәуекелге барған ерекше парасат пен ерекше рух иесі деп түсінемін.Сондықтан Абай өзінің шығармаларымен абыройы асқақ, рухы аласармас асылға айналып отырғаны хақ. Біз Абай туған дәуірді терең бойламайынша, оның асыл мұраларын бойымызға сіңіре алмаймыз.Абай шығармаларын оқу барысында оның қиын заманның қилы қитұрқысын басынан өткергендігін айқын көруге болады. Абай шығармаларын оқи отырып, оның поэзиясында шығыс поэзиясына тән нәзіктік, сыпайлық, батыс көркем әдебиетіне ұқсас жіті зерттеушілік зерделілік бар екенін байқауға болады. Оның кәусар дария шығармалары, ежелгі дүниеден мәңгілікке дейін көл-көсір боп көсілген рухани әлемге, рухани ғарышқа, таңғажайып қиялға, азапты да, ләззатты талпыныс, армандардың саф баспалдағы бола білді. Ол адамзаттың ішкі жан дүниесіне үніліп, болмыстың терең сырларын ашатын аса мәнді философиялык лириканы дүниеге әкелді. 5.Абайдың қарасөздері болып 5 кезеңге бөлінеді. Абайтану пәнінен сабақ беріп, оның шексіз де шетсіз лирикасын оқып тәнті болдым. Әсіресе оның махаббат лирикасы тұла бойымды бір шымырлатып өтті. Абай махаббат лирикасын жырлағанда оның әрбір сөзінен тамаша бір ыстық лепті сезінуге болады. Себебі Абай әсемдікті сүйетін еді. Мәселен бозбалалық шағындағы алғашқы ғашығы Тоғжан аруға арнап, өз сезімін тежеп, болмайтын махаббатты ұмытқысы келіп, сарғайып сағынудың қажеті жоқын әсерлі сөз өрнегімен өрген кеменгер ақын өзінің Тоғжанға деген махаббатының еш орындалмайтын арман екенін түсініп,

Сонда көңіл толмай ма,- деп қайталанбас сезім әсерлерін ынтыға, әр дүниенің өз мөлшері өз тәртібі барын ескере отырып, өзіне тоқтау қоя жырлаған еді.

Қорлық пен мазағына табынса да деп өзінің жүрек түкпіріндегі ыстық сезімін өлең жолдары арқылы төкпелетіп жырлаған.Әлқиса: Өз ғашығына қосыла алмаған Абай Ділдәға қосылып, әкесі Құнанбайдың қалауымен оқуын тастап ел ісіне араласып кетеді. Арада уақыттар өтіп, Абай ел ішіндегі жан-жалдан шаршап, болыстықтан бас тартып, ел ісіне араласпай бар ынта -жігер, күш –қайратын білім іздеуге арнайды. Ол Семей қаласына жиі барып, білімін жетілдіруге кірісіпте кеткен еді. Бірде ол кеш қарая, қайтар жолда досы Ербол мен Абай Байшора руынан шыққан Бекейдің үйіне түседі. Жүрегінде ғашықтықтың ызғары қалған Абай сол күні ауыл жастарының ойын-сауық кешінде екінші әйелі ойын-сауық бойы ән салған шұрайлы Шүкімәнді көріп, таң –тамашаға батып, есеңгіреп қалады. Қазақ халқының қатал салт –дәстүрін жек көрген Абай сол күні арманда қалған ғашығы Тоғжанды көргендей күй кешеді. Жоғалтқан жартысын қайта тапқандай, ұшқан бақыты қайта қонғандай күй кешіп, тағдырдың ауыр тауқыметінен амалсыздан айырылып қалған Тоғжанына қайта қосылардай сезімге бөленеді. Махаббатың ыстық отына өртенген Абай енді Шүкімәннан айырылып қалмауды ойлап, бір ұйғарымға келеді. . «Әй, керім екен, әй керім» деп тамсанған ол:
Мен не болсам болайын сен аман бол – деп жырлайды
Ендеше тұңғұйықтың тың жазирасына батыл қадам басқан қайсар талант иесі Абайға оның өмірін Абайдың образын еркін ашып берген жазушы Мұхтар Омарханұлы Әуезовке ризамыз. Әрі қарыздармыз.




















50-ден астам пәндер бойынша материалдарды тегін жүктеп, сабақ барысында қолдануға болады

Сертификатты жеке кабинеттегі жетістіктерім бөлімінен жүктеп алуға болады

Материалды сайттан тегін жүктеу

Материал ұнаса парақшаңызға сақтап қойыңыз!

Өз пікіріңізді қалдыру үшін тіркелу қажет.

Олимпиада бітуіне қалды: