Action Research - оқу мен оқытудың сапасын арттыру құралдары ретінде рефлексивті есеп

Бастауыш сынып мұғалімі:

М.Г.Жапеисова

«Теорияның өзі жеткіліксіз, басқа деңгейге
ауысатын, теорияны іске асыратын, стратегияны
қажетті нәтижелермен байланыстыратын  
қозғаушы күштің, адамдардың болуы маңызды
өзгерістер теориясы (Fullan, 2006)

Оқыту-бұл педагогикалық құзыреттілікті үнемі дамытуды және өз білімін тереңдетуді қажет ететін мамандық. Оқытудың тиімді сапасы мен мұғалімдердің кәсіби дамуы арасында тығыз байланыс бар.

Биылғы оқу жылында мектеп бойынша фокус топтарын құру туралы 13.11.2023 №1-03/107.1 бұйрығы шықты. Сол бұйрық бойынша №3 фокус группасы іс-әрекеттегі зерттеуді Action Research тәсілі бойынша зерттеу жүргізуді жоспарлады.

Іс-әрекеттегі зерттеу Action Research(AR) тәсілі дүниежүзілік педагогикалық зерттеу тәсілдерінің бірі болып саналады. Зерттеуі дегеніміз не? Оның оқытушылар үшін қандай пайдасы бар? Басқа зерттеу жұмыстарынан айырмашылығы қандай? Біздің зерттеуіміз осы сұрақтар төңірегінде болды. Зерттеу жұмысы барысында күнделікті оқу үдерісінде кездесіп жүрген проблеманы анықтап, оны шешу бағытында бірнеше (мақсатқа жеткенге дейінгі) айналымдық әрекет жасауға мүмкіншілік берді. Екінші сөзбен айтқанда, бұл зерттеу практика мен теорияны ұштастыруға бағытталдық.

Бастауыш мұғалімдерімен проблеманы анықтадық. Біздің ортақ проблемамыз: оқушылардың көркем, жаза алмау салдары. Осы проблемадан зерттеу тақырыбымыз «Бастауыш сынып оқушыларының жазу дағдыларын дамыту» деп алдынды.

Зерттелетін сыныпты таңдау мақсатында бастауыш сынып оқушыларынан диктант алынды. 1 «А» сыныбынан 6 бала, 2 «А» сыныбынан 1 бала, 3 «А» сынып 8 бала, 4 «А» сыныбынан 6 бала қатысты. Нәтижесінде 4 «А» сынып оқушыларының жазу дағдылары төмен пайыз көрсетті.

Фокуст тобының жоспары 1 жылға құрылды.

Бастауыш мектепте қажетті біліктер мен дағдыларды игеруге жазу қабілеттерін дамытатындай оқу әрекетін ұйымдастыру атап көрсетілген және оқушының жеке тұлға болып қалыптасуына мүмкіндігін ашу, білігін қалыптастыру көзделген. Жазба тілді дамыту маңызды және күрделі мәселе. «Жазба сөз ауыз сөзге қарағанда өзгеше психологиялық негізі бар, айырықша тіл функциясы. Ол өте қиын саналы, әдейі бір мақсатпен жұмсалатын тіл формасы». Осы уақытқа шейін жазбаша тілді меңгерудің, яғни оқушының жазу дағдысын қалыптастырудың бастауышта үш кезеңі (элементтік кезең, әріптік кезең, әріптерді жалғастырып жазу кезеңі) бары, сол кезеңдерге қойылатын талаптарды орындауға төселдіру қажеттігі және мұның бәрі өте күрделі процесс болып табылатындығы туралы айтылып және басшылыққа алынып келді. Шын мәнісінде, әдебиеттерді зерттей келе, осы кезеңдер арқылы ғана баланы жазба тілде үйретуге болмайтындығына көзіміз жетті.

Бұл жөнінде профессор Т.Тәжібаев: «Жазба сөзді жақсы білу үшін психологиялық операцияны жаңа түрде пайдалану керек»-десе, Л.С.Выготский: «әріп жазуға үйрету деп ойламау керек»-дей келіп, әрі қарай осы күнгі қолданып жүрген дыбыстық талдаудың да жазуға үйрету жолына жатпайтындығы туралы:»….тәжірибе көрсеткендей, сөз ішіндегі дыбыстарды талдай алатын бала сөз жазып кетеді деп айтуға болмайды, оған жазу механизмін үйрену қажет» дейді. Ғалымдардың «жаңа түрдегі психологиялық операция пайдалану керек», жазба тіл дағдысына үйрену қажет» деп отырғандары баланы жазу әрекетіне үйретудегі жаңа тәсіл. Себебі, онда рухани-адамгершілік құндылықтың іргетасы қаланады. Сауат ашу арқылы баланың танымдық белсенділігі, қоршаған ортамен қарым-қатынасы дамып интеллекті баийды. Сондықтан жұмысты дұрыс, сауатты атқаруға бірден үйрету керек. Мұндай жағдайдағы сауаттылық – ол бәрінен бұрын міндеттерді шешеудің шығармашылық жұмысқа үйрету барысында оқытудың жалпы мақсаты мен міндеттерін жоспарлап есепке алу керек. Жұмысқа үйрету кезінде мына ережелерге сүйендік.

1.Оқушы нақтылы бір зат жасай алмайды. Демек, шығармашылық тапсырманы оқу барысында игерген біліміне сәйкес және оны сол тапсырманы орындауға мүмкіндігінше толық қолдана алатындай етіп беру керек. 2.Тапсырылған шығармашылық жұмыстар сауатты түрде орындалатын болуы шарт. Ережені білу топтастыру оны практикада іскерлікпен пайдалана алу шеберлікке әкеп тірейді. Нақтылы бір істі атқаруда шығармашылық қиялды үстірт пайдалануға жол беруге болмайды.

3.Бастауыш сынып оқушылары көп жағдайда шығармашылық жұмысты сауатты атқара алады. Сондықтан мұғалім тапсырманы біртіндеп күрделендіре отырып, негізгі үлгіге байланып қалмай мөлшерлете орындатып отыруы шарт. Шығармашылық тапсырмаларды орындау барысында тағы бір жеке-дара мақсатты да алға қою мүмкінддігі бар. Ол-баланың іс-әрекетке икемділігі мен қабілетін ашып дамыту және есепке алу. Шығармашылықпен жұмыс істеудің нәтижесін келешекте өзінің икем қабілетін сапалы түрде мамандық таңдау жолында пайдалануға болады. Осы мақсатты пайдаланып сабақта әр оқушы шығармашылық қоржын жинақтайды. Шығармашылық қоржынға оқушы өзінің, өтірік өлеңдер, қиялдарынан шығарған ертегілерін топтастырады.Тиянақты шығармашылық жұмыс жүргізіп отырған оқушылар мұғалім тарапынан марапатталып отырады.

Әріпті жаза білуге үйрету емес, оның әрбір элементін дұрыс сақтауға, оңға қарай біркелкі көлбеу, таза, анық жазуға машықтандыру. Көркем жазу-адам өмірінде әсемдік пен сәнділікті сақтаудың, оны жетілдірудің бір жолы. Соның ішінде оқушылардың жазуына каллиграфиясына тоқталатын болсақ, ол тек мектеп қабырғасында қалыптасады.

Қорыта келе, оқушылармен шығармашылық тапсырмалар, нейро жаттығулар, ұсақ моторикаға байланысты тапсырмаларды орындағаннан өзгеріс 2 оқушыда пайда болды: Байтемір Жансая мен Болат Сырымбекте. Нейробика – адамның миына арналған кешенді жаттығу жинағы. Бір сөзбен айтқанда, Нейробика – мидың ұтымды жұмыс істеуіне қолдау білдіретін аэробика. Нейробика мидың ауыртпалығын жеңіп, оның қосымша энергияға кенелуіне көмектеседі.

Ал физиологиялық тұрғыдан айтқанда «ұсақ моторика» қолдың ұсақ бұлшық еттерінің қозғалысы. Ұсақ моториканы дамыту бұл ең алдымен көркем жазуға дағдыландыратынын және шыдамдылықты арттыратынын байқадық.

Шығармашылық тапсырмалар

Нейрожаттығулар

Ұсақ моторикаға байланысты жаттығулар